4.2 Сурет – желінің электробайланыс құрылым сараптамасы

Әдетте электробайланыс желілері құрылымының анализі кезінде екі мәселе анықталады. Бірінші мәселе ақпаратты коммуникациялық жүйелердің алдына қойған талабы бойынша желі құрылымының сәйкестігін анықтау болып табылады. Екінші мәселе желі құрылымының жаңа талаптарға бейімделу мүмкіндігімен байланысты.

Жалпы қолданыстағы байланыстың ұлттық желісі әрдайымиерархиялық құрылымға ие. Иерархия деңгейін таңдау әдетте мемлекеттің әкімшілік бөлінуі есебінен жүзеге асады. Мұндай шешім екі себепке байланысты қабылданған. Біріншіден, математикада әлі күрделі иерархиялық жүйелерді оңтайландырудың әмбебап тәсілінің болмауында. Зерттелген үлгілер жеке сипатта болады немесе практикалық тапсырмаларды шешуде қиындау болады. Екіншіден, мемлекеттің әкімшілік бөлінуі мемлекет арқылы басқару мәселесін шешеді. Жалпы қолданыстағы желілер басқару мәселелерін шешуде маңызды рөл атқарады. Сондықтан, иерархиялық деңгейлерді таңдау, тиімділік шартынан тыс, телекоммуникациялық желілердің құрылымдық сипаттамасының сараптама тапсырмасын анықтау кезінде алдын ала берілген шектеу ретінде қарастыру қажет.

Құрылымдық сипаттамалардың сараптамасы граф түріндегі желі

үлгісі көмегімен жүзеге асады. Графтың мысалдары сегізінші дәрісте айтып өтілген болатын. Ал төмендегі суретте еркін құрылымды граф бейнеленген. Бұл үлгі өзімізге жақсы таныс ІР желінің бөлігін көрсетеді.

4.3 Сурет – желі түйінінің бағыттары

Желі түйінінің әрбір жұп арасындағы бағыттар жиынтығы-телекоммуникациялық желілердің маңызды артықшылықтарының бірі. Графта әдетте ол жолдар матрицасы көмегімен бағаланады. Егер жолдарда бірмәнділік болмаса (қарастырылған үлгіде көрсеілгендей), онда бағыттың салмағы орнатылады. Ол жолдың ұзындығымен немесе оның құнымен өрнектелуі мүмкін. Сонымен қатар, граф сүйір ұшының дәрежесі, яғни кіріс және шығыс бүйір саны беріледі. Жоғарыда көрсетілген граф үшін а₁ сүйір ұшының дәрежесі екіге тең, ал а₃ сүйір ұшының мәні үшке сәйкес келеді. Еркін графта N сүйір бұрышының әрбіреуі әртүрлі W_i дәрежеге ие болуы мүмкін. Граф сүйір ұшы дәрежесінің орташа мәні келесідей жолмен анықталады:

Граф сүйір ұшы бағасының әртүрлілігі зерттелуші бағаның дисперсиясы және вариация коэффициенті k_w көмегімен бағалануы мүммкін:

Телекоммуникациялық желілер дамуының жалпы тенденциясы иерархиялық деңгейлер және иерархияның әрбір деңгейіндегі сүйір ұшы санының азаюымен түсіндіріледі. Яғни, бұл шамасының артатынын және ақырындап k_w деңгейінің азаюын білдіреді.

Қалааралық байланыс желісі үшін шеткері коммутациялық станциялардың орналасу орындары мемлекеттің территориалды бөлінуімен анықталған. Желіні жоспарлаудың негізгі мақсаты транзиттік станцияларды орналастыру орындары мен байланыс желісінің тиімді құрылымын анықтау болып табылады. Байланыс желілеріне деген шығындар қалааралық желі құнының басыңқы үлесін құрайды.

Осыған ұқсас жағдай ауылдық байланыс желілерімен де ұшырасады. Тірек коммутациялық станциялары орналастыру орындары тарихи орын алған жағдайларға байланысты анықталған. Байланыс желілеріне жұмсалатын шығындар ауылдық желілер құнының біраз үлесін құрайды.Қалалық байланыс жүйелерінде басқа жағдай орын алады. Желіні жоспарлау міндетіне коммутациялық станцияларды орналастыратын орындарды іздеу кіреді. Бұдан басқа, коммутациялық жабдыққа және байланыс желісіне кететін шығындар шамалас болады.

Қазіргі кезде пайдаланылмалы телекоммуникациялық желілер құрылымының синтезі үшін сәйкес математикалық әдістер әзірленді. Олар графтар теориясы, оптимизациялау, қорларды басқару, шешім қабылдау сияқты классикалық әдістерге негізделді. Қабылданған шешімдердің көбін өзгертуге болмайды. Сондықтан келешегі бар телекоммуникациялық желілердің синтез міндеттерін бар кемшіліктерді азайту мүмкіндігі ретінде қарастырған жөн.

Қалыптасқан жағдай барынша әділ себептермен түсіндіріледі. Шынында, желілерді жоспарлау кезінде жіберілген субъективті қателерді де ескермеуге болмайды. Келешегі бар телекоммуникациялық желілерді құру кезінде мүмкін болатын қателерден сақтану үшін оларды талдау пайдалы болып табылады. Келесі суретте абоненттер санының артуының мүмкіндігі ескерілмегенінен немесе елемегенінен болған объективті қателердің мысалы келтірілген.