Muratbay Nizanov Tanlamali shigarmalar_roman_gurrinler_drabller

Drabbller

301

TÓRT QATÍNLÍ QORAZ

Hárdayım gúzekte Qońıratqa jolım tússe balıq bazarına kirmey ketpeymen. Balıq bazar bizler bette de bar, lekin, Qońırattıń bazarı basqa dá! Ishińizden oqıń, Qońırattıń balıq bazarında qırǵawıl boladı! Qırǵawıl qızıl kitapqa kirgen qus. Sonlıqtan onı awlawdı qadaǵan etetuǵın biylikler shıǵıp turadı.

Báribir, Qońırattıń bazarı qırǵawılsız bolmaydı. Ruqsat etilgen jılları onı balıq penen qatar jayıp qoyadı, jup-juptan

— bir qoraz, bir mákiyen, bir qoraz, bir mákiyen.

Sol saparı da awlaw qadaǵan emes edi. Ásirese, aqıraptıń ayaǵına jetpey qar jawıp, kópshilik salılar qar astında qaldı. Bul quslarǵa qol keldi. Ásirese, qırǵawıllar ózi qattıǵa semirip,

há degende kóterilip usha almaytuǵın dárejege jetti. Nátiyjede olar jup-jup bolıp bazarǵa túse berdi — bir qoraz, bir mákiyen, bir qoraz, bir mákiyen…

—Qoraz qansha turadı? — dep soradım satıp turǵan kelinshekten.

—Ayırıp satılmaydı, alsańız bala-shaǵası menen alasız.

Jaǵalap órge qaray júrdim. Bir jerde párleri shoqtay janǵan úlken bir qoraz qırǵawılǵa kózim tústi. Qasında tórt mákiyendi qatar jayıp qoyǵan eken.

Baǵanaǵı sawalımdı tákirarladım.

—Alsańız bala-shaǵası menen alasız, — dedi ol da.

—Qaysısı bala-shaǵası?

—Tórtewi de.

—Oy-bu, qorazıńız insapsız eken-ǵo, — dedim kúlip.

—Nesi bar? — dedi, kelinshek házilge házil menen. — Musılmanshılıqta tórt qatınǵa deyin neke túsedi-ǵo!

Men qaltamnan pul shıǵarıw menen boldım

01.11.2016-j.

ǴÁREMET

Balıq bazarı bazardıń bir shetindegi uzın bastırmanıń astına jaylasqan edi. Qarıydar onıń ana basınan túsip, mına shetine shekem sholıp ótti. Soń izge aylanıp, ortaraqtaǵı bir keywanı hayaldıń tusında toqtadı.

—Balıǵıńız taza ma? — dedi qarıydar.

—Taza, — dedi, keywanı isenimli túrde.

—Íras pa?

—Haw, ıras bolmay ne, bes-altı somnıń júzi-qarashılıǵı ushın ótirik sóyleyin be?

—Áy, qaydan bileyin. Zatıńız ótiwi ushın ayta beresiz sizler. Ótken hápte bir hayaldan bes balıq alıp edim, úshewin dalaǵa tasladım. Gónerip ketken eken.

—Fáremet jappań! — dedi, hayal ashıwlanıp. — Ekew edi gónerip ketkeni!

24.10.2016-j.

ANA

Bir kisi ǵurq bolǵan shaytan tawıǵına on eki dana úyrektiń máyegin bastırdı. Arasına tawıqtıń bir de máyegin qospadı.

Belgili kúnnen keyin shójeler shıqtı. Tawıq shójeleriniń jalpaq tumsıǵına qarap hayran bolar edi. Lekin, sonsha kún óz bawırına alıp jatqanlıqtan olardı óz perzentim dep qabıl etti

hám hár kúni ózi qayda barsa sonda izine ertip júrer edi.

Bir kúni shójelerin ertip úyden sál shetirektegi arnanıń jaǵasına kelip qaldı. Úyrek palapanlardıń tuwma qásiyeti oyandı da, izbe-iz suwǵa túsip júzip ketti. Ana tawıq shıja-pıja bolıp ırashtı jaǵalap arman juwırdı, berman juwırdı. Lekin, úyrek palapanlar bunı itibarǵa da almadı. Qasında bir de shójesi qalmaǵan ana tawıq aqırı suwǵa boyın attı. Ol ústi-ústine tórtbes márte qanatın patırlatıp suw juttı. Soń birotala kórinbey ketti. Azıraqtan keyin qaynawıtlap aqqan ılay suwda aspanǵa qaray sárriyip baratırǵan eki ayaǵı kórindi. Ol pátli aǵıs penen ayaqqa qaray ıǵıp barar edi.

18.10.2016-j.

GÓDEK

(Fars)

—Apa, kún suwıq pa?

—Kórpe jamılıp shay iship otırmız.

—Gaz joq pa?

Drabbller

303

—Jazda ebindey bar edi, suwıq túskeli óshti.

—Tok ne?

—Tok bar.

—Óshpey me?

—Shıq túspese, terektiń japıraǵı qıymıldamasa óshpeydi.

—Suw qalay?

—Úsh kún tındırıp qoyıp iship otırmız.

—Xlordı kóp qosa ma?

—Yaǵa-aw, xlor degen qaldı-ǵo. Ílay suw aǵadı.

—Áy-y, onda jata turaman, shıqpayman.

—Qoy, balam, shıǵaber. Ol isler jónlesemen degenshe saǵan saqal shıǵıp ketedi.

Gódek anasınıń wásiyatın tıńladı. Yarım saattan keyin «Tez járdem» mashinası kelip, hayaldı tuwıw úyine alıp ketti. Házir ǵana anasınıń jıllı qursaǵınan shıqqısı kelmey atırǵan gódek «shır-r» etip akusher hayaldıń qolına ótti. Hayal onı dárhal qabat-qabat prostınaǵa orap tasladı. Aynada qıraw bar edi.

14.10.2016-j.

KOSTYUM

Saratannıń mıs qaynaǵan ıssısında mektepte birge oqıǵan dostımnıń keńsesine baratuǵın jumısım shıǵıp qaldı. Saya-saya menen júrsem de terlep pisip qaldım.

— Jańaraqta bar edi, — dedi, xatker qız. — Kirip otırıp turaǵoyıń, kelip qalar.

Meni baslıqtıń kabinetine kirgizip jiberdi. Baslıq ózimniń on jıl birge oqıǵan dostım bolǵanı ushın óz úyimdey shalqayıp otırıp aldım.

Aradan yarım saat ótti. Keletuǵın baslıq joq. Stuldıń arqasında kostyumı jabıwlı tur. Baslıq adamlardıń iyeginen teri

sorǵalasa da kostyumın sheshpeytuǵın ádeti bar dá! Bayǵustı ayap kettim.

Qıyal súrip otırıp jáne yarım saat ótkenin bilmey qalıppan. Lekin, dostımızdan ele dárek joq. Stolınıń ústindegi qaǵazlarǵa kóz juwırtaman: hár qıylı xatlar, mirátnamalar… Sánesine qarasam —yanvardaǵı, ótken jıldıń dekabrindegi…

—Aǵa, tústen keyin kelesiz be, esikti ilejaq edim, — dedi xatker qız bir waqta. Saatıma qarasam tús bolıp qalǵan eken.

Erteńine usı awhal jáne tákirarlandı. Kóylegim terden sıǵıp alǵanday bolıp úyge qayttım.

Úshinshi kúni telefonına qońıraw ettim.

—Aytıp kelseń boladı-ǵo, — dedi ol qolaysızlanıp. — Men onsha keńsede otıra bermeymen.

—Qaydan bileyin, kostyumıńa qarap…

—Ne kostyum? — dedi ol hayran bolıp.

—Stuldıń arqalıǵına jawıp qoyǵan kostyumıń dá!

—Áy, sonı ózgertip qoyarman dep edim-áy, — dedi ol biraz oylanıp turıp.

—Ózgertkeni qalay?

—Ózimdikin jabaman dá, ol burınǵı baslıqtan qalǵan kostyum-ǵo.

29.08.2016-j.

PÁLEK ASTÍNDAǴÍ XÍZMETKER

—Siz nabada belgili bir mákemeniń juwapker xızmetkeri bolıp tayınlansańız, ne isler edińiz?

—Hesh nárse islemeymen.

—Hesh nárse islemegenińiz birewlerge unap qalıp, sol mákemege baslıq etip qoysa…

—Ulıwma hesh nárse islemeymen.

—Ulıwma hesh nárse islemeytuǵınıńız júdá qol kelip, basqarmaǵa saylasa…

—Hesh nárse islemeymen.

—Áwmet kúlip baǵıp, onnan da joqarıraq lawazımǵa….

—Biziki bir sóz. Hesh nárse islemeymen.

—Qara ya! Qanday xızmetkerlerimiz bar pálek astında jatır-

ǵan!

03.02.2016-j.

AYLÍQ

Instituttıń kassiri kassa aldınan asıǵıp ótip baratırǵan bir muǵallimdi shaqırdı.

— Aǵa, aylıqlarıńızdı almaysız ba?

Balalar berilip top oynap atır edi. Qápelimde qayaqtandúr buwdaq-buwdaq bolıp kelgen qara bult kúnniń júzin qapladı. Izinshe arqa batıstan esirip esken ótkinshi samal joq jerden shań-tozańdı uytqıtıp, aspanǵa qaray suwırdı.

— Quyın! Quyın kiyatır! — dep háwliristi balalar.

Quyın barǵan sayın úlkeyip, jerden qaǵaz ba, shúberek pe, dus kelgen nárseni shır gúbelek aylandırıp aspanǵa suwırar, eń jamanı — ol tup-tuwrı balalar oynap atırǵan tárepke qaray baǵıt alıp keler edi.

—Tazdıń úyine bar. Tazdıń úyine bar! — dep jabırlastı balalar.

— Tazdıń úyine bar! kazdıń taqıyasın alıp qash!

Quyın balalardıń ótinishin esapqa alǵanday, baǵıtın keskin ózgertip, awıl shetindegi páskeltek jayǵa qaray betledi.

—Saǵınbay, seniń úybetińe baratır, — dep ketik tisleri ırjıyıp kúldi Uzaqbay. Ol hámme balalardan bir-eki jas úlken, awıl balalarınıń «atamanı» edi. Saǵınbaydıń ashıwı murnınıń ushına shıǵıp tursa da, «ataman»ǵa gáp qaytara almadı.

Quyın haqıyqatında da tawlanıp-tawlanıp barıp, Saǵınbaydıń úyiniń diywalına urıldı hám sol jerdegi pattı-sattını qosıp alıp, aspanǵa kóterildi.

—Anańqara, taqıya!

—Taqıyasın alıp qashtı!

Saǵınbay bunnan artıq shıdap tura almadı, úyine qaray shıbınday ushtı.

Kelse, aǵası qannan qápersiz basına bir qos sharshını jiyeklep tartıp alıp kitap oqıp otır edi.

—Aǵa, taqıyań qayda? — dedi Saǵınbay esikten kele sala haw-

lıǵıp.

—Taqıya?! He, onı ne qılasań?

—Taqıyańdı quyın alıp qashtı ma?!

—Quyın?! Aǵasınıń birden túsi ózgerip ketti. Ol dógeregin qarmalap, kópshiktiń astına qoyǵan taqıyasın alıp, kiydi.

—Quyın ótti me? — dedi soń sam-saz bolıp turǵan balasına qarap. — Ballar mazaqladı ma?

Drabbller

307

Saǵınbay ses shıǵarmadı. Onıń kózlerinen eki tamshı jas betiniń almasınan sızılıp aǵıp, tústi. Ol aǵasın qapa qılıp alǵanına qattı ókinishte, biraq, onı qalay juwıp-shayıwdıń esabın tappay ar-sar edi.

24.11.2017-j

QAWÍN SAWDASÍ

Gúzdiń ayazlı kúnleriniń baslanıp kiyatırǵan gezleri edi. Jol shetine úyip qoyıp qawın satıp otırǵan orta jaslardaǵı hayaldıń aldına bir jeńil mashina taqańqırap kelip toqtadı.

—Qawın qanshadan? — dedi ruldegi jigit aynanı ashıp.

—Kilosı eki mıń, — dedi hayal otırǵan ornında.

—Sál qımbatlaw eken ya?..

—Maǵan kelip turǵanı sol.

Jigit bunnan keyin gáp qospadı.

—Yaqshı, maǵan eki qawın ólsheń! — dedi kisesinen pul qaras-

tırıp.

Hayal erinsheklik penen ornınan turıp, eki qawındı tárezige tarttı.

—Mashinaǵa salıp jiberiń, jeńge!

Jigit bul gápti qanshelli kishipeyillik penen aytpasın, onıń otırǵan ornınan qıymıldamawı hayalǵa batayın dedi.

Ol eki qawındı eki qoltıǵına qıstı da, bir qolınıń ushı menen esikti zorǵa ashtı. Qawınlardı orınlıqtıń tómenine qoydı. Soń «jarıldı».

— Jap-jas jigitseń, bunshelli ne kókirek?! Shesheń mashında tuwǵanday…

Hayal jigit usınǵan pulǵa qol sozıp atırıp, birden tula bedeni qaltırap til qata almay qaldı. Jigittiń eki ayaǵı juwan sannan joq edi.

22.11.2017-j

ON AYLÍQ XÍZMETKER

Tazadan shólkemlestirilgen mákemege meni baslıq etip tayınladı. Maǵan deyin shólkemlestiriw komissiyasınıń baslıǵı hámme xızmetkerlerdi jumısqa qabıllap, ornı-ornına qoyıp ketken eken. Men endi tek olar menen til tabısıp, birge islesiwim kerek. Lekin, sol birge islesiw ańsat bolmadı. Jumısqa alınǵan xızmetkerlerdiń iske uqıbı hám bilim dárejesi «men ne deymen, qobızım ne deydi» degen awhalda edi. Ásirese, Sansızbay degen jetekshi qánige ulıwma imlaǵa kelmedi. Aqırı, jeke ózin shaqırıp ayttım.

—Inim, óz arzań menen qoyasań ba, yaki...

—Óz arzam menen, — dedi ol gápimniń izin ayttırmay. Men aldına bir bet qaǵaz benen ruchka qoydım.

—Házir emes, — dedi ol qaǵazdı keyin ısırıp.

—He, nege házir emes?

—On aydan keyin, — dep ol ornınan turdı.

—Toqta! Nege on aydan keyin? Men on ayǵa deyin kútip júre almayman! — dedim ashıwǵa minip.

—Júre almasańız — bir aylıq xızmetkerler bar, úsh aylıq

xızmetkerler bar, solardıń arzasın ala beriń. Men on ayǵa deyin tólep qoyıppan.

Ol usını ayttı da, kabinetti tárk etti.

04.11.2018-j.

ABÍRJÍ

Fermer qonaǵa jawıp shıqqan qalıń qarǵa ıshqı etip qarap tur edi. Kimdúr tońıp qata baslaǵan qardı ǵarsh-ǵarsh basıp, oǵan qaray tuwrılap kele berdi.

—Maǵan jigirma adam kerek, — dedi ol sálem-alikti de nesiye qılıp.

—Ne jigirma adam? — dedi fermer túsinbey.

—Kómir túsiriwge. Bir vagon kómir keldi.

—Kómir menen meniń ne jumısım bar?!

—Maǵan eki saat waqıt berilgen. Onnan keshiksem jariyma

saladı.