26.Пошукі Сымонам свайго месца ў жыцці. Мастацкая функцыя ўстаўных навел і лірычных адступленняў у паэме Якуба Коласа “Сымон-музыка”.

У 1911 г. пісьменнік распачаў працу над ліра-эпічнай, рамантычнай паэмай “Сымон-музыка”. У гэтым жа годзе былі напісаны першыя 10 раздзелаў твора. У 1918 г. яны часткова публікаваліся. У 1923 – 1924 гг. Колас яшчэ раз вяртаецца да твора, часткова перапрацоўвае яго. У 1924 г. рукапіс паэмы быў цалкам згублены. Спатрэбіўся цэлы год, каб узнавіць твор. Новая, ІІІ рэдакцыя паэмы (выдадзена ў 1925 г.), шмат у чым адрозніваецца ад першай. У апошняй рэдакцыі Колас цалкам адмовіўся ад рэлігійна-хрысціянскай сімволікі, якая прысутнічала ў першай. Быў зменены сюжэт, асабліва гэта датычыць фінала паэмы. Вобраз Ганны, у якую закаханы Сымонка, з’яўляецца алегарычным адлюстраваннем лёсу Беларусі. У І рэдакцыі Сымон не застае Ганну ў жывых і засынае на яе магіле. Сон Сымона – рэакцыя Коласа на падзеі рэвалюцыі 1917 г., якія ён не падтрымаў. Сымон усведамляе, што яго гуманістычныя ідэалы не спраўдзіліся. У фінале ІІІ рэдакцыі Сымонка абуджае Ганну сваёй музыкай, і яны ідуць да людзей. ІІІ рэдакцыя, яе аптымістычная танальнасць узнікла на хвалі беларусізацыі. Вобраз Сымона можа быць патлумачаны як вобраз прарока-музыкі, што абуджае Ганну-Беларусь, і разам яны накіроўваюцца ў новае жыццё. І рэдакцыя доўга ігнаравалася даследчыкамі, ІІІ рэдакцыя расчытвалася як набліжэнне Коласа да гуманістычнай сутнасці рэвалюцыі.

У паэме Колас выявіў драматычны шлях станаўлення белаускага мастацкага генія. Сымонка – сімвал паэта-прарока – не меў спагады ў сваіх бацькоў, якія не здолелі і не маглі выйсці за межы паўсядзённага сялянскага быту. Ён знайшоў падтрымку і разуменне ў дзеда Курылы, носьбіта стыхійнай мастацкай творчасці.

Перададзеная Сымону скрыпка сімвалізуе духоўную пераемнасць паміж народнай творчасцю і творчасцю прафесійнай. Дзед Курыла – народны мастак, але чалавек звычайны. Ён не рэалізаваўся як прафесійны музыкант, але добра адчуваў прыроджаны талент Сымонкі. Свет народнай музыкі хлопчыку адкрылі вандроўныя дудары – прафесіяналы.

Праблема адзіноты мастака ў грамадстве выяўлена ў некалькіх сімвалах. Нялюбасць да Сымонкі ў сям’і падкрэсліваецца праз сімволіку скінутага ліпай “сыночка” – зялёнага ліста. Яшчэ адзін сімвалічны вобраз, які атаясамліваецца з лёсам Сымонкі, – адзінокі, адарваны ад загона жытні колас.

Аўтар фармулюе ў паэме сапраўдную рамантычную канцэпцыю геніяльнасці. Яна сфармулявана ў самай значнай з устаўных навел, якімі насычна паэма, -- “Песня аб званах”. Канцэпцыя мастацкага генія развіваецца ў лірычным уступе другой часткі паэмы: устаўная навела пра сонечны прамень. [Вольны прамень не паслухаў Сонца, якое пасылала яго сагрэць зямлю (сімвал матэрыяльнага пачатку). Па дарозе ён закахаўся ў прыгожую хмарку (сімвал духоўнага пачатку), спыніўся. За гэта прамень быў асуджаны на выгнанне]. Правесці паралель з лёсам Сымонкі, лёсам песняра.

Кожная частка паэмы пачынаецца з сімвалічнай алегарычнай прытчы, якая з’яўляецца як бы ўверцюрай да апавядальнага зместу. Усе ўстаўкі, адступленні паглыбляюць ідэйна-філасофскі змест паэмы, надаюць дадатковы сэнс апавядальнай плыні паэмы. Менавіта гэтыя своеасаблівыя філасофскія роздумы ствараюць адметны коласаўскі рамантычны стыль.