- •«Топырақ құнарлылығын жақсарту және мақта өнімділігін арттыру жолдары» тақырыбы бойынша лектордың тезисы
- •Лекция 1. Топырақты егіс алды үнемді өңдеу технологиясы
- •Лекция 2. Топырақты терең қопсыту технологиясы және оның экономикалық тиімділігі
- •Зерттеу бағытын таңдау
- •Топырақты терең қопсыту технологиясының тиімділігі бойынша жүргізілген зерттеу нысандары және оның сипаттамасына мысал келтіреміз
- •Мақтаарал-4005 мақта сорты
- •Топырақты негізгі және егіс алды өңдеу
- •Жерді негізгі өңдеу.
- •Топырақты егіс алды өңдеу.
- •Топырақты терең қопсыту
- •Қопсытудың маңызы
- •Топырақты өңдеу әдістерінің профилактикалық сор шаю тиімділігін арттыруға әсері
- •Терең қопсытуға арналған техника
- •Терең қопсыту технологиясы жүргізілген егістегі мақтаның дамуы және өнімділігі
- •1213,14-Сурет – Фенологиялық бақылаулар
- •Терең қопсытуды жүргізудің экономикалық тиімділігі
- •Қорытынды
- •Лекция 3 Мақтаны зиянкестерден, аурулардан және арамшөптерден қорғаудың кешенді жүйесі
- •Өрмекші кененің биологиялық ерекшеліктері және онымен күресу
- •Өсімдікті қорғаудың биологиялық әдісі
- •Биологиялық әдіс – халық денсаулығын қорғау кепілі
- •Лекция 4 Мақта егістігіндегі суүнемдеу технологиясының тиімділігі. Отандық мақта сорттары. Органикалық егіншілік.
- •1. Мақта қозасын өсіруде жаңа су үнемдеу технологиясын енгізу ұсыныстары
- •Сорт м-4007
- •Сорт м-4005
- •Сорт па-3044
- •1.2 Минералды тыңайтқыштардың ең тиімді мөлшері, мерзімі және суару режимінің ұсыныстары
- •1.3 Суды тиімді және үнемдеп суару ұсыныстары
- •1.4 Ылғал сақтау бойынша агротехникалық шараларды дер кезінде және сапалы жүргізу ұсыныстары
- •2. Мақтаны үнемдеп суару ұсыныстары
- •Суүнемдеу технологиясы - мақта қозасын жүйек тастап суару
- •2.1 Тамшылатып суару ұсыныстары
- •2.2 Жаңбырлатып суару ұсыныстары
- •2.3 Түтікше-сифондарды қолдану ұсыныстары
- •2.4 Жер асты суларын пайдалану ұсыныстары
- •2.5 Ылғал сақтау (мульчирование) және «Вермикулит» минералын қолдану ұсыныстары
- •2.6 Жерді күрделі тегістеуден өткізу ұсыныстары
- •Мақтаны баптаудың экологиялық қауіпсіз технологиясы
- •Отандық мақта сорттары
- •Ауыспалы егіс тізбектерінде өсірілетін жаңа отандық «Мақтаарал» мақта сорттары
- •Лекция 5 Қысқа танапты мақталық - ауыспалы егістердің тиімділігі
- •Ауыспалы егіс жүйесінің мақта шаруашылығындағы орны
- •Ауыспалы егіс тізбектеріне байланысты топырақтың агрофизикалық қасиетінің ауытқуы.
- •Қысқа танапты ауыспалы егіс тізбектеріне байланысты топырақтағы қарашірінді құрамының өзгеруі
- •Ауыспалы егіс тізбектеріндегі ауылшаруашылығы дақылдарының өнімділігі
- •Қорытынды
- •Жерді тегістеу.
- •Лекция 6.
- •Лекция 7. Роль и значение кооперации схтп при возделывании хлопчатника.
Қорытынды
Оңтүстік Қазақстанның ашық сұр топырақты суармалы жерлерінде топырақты терең қопсытуды жүргізу тиімділігін анықтау бойынша жүргізілген зерттеу нәтижелері:
1. Жыл сайын күзде 30-35 см тереңдікте топырақты аударып айдау топырақта «қатты табан» қабатын қалыптастырады және топырақтың агрофизикалық қасиетіне кері әсер етеді, оның көлемдік салмағын 1,4-1,6 г/см3 арттырады.
2. Топырақты 35-40 см тереңдікке аударып айдау мәселені шешпейді, ауылшаруашылығы өндірісінің бүгінгі күн талаптарына да жауап бермейді және мақта қозасы, жүгері, жоңышқа және мақта ауыспалы егісінің басқа дақылдарының өнімділігін әрі қарай арттыруға жеткіліксіз.
3. Терең қопсыту топырақтың көлемдік салмағын және тығыздығын 5-12%-ға төмендетеді, қуыстылығын және шектік дала ылғалдылығын арттырады. Мұнда топырақтың фильтрациялау коэффициенті, әсіресе қопсытқыш өткен жерлерде, он есеге дейін артады. Нәтижесінде топырақтың су, ауа, жылу микробиологиялық тәртібі жақсарады.
4. Топырақты терең қопсыту жұмыстарын шектен тыс ылғалданған жерлерде жүргізуге тыйым салынады.
5. Терең қопсыту топырақтың су-физикалық қасиеттеріне оң әсер етеді, оның су өткізгіштігін кәдімгі жер жыртуға салыстырғанда 30%-ға дейін арттырады.
6. Топырақтан тұздардың шайылуы терең қопсытуда да, сүдігер жыртуда да жүзеге асады. Терең қопсыту астарында сор шаю кезінде топырақтың бір метрлік қабатынан тұзды қалдықтың шайылуы 35,1%-ды құрады, ал сүдігер жыртуда 28,5%.
7. Топырақтан хлор-ионның шайылуы қарқынды түрде жүзеге асты. Кәдімгі сүдігер жыртуда топырақтың бір метрлік қабатынан бастапқы мөлшерінен 43,4%-ы шайылған болса, терең қопсытуда ол көрсеткіш 64,3%-ды құрады.
8. Топырақты терең қопсытудың сор шаю кезіндегі тұздардың шайылуына әсері зерттеудің алғашқы жылында тиімді болды. Келесі екі жылда да оның әсері біршама көрінді.
9. Терең қопсытудың топырақтың су-физикалық қасиеттеріне оң әсері 3-4 жыл бойы жалғасады. Демек, терең қопсыту жұмыстарын 3 жылдан кейін жүргізу керек.
10. Жүргізілген фенологиялық бақылаулар нәтижелері бойынша зерттелген нұсқалар арасында 1-маусымдағы өсімдіктерінің биіктігі және нағыз жапырақ саны бойынша айтарлықтай айырмашылықтар байқалмады.
Терең қопсыту нұсқасындағы өсімдіктердің өсуі мен дамуындағы артықшылықтар шілде айының жартысынан бастап көріне бастады. 1-шілдедегі бақылаулар 55-60 см-ге терең қопсыту нұсқасында кәдімгі сүдігер жырту нұсқасынан едәуір артықшылықтарға ие екенін көрсетті. Өсімдіктегі көсектерінің саны 17 дананы құрап, бақылау нұсқасынан 4,4 данаға артық, ал көсектерінің ашылуы бойынша бақылаудан 2,6 данаға жоғары болды. Мұны бақылау нұсқасы топырағының 30-35 см тамыр жайласқан қабатының физикалық қасиеттері төмен болғандықтан көсектері кеш ашылғандығымен түсіндіруге болады.
11. Топырақты 55-60 см-ге терең қопсыту нұсқасы екі терімнен шитті мақтаның 44,8 ц/га өнімділігіне ие болды, яғни бақылаудан 9,7 ц/га жоғары және бұл нәтижеге топырақтың қатты табанын бұзу және тамыр жайласқан топырақ қабатында оңтайлы жағдай жарату арқылы қол жеткізілді.