4.10 Сурет – Көп өлшемді біріктірген желі

Көп өлшемді біріктірілген желіде ақпаратты таратумен байланысты үрдістер қарастырылған аса қарапайым мысалдан әрине біршама күрделірек. Бұдан басқа, қорларды бірегей қолданудың арқасында осындай желілерді жетілдірудің болашақ әдістерін дәл елестету қиын. Бұған қоса, 2 сурет қарастырылатын біріктірілген желіде көп өлшемді матрица мен оның қимасының көмегімен ЖЭ-ң өзара байланысын біршама елестетуге мүмкіндік бере отырып, көп өлшемді желінің қорларын бірге қолдану мүмкіндігін суреттеуге қатысты 1 суретте көрсетілген «қара шаршыдан» аса ерекшеленбейді. Дегенмен, қазірдің өзінде көп өлшемді біріктірілген желінің мүмкіндіктерін қолдану үшін, әлі дәстүрлі болмаған ең жақсы шешімдердің сәйкес зерттеу және іздеу тәсілдері қажет екені жайлы түсінік бар. Солардың кейбіреулері жеңілдетілген кестенің оң жағында атап өтілген. Салыстыру үшін кестенің сол жағында NGN желілері мен қазіргі таңдағы желілерді зерттеуде кең қолданылатын әдістер атап өтілген. FGN желілерін зерттеудің математикалық әдістері NGN желілері мен қазіргі таңдағы желілерді зерттеудің математикалық аппаратының N-өлшемді жағдайда жалпылауды білдіретініне назар аударайық. Көп өлшемді (кеңістіктік) алгебра соның мысалы бола алды. Берілген математикалық аппараттың кеңейтілген мүмкіндіктері 3 және 4 суреттегі қарапайым мысалдармен суреттеледі. Біріншісінде, сәйкес саңылауларда әртүрлі индекстер бойынша кеңістіктік үш өлшемді матрицаның екі өлшемді матрицаға көбейтінділері көрсетілген, екіншісінде – сондай тәрізді үш өлшемді матрицаның индекстердің әртүрлі алмасуы бойынша транспонирленуі көрсетілген. Атап өтілгендей, іргелі математикада алгебраның көп өлшемді матрицаларының әдістері баяғыда жасалынған [8] және қазіргі таңдағы математиктердің көмегімен дамытуын жалғастыруда. Бірақ телекоммуникацияда олардың қолданылуы әлі дәстүрлі болған жоқ. Бұндай пайымдау жеңілдетілген кестенің оң жағында атап өтілген, қазірдің өзінде телекоммуникациялық желілер жөніндегі сұрақтарды зерттеу кезінде қолданылатын, қалған математикалық әдістерге қатысты да әділ. Кестеде көрсетілген математикалық әдістерді кеңінен қолдану FGN желілеріне ауысуды тұспалдайтын post-NGN кезеңіне, жақындауға себепші болатынына сенуге болады. FGN көп өлшемді желілерін құрудың инженерлік шешімдерін жасап шығару мен табу принциптерін анықтауға бағытталған іздеу жұмыстарын жүргізу мен ұйымдастыру кезінде қазіргі уақытта әртүрлі салаларда пайда болатын (соның ішінде виртуалды) көп өлшемді көп деңгейлі желілер теорияларының қарқынды дамитын жаңа элементтері маңызды мәніне ие екеніне назар аударайық. Осы тақырыпқа байланысты жоғарыда айтылғандарға ұқсас, телекоммуникацияларға аса қатысы жоқ көп жұмыстар осындай тәрізді жұмыстардың арқасында едәуір кеңее түсуі мүмкін болған астында келтірілген әдебиет тізімінен тыс қалды. Бұған көз жеткізу үшін, «көп өлшемді желілер» және «multidimensional networks» сөз тіркестерін іздеу жеткілікті. Басқа жағынан, FGN желілерін көп өлшемді құрылымды желілер тәрізді қарастырумен байланысты амал оларды жетілдірудің қызығарлықтай келешегін аша отырып, сол уақытта айтарлықтай қиындықтарды жеңумен байланысты екенін елемеуге болмайды. Солардың қатарына, мысалға, гипержелілер теориясының іргелі математикалық негізі, және онымен байланысты есептеуіш әдістер, алгоритмдер және бағларламалық жасақтама графтар теориясы мен қарапайым матрицалардың математикалық аппаратына негізделген дәстүрлі деп есептелінетін әдістерден әлдеқайда күрделірек екені жатады [14].

Сәйкесінше көп өлшемді желінің техникалық құралдары мен оның бағдарламалық жасақтамасын жасап шығару шығынды және еңбекті көп қажет етпейді.

Матрицалардың алгебрасы. Көп өлшемді (кеңістіктік) матрицалардың алгебрасы.

Болашақ желілерге қадам басу кезінде мұнымен есептесу керек болады. FGN желілерін құрастыру үрдісі кезінде аса күрделі мәселелерді шешу үшін салалық, университеттік және академиялық ғылым мамандарының бірлескен күші қажет екенін жоққа шығаруға болмайды. Бұндай ынтымақтастық қазіргі кезде бар телекоммуникациялық желілердің АФҮ жасап шығару тәжірибесін ескере отырып, көп өлшемді FGN желілерінің архитектуралық функционалды үлгілерін (АФҮ) жасап шығару кезінде керек болуы мүмкін [15].

Көп өлшемді желілердің техникалық шешімдерін виртуалды модельдеу және үлгілі (модельді) желілер.

Жоғарыда айтылғандарға сәйкес, FGN желілерінің көп өлшемді және көп деңгейлі құрылымының мүмкіндіктері мен ерекшеліктерін ескере отырып, оларды құрудың негізі мен қағидаларын жасап шығару прогрессі іргелі математиканың жоғарыда айтылған салаларындағы жетістіктерімен ғана емес, сондай тәріздес гипержелілерді жобалау мен зерттеуге арналған жаңа бағдарламалық жасақтаманы жасап шығарумен де тығыз байланысты. Бұдан басқа, техникалық амалдарды жасап шығару мен тексеру кезінде, сәйкес виртуалды, соның ішінде көп өлшемді – матрицалы, компьютерлі модельдерді құру үшін қазіргі таңдағы компьютерлердің мүмкіндіктерін кеңінен қолдану дұрыс [12]. Келешегі бар техникалық шешімдерді, соның ішінде FGN желілерін құруға себепші болатын шешімдер [5]-те айтылған жаңа технлогияларды енгізетін және тестілейтін Халықаралық зерттеу орталықтары тәрізді ғылыми-техникалық орталықтардың модельді желілерінінің көмегімен зерттеу бұдан да көп мәнге ие.

Сондай тәріздес модельді желілердің көмегімен жасауға болатын жан-жақты зерттеулер отандық мамандарға FGN желілері ретінде жоғарыда қарастырылған, біріктірілген көп өлшемді желілердің техникалық амалдары мен қағидаларын жасап шығаруға өзінің үлесін қосуға мүмкіндік жасайды.

Қорытынды.

Жоғарыда айтылған ойлар - жақын болашақта FGN көпөлшемді желілерді құру принциптері инфокоммуникациялық техноллогиялардың шапшаң дамуы жағдайында жобаланып, еңгізіліп, стандартталатынына үміттендіреді.

Бақылау сұрақтары:

1. FGNжелілердің болашағы?

2. Желі құрылымының көп өлшемділігі және NGN мен FGNжелілерді теориялық түрде зерттеудің математикалық негіздері?

3. Көп өлшемді біріктірген желі?

4. Желінің көп өлшемді құрылымы?

.