25.“Новая зямля” Якуба Коласа як энцыклапедыя народнага жыцця. Праблемы зямлі і волі ў творы.

Эпічная паэма - этапная з’ява ў тв-ці Коласа і ўсёй бел літ. Аўтар пачаў пісаць твор у 1911, закончыў у 1923. У ім створаны абагульнены вобраз Маці-Беларусі, яе прыроды, тыповыя бел хар-ры, адлюстраваны вострыя сац. і нац. супярэчнасці канца 19-пач. 20 ст. Твор аўтабіяграфічны. На прыкладзе жыцця сям'і лесніка Міхала паказаны лёс бел сялянства, якое імкнулася мець сваю зямлю, быць гаспадаром свайго лёсу. У 1911 г. Колас (яшчэ быў у астрозе) напісаў гумарыстычнае вершаванае апавяданне “Як дзядзька ездзіў у Вільню і што ён там бачыў”. На аснове гэтага апавядання былі створаны тры раздзелы, якія ўвайшлі ў паэму “Новая зямля”: “Па дарозе ў Вільню”, “Дзядзька ў Вільні”, “На Замкавай гары”. Па выхадзе з турмы Колас не браўся за паэму да 1919 г. Завершаны твор быў на працягу 1920 – 1923 гг.

Першыя ацэнкі паэмы былі вельмі высокія. Аднак у пачатку 1930-х адносіны да твора рэзка змяніліся. Крытык Лукаш Бэндэ абвінавачваў паэта ў прапагандзе заможных хутарскіх гаспадарак. У 1939 г. паэма была выратавана. Коласа ўзнагародзілі ордэнам Леніна. У ЛіМе з’явіўся артыкул, у якім твор ацэньваўся станоўча.

Тым не менш яшчэ доўгі час даследчыкі шукалі ў паэме рысы, якіх на самай справе ў ёй не было. Сцвярджалася, што Колас асуджае прыватную ўласнасць і імкненне Міхала набыць зямлю. І, нібыта, сам Міхал усведамляе сваю памылковасць, таму, паміраючы, дае наказ Антосю змагацца за зямлю рэвалюцыйным шляхам. Толькі гэты погляд на паэму вельмі спрошчаны, ідэалагізаваны.

Не выпадкова паэму “Новая зямля” лічаць энцыклапедыяй сялянскага жыцця. У гэтым творы, як ні ў якім іншым, вельмі падрабязна і па-мастацку апісаны побыт бел селяніна: яго гаспадарка, праца, занятак. Акрамя таго, вельмі даходліва перададзены аўтарам клопаты селяніна, яго думкі, мары, спадзяванні.

У хаце, што стаіць на ўскрайку лесу, жывуць Міхал з жонкай і з дзецьмі і брат Міхала - Антось. Міхал служыць у пана лесніком. Справу сваю ведае добра, адносіцца да яе сумленна. Няма ў лесе ніводнага дрэва, ніводнага кусціка, якія б Міхал абмінуў сваёй увагай. Аднак яму часта даводзідца выслухоўваць ад Ішна адны нараканні і незадаволенасць. Кінуць службу Міхал не можа, бо жыве на панскай зямлі. Усе думкі яго - аб кавалку ўласнай зямлі. 3 ёй эвязаны ўсе спадзяванні Міхала на лепшае жыццё. Дапамагае Міхалу па гаспадарцы брат Антось. Антось - чалавек працы. За што б ён ні ўзяўся: касіць, лавіць рыбу ці даглядаць пчол - усё ў яго спрытных руках ладзіцца. I не таму, што Антосю ад Бога дадзена такая ўвішнасць, проста да любой работы гэты чалавек адносіцца з любоўю. Вось хоць бы эпізод з косамі. Антось не купляе першую, якая трапілася на вочы. Ён спрабуе яе і так, і гэтак. Адразу відаць, што чалавек ведае толк у косах. А ведае таму, што шмат часу аддаў гэтай справе і не раўнадушны да яе.

Ўвесь час адчуваецца непарыўная сувязь з героямі. Асобная старонка - адносіны герояў да прыроды, сувязь іх з ёй. Такія радкі зачаравання і замілавання мог напісаць толькі ўлюбены ў свае краявіды чалавек!