2. Микроорганизмдерге физикалық факторлардың әсері

Физикалық фактор маңыздысы -температура. Тем-раның 3 шегi ажыратады:

1. Минимальды (min)-төменгi деңгейi. Одан төмен болса м. о өсуi баяулайды.

2. Оптимум (opt)- ең қолайлы деңгейi.

3. Максимальды (max) –ең жоғарғы деңгейi. Бұл көрсеткiш мах-н жоғары болса м. о-ң өсуiн тоқтатады, қырылуы да мүмкiн.

Температураға қатыстығына қарай м. о. 3 топқа бөлiнедi :

Топтар, тем. Шектерi	Психрофилдер	Мезофильдер	Термофильдер
Min	-10 с  -0 с	0 с	+ 35 с
Opt	+ 10 с –15 с	-28 – 30 с	+50 с – 70 с
Max	+ 30 с төменгi тем-раға бейiмделген, салқын жерде, солтүстiк теңiздер мен топырақта тiршiлiк етедi. Мұздатқыш камерада, салқындатқыш тағамдарда дамып, оларды бүлдiредi. Бұларға жапырақтан ш. м. о-р, теңiзде тiршiлiк ететiн бактериялар жатады.	+ 42 с ең көп тараған топ, суда, топырақта, тiрi организмдерде ауру қоздырғыш м. о-р тағамдық ауруларды(инфекц. улану пр. )қоздыратын м. о-р. Бұларға ашытқылар, микроорг-р, саңырауқұлақтар, iшек сүт қышқылды бактериялар тобы жатады	+ 75 с –85 с жоғары тем-рада тiршiлiк ететiн табиғатта кең тараған ыстық жер топырақ бетiнде (шөл) жануарлар мен адамдардың iшекқарнында. Көбiсi спора түзетiн бактериялар термогенез процесiне қатысатын бактериялар(өздiгiнен қызатын).

М. о-р төменгi тем-раға қарағанда жоғарғы тем-раға төзiмсiз. Мысалы: ылғалды субстраттарда спора түзбейтiн бактериялар + 60-70 С 15-30 минут аралығында қырылады. Ал 80-100 С 0, 5-3 мин. аралығында қырылады. Спора түзетiндер төзiмдi келедi. Ылғалды оортада 120-130 С 20-30 мин. аралығында қырылады, ал құрғақ орта 160-170 С  1-2 сағатта қырылады.

Температураны м. о-ге көрсететiн осы әсерiн түрлi тағам өндiруде, оларды құрту мақсатымен пайдаланады (қуыру, қайнату, пастерлеу, стерилдеу)

Пастерлеу деген –спора түзбейтiн ж/е девегетативтi клеткаларды + 50-60 С тем-рада 15-30мин. , ал 70-80 С 5 –10 мин. жою.

Тез арада жүргiзiлетiн пастерлеу бұл 90-1000 С бiрер секунд. Пастерлеу тағамдардың витаминдiк ж/е тағамдық сақтау мақсатынан қолданылады. Пастерленген тағамдарды тез арада суытып, салқын жерде сақтау керек.

Стерилдеу деген – микробтарды қоршаған ортада түгелдей жою. Жоғары тем-ранықолданып(клетканың белогы денатурацияға ұшырайды). Төменгi тем-рада микробтар қырылмайды, тек анабиоз  күйге келедi (тiрi болады, бiрақ өмiршең емес).

Ылғалдылықтың әсерi деген –ылғалдықтың қатыстығына қарай м. о. бөлiнедi:

1. Гидрофидтер-ылғалды қажет етедi

2. Мезофидтер – ылғал орта мағынасында

3. Ксерофидтер – құрғаққа төзiмдi, яғни ылғалдың аз мөлшерiн қажет етедi. Көбiнесе бактериялар  үшiн қолайлы ылғал 30 %, ал микроскопиялық саңырауқұлақтар үшiн 15 %.

Осмос қысымы әсерi-маңызды факторлар, өйткенi микробтар тiршiлiк ету үшiн бұл факторларды реттеу керек. Егер де микробтар жоғарғы концентрациялық ортаға түссе плазмализ процесi басталады. (плазмолиз- цитоплазманың сусыз-ы) клеткалардың көлемi кiшiрейiп, жиырылып тартылады. Жоғары Осмо қысымында тiршiлiк ететiндер осмофильдер д. а. , ал тұздың жоғарғы концентрациясында –гагофильдер д. а. Ас тұзы мен қант түрлi тағамдарды сақтау үшiн қолданылады.

Тiкелей күн сәуленiң ж/е шашырағыштың әсерi –тiкелей к. с микробтарға күштi  әсер етедi, (бактерицидтық). Оларды құртып жiбередi. Әсiресе патогендiмикробтар сезiмтал келедi. Сондықтан жазда загар жасау керек. Шашырағыш күн сәуле микробтарды аз уақыт әсер еткенде стимулдайды, яғни сезiмталдығы нашарлайды.

Атмосфералық қысым-микробтардың сезөiмталдығы нашар. Оған дәлел теңiз, мұхит түбiнде )10 м) бактериялар тiршiлiк етедi ж/е топырақтың терең қабатында . Бұларды барофильды д. а. 500 Атм. төзiмдi, кейбiреуi ж/е зең саңырауқұлақтары 3000 Атм, ал вирустар 5000 Атм. төзiмдi.

Түрлi сәулелер –ультракүлгiн сәуле. Микробтарға бактерицидтық әсер, яғни құртады. 2. ультрадыбыс микробтар сезiмтал.

3. радий мен рентген сәулелер аздозаларда және қысқа уақыт ықпал еткенде тiптi көбеюiн стимулдайды. Ал үлкен дозалар қырады, бiрақ жоғары сатыдағы организмдерге қарағанда микробтар ядролық сәулелерге төзiмдiлеу(зең, ашытқы саңырауқұлақтар)

Механикалық қозғалыс микробтарды құртып жiбердi

Сілкіністің әсері-тәжірибе жүзінде микроорг-ді шыны шаригі бар ыдысқа салып, сілкілегенде оның клеткалары зақымдалғанын көруге болады. Осындай құбылыс тез ағатын өзенде байқалады.

Салмақсыздық әсері. Бұл құбылыс микроорг-ге әсер етпейді, сондықтан олар ғарышта да тіршілік ете алады.

3. Микроорганизмдерді сандық әдіспен санау. Ашытқылардан препарат дайындау.

Таза зат шынысын алып, 1тамшы физиологиялық ерітінді тамызып, үстіне ашытқы суспензиясынан аздаған мөлшерде салып, үстіне метилен көгі бояуын тамызып, оның бетін ауа қалмайтындай етіп, жапқыш шынымен жабамыз. Көру аймағында 5 рет өлі ж/е тірі клетканы анықтап, ортаны санап, пайыздық мөлшермен сапасын анықтау.