82) Түрлі тарихи дәуірдегі ойшыл-ағартушылардың Салауатты өмір сүру салты туралы ой-пікірлері. Салауатты Өмір сүру салтына тәрбиелеудегі жетекші идеялар. Қазіргі ғылым салауатты өмір салты туралы.

“Бақытты болу жағдайы, біздің денемізге жасаған қамқорлыққа байланысты болады. Дене үйлесімдігі арқылы салтанатты рух пайда болады. Ақыл-ойдағы айқындық өте-мөте күш-қайратқа негізделеді” (П. С. Брегг) – дегендей, оқушылардың бақытты болуы, өмір қуанышын қызықтауы, олардағы әрекеттің барлық түрінің жоғары нәтижелі болуы - өзін-өзі жақсы сезінуі және дене мүшелерінің ең жоғары деңгейде қызмет етуімен тығыз байланысты

Платон “мемлекет туралы” өзінің философиялық трактатында жазған пікірі бойынша біздің назарымызды екі жағдайға аударады: “адамның денесі үшін гимнастика, жаны үшін музыка” қажет. Ондағы айтайын деген ойы, біздің көзқарасымыз бойынша, “гимнастика” тек денені жаттықтыру үшін ғана емес, ол адамды “әдемілік заңы” бойынша дене мүшелерін үйлесімділік пен көтеріңкілікке тәрбиелеудің, ал “музыка” – тар мағынасында біздің тек музыка жайында ғана  біліміміз деп түсінбеуімізді, керісінше барлық музаға (көркем өнер мен ғылымның қамқоршы құдайы) қызмет көрсету деп түсіну керектігін меңзейтіндей.

Әлеуметтанушы Т.Ж.Нақыпбеков «Өмір салты субьектінің әлеуметтік ортамен өзара әрекеттесу тәсілі. Өмір салты арқылы қоғамның экономикалык жағдайын, қоғамдық қатынасын, материалдық және рухани қажеттіліктерін қанағаттандыру деңгейлері көрінеді»-деп атап көрсетеді. Ал, ғалым И.Т.Левкина «салауатты өмір сүру әркімнің өз мамандығы деңгейінде дұрыс игере біліп, өнімді еңбек етіп, тұрмыс жағдайын түзете отырып, қоршаған ортаға қарым-қатынас жасай білуінде екенін негіздей отырып сипаттайды. Ол: «адамның салауатты өмір сүруі – адам мәдениетінің бөлігі, өмір сүру құндылығына байланысты» - деп атап көрсетеді.

А.Н.Леонтьев «салауатты өмір сүру» - өмірдегі өз орнын білу, өмір сүруге ұмтылыс жасау, алдына қойған максатқа жету жолдарынан тұратынын атап көрсетті. Ол өзінің зерттеуін негіздей отырып «салауатты өмір сүру» категорияларын бөліп көрсетеді: салауатты өмір сүру қалпы, салауатты өмір сүру мәні, салауатты өмір сүру деңгейі, салауатты өмір сүру стилі, салауатты өмір сүру дағдысы. Ғалым: «салауатты өмір сүру үшін өмір сүрудің мәнін, деңгейін, қалпын, стилін жеке ұғынып, күнделікті іс-әрекеті мен әрекетінде қолданылса, дағдыға айналары сөзсіз» - деп қарастырады.

Дене тәрбиесінің басқа тәрбелермен сабақтастығы мәселісі Орта Азия және Ұлы дала ғұламалары еңбектерінде де ерекше атап өтеді. Солардың ішінде ерекше тұлға Әл-Фараби тәрбие мәселесіне бағыт-бағдар бере отырып, «Әлеуметтік-этикалық трактаттар» атты еңбегінде бала денесін жетілдіруді оның бойындағы абзал қасиетті тани біліп, мінез-құлқының жақсы сипаттарын тәрбиелеп, өзін-өзі үнемі дамыту қажеттігіне тоқталады. Ол «дененің саламаттылығы» ұғымын енгізе отырып, әр адамның тәрбиесінде мынадай үш қасиет болу қажет деп есептейді: дене күші, рухани және ақыл-ой, олар өзара үйлесімді дамыған жағдайда ғана жан-жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыруға болады деп есептейді .

Қазіргі ғылым “салауатты өмір салтын”:

-ең жақсы үйлесімді тәртіп;

-иммунитетті және денені шынықтыру;

-дұрыс тамақтану;

-орнықты өмір сүру әдеті;

-зиянды әдеттің болмауы (“ауру қалса да - әдет қалмайды”);

-жоғары дәрігерлік белсенділік - деп түсіндіреді.

Біздің көзқарасымызша, “Салауатты өмір сүру салтына”  3 идея негіз бола алады: дене үйлесімділігі, жан тазалығы, ақыл-ойдың айқындылығы. Бұл үшеуі тәрбие жұмысының мақсатын анықтау мен оны ұйымдастырудың негізгі қазығы, діңгегі және баланың өзін-өзі тәрбиелеуінің жетекші бағыты болуы тиіс. Ол үшін мұғалімнің өзі осы идеяның маңызды жетекшісіне айналуы тиіс. Ол өзінің педагогикалық әрекетін “АҚИҚАТ, ЖАҚСЫЛЫҚ,  ӘДЕМІЛІК” заңына байланысты атқаруы және соған сай өзі де өмір сүре білуі тиіс. Сонда ғана ол ақиқат дүниеге айнала алады.  

Салауатты өмір сүру идеясы және әдістемесі бүкіл тәрбие жұмысының өзегіне айналуға міндетті. Ол тәрбие процесінің нәтижесін жоғары көтереді. Ол үшін тәрбиешілер салауатты өмір сүруді ынталандыру және оның жүйесін құруы қажет. Ең алдымен, оның ұстанымын (принциптерін) немесе басшылыққа алатын әдістемелік ережелерін анықтағаны жөн. Олар, мысалы, төмендегідей болып құрылуы мүмкін:

-“Мен ең жоғары құндылық қатарындамын”. Адамның өзін-өзі сүюі - өзінің өмір сүру ақиқаттығына қуануы және өзіне өмір берген табиғатқа жоғары ризашылық сезімінің болуы. Өзін-өзі сүю, яғни өзіне тұлға ретінде құрметпен қарау.

-“Басқа белгісіз адам және барлық адамзат – ол да жоғары құндылық”. Қашан адамды басқадай көруге үйренесің, сонда ғана сен адам боласың” (А.Н.Радищев). Қайсібір адамды немесе оқушыны – “жақсы” болсын, “жаман” болсын, - оның барлық жағынан қандай екеніне қарамастан қабылдау. Содан кейін өз мүмкіншілігіңе сай оны жақсылыққа бағыттауға, оның дара ерекшелігін оятуға, қамқор болуға тырысу.   

-“Мені қоршаған өмір жағдайы әр түрлі болып келуі мүмкін: жақсы немесе жаман, бірақта менің өзімнің тікелей оған қатынасыма орай, оны өзімнің пайдама асыруға тырыса-мын”. Қиыншылықты жеңу барысында дене мүшелері шың-далады, рух қатаяды, ақыл-ой жетіледі. Қандай да болмасын өмір құбылысының, заттың, адамның, өнер туындыларының жетістігі мен кемшілігі болады. Дегенмен де, олардың әр қайсысын өзімнің жетілуіме пайдалануыма болады. т.с.с.