38. Філасофская праблематыка аповесці “Меланхолія”. Характар светаадчування, духоўныя пошукі Лявона Задумы. Асаблівасці кампазіцыі.

Герой М.Г-га – сын вёскі, які змог атрымаць адукацыю. Ён імкнецца працаваць дзеля свайго народа, паказаць яму шлях да лепшага жыцця. Аднак набытыя веды і новы жыццёвы вопыт не садзейнічаюць паразуменню з родным светам.

Вельмі няпроста аказалася для маладога адраджэнца знайсці шлях да народа, прымусіць паверыць сабе, распачаць канкрэтныя дзеянні па паляпшэнню вясковага жыцця. Яго асвет-ніцкія памкненні (чытаць сялянам кнігі, весці гутаркі) церпяць крах. Часам ён зусім губляе надзею што-небудзь змяніць, траціць веру ў сябе і ў адраджэнне краю (апошняе адбываецца вельмі марудна), тады з’яўляюцца нават думкі пра самагубства (“Меланхолія”).

45.Грамадска-палітычная атмасфера 1920–1930-х гг. І творчасць Змітрака Бядулі (на прыкладзе аповесці-казкі “Сярэбраная табакерка”).

У канцы 1930-х гг. назіраецца ажыўленне ў літаратурнай дзейнасці Бядулі. Яго ўвагу прыцягвае алегорыя, іншасказанне. У 1940 г. празаік напісаў свой лепшы твор апошніх гадоў жыцця і наогул апошні ў яго жыцці: аповесць-казку “Сярэбраная табакерка”.

У кампазіцыі гэтай аповесці чаргуюцца дзве сюжэтныя лініі: лінія героя-апавядальніка, дзеда і яго слухачоў-унукаў і лінія галоўнага героя Дзіда-дзеда (казачнага Зайца, пра якога якраз і расказвае дзед унукам).

Па сюжэце Дзіда-дзед і яго добраахвотныя памочнікі змагаюцца са злымі сіламі, якія хочуць завалодаць Сярэбранай табакеркай, дзе зачынена смерць, каб выкарыстоўваць яе як зброю ў карыслівых эгаістычных мэтах – трымаць свет у страху і пакоры. Такім чынам, у творы ў традыцыйна-фальклорным плане развіваецца канфлікт-барацьба абсалютнага дабра з абсалютным злом. Дзіда-дзед – смволіка-алегарычны вобраз, носьбіт жыццесцвярджальнага пачатку, выразнік дабрыні, справядлівасці, як і яго аднадумцы: кучаравы паэт, Юрка Дратва, Саўка-паляўнічы, дзяўчынка Люся. Іх антыподамі з’яўляюцца пані Сарачынская (яе потым называюць Каралева Пінг-Понг), кардынал Баніфацы, Чорныя рыцары смерці, а таксама сама Смерць як увасабленне сусветнага зла, вораг усяго жывога.

Аповесць мае іншасказальную форму. Пры дапамозе фальклорна-казачных сродкаў у ёй зашыфравана галоўная ідэйная задума мастака: узнавіць і асудзіць негатыўныя з’явы грамадскага, літаратурна-творчага жыцця 1930-х культаўскіх гадоў. У 1940 годзе было немагчыма публічна асудзіць дэспатызм, сцвердзіць ідэю гуманістычнага стаўлення да чалавека, таму Бядуля звяртаецца да іншасказання.

Антыкультаўскую скіраванасць маюць малюнкі прыдворнага жыцця караля Пінг-Понга і яго жонкі, былой пані Сарачынскай. Жыццё ў каралеўстве пабудавана на страху, мане, прыніжэнні падданых. Страх прымушае людзей бачыць у злой, непрыгожай Сарачынскай добрую, “найпрыгажэйшую каралеву ў свеце”. Людзі вераць падману, што смерць хавае пані Сарачынская (на самой справе яна ў Зайца). Чорны мопс, у якога нібыта ператварылася смерць, на залатым ланцужку ў Сарачынскай, выклікае жах і пакорлівасць у людзей. Гэты мопс – ёсць канкрэтнае праяўленне рэпрэсіўнай палітыкі каралевы.

Асаблівасцю задумы твора з’яўляецца і тое, што тэма духоўнага вызвалення народа ў аповесці раскрываецца ва ўзаемасувязі з іншай тэмай, тэмай мастацтва. У аповесці гучыць думка пра свабоду як неабходную ўмову развіцця і выяўлення творчых здольнасцей чалавека. Кучаравы паэт стаў свабодным, далучыўшыся да Дзіда-дзеда і яго сяброў. Творы яго перасталі паміраць. Дзіда-дзед патлумачыў паэту, чаму паміраюць мастацкія творы: “Смерць тваіх песень знаходзіцца ў тваім уласным сэрцы і ў тваёй уласнай галаве. Гэта Смерць строгая, але справядлівая. Яна забівае песні фальшывыя і не чапае песень шчырых. Яна наогул не забівае. Кепскія песні—мёртванароджаныя. Жыццё тваіх песень залежыць ад цябе самога...”.

Аповесць-казка не мае шчаслівага канца: Заяц упусціў Смерць, яна ўцякла з табакеркі і пачаліся вялікія войны паміж добрымі людзьмі і Рыцарамі Смерці, якія не сціхаюць і па сёння, як адзначае казачнік. У гэтым праявіўся творчы падыход Бядулі да казачнай традыцыі шчаслівага канца. Такі фінал абгрунтаваны жывой практыкай грамадска-палітычнага жыцця 1930-х гг., эпохай беззаконня і масавых рэпрэсій. У аповесці відавочны вывад пісьменніка аб недастатковай гатоўнасці народа да ўсвядомленай супольнай барацьбы з дэспатызмам, сіламі зла і прымусу.

Аповесць пры жыцці Бядулі не друкавалася, акрамя асобных урыўкаў. Надрукавана ў 1953