- •Марфалагічныя нормы сучаснай беларускай літаратурнай мовы (назоўнік, прыметнік, займеннік, лічэбнік, дзеяслоў, дзеепрыметнік, дзеепрыслоўе, прыслоўе) Асноўныя пытанні
- •Асноўная літаратура.
- •Дадатковая літаратура
- •1. Несупадзенне ў родзе, ліку і скланенні некаторых назоўнікаў у беларускай і рускай мовах.
- •2. Асаблівасці скланення назоўнікаў у адзіночным і множным ліку. Нескланяльныя назоўнікі.
- •3. Асаблівасці скланення прозвішчаў, імёнаў і геаграфічных назваў.
- •Скланенне прозвішчаў на -а (-я)
- •4. Правапіс уласных імёнаў.
- •6. Асаблівасці функцыянавання назоўніка ў тэрміналогіі:
- •5. Правапіс складаных назоўнікаў.
- •1. Утварэнне і ўжыванне формаў ступеней параўнання якасных прыметнікаў.
- •2. Формы прыметнікаў са значэннем ацэнкі і меры якасці.
- •3. Выкарыстанне элятыўных формаў у беларускай і рускай мовах (формы вышэйшай і найвышэйшай ступеней параўнання прыметнікаў).
- •4. Прыналежныя прыметнікі і іх утварэнне ў беларускай мове.
- •5. Правапіс суфіксаў прыметнікаў.
- •6. Правапіс складаных прыметнікаў.
- •4. Асаблівасці функцыянавання прыметніка ў тэрміналогіі:
- •1. Займеннік як часціна мовы.
- •2. Разрады займеннікаў, IX характарыстыка.
- •1. Ужыванне лічэбнікаў з назоўнікамі.
- •2. Скланенне і правапіс лічэбнікаў.
- •3. Лічэбнік у складзе тэрміналагічных спалучэнняў.
- •V. Дзеяслоў.
- •1. Спецыфіка спражэння. Правапіс асабовых канчаткаў дзеясловаў.
- •2. Ужыванне суфіксаў дзеясловаў.
- •3. Дзеяслоўная тэрміналагічная лексіка.
- •V. Дзеепрыметнік.
- •1. Дзеепрыметнік як форма дзеяслова.
- •2. Асаблівасці ўтварэння і ўжывання дзеепрыметнікаў у беларускай мове.
- •3. Спосабы перадачы дзеепрыметнікаў пры перакладзе з рускай мовы на беларускую.
- •Viі. Дзеепрыслоўе.
- •1. Дзеепрыслоўе як форма дзеяслова.
- •2. Асаблівасці ўтварэння і ўжывання дзеепрыслоўяў у беларускай мове.
- •Viiі. Прыслоўе.
- •1. Прыслоўе як часціна мовы.
- •2. Асаблівасці ўтварэння і ўжывання формаў ступеней параўнання прыслоўяў у адрозненне ад рускай мовы.
- •3. Правапіс прыслоўяў.
6. Правапіс складаных прыметнікаў.
Складаныя прыметнікі пішуцца разам або праз злучок. Пішуцца разам:
1. Прыметнікі, утвораныя ад складаных назоўнікаў, якія пішуцца разам: Светлагорск – светлагорскі, Салігорск – салігорскі, Наваполацк – наваполацкі, Верхнядзвінск – верхнядзвінскі, Краснаполле – краснапольскі, Маларыта – маларыцкі, Слаўгарад – слаўгарадскі, авіямадэль – авіямадэльны, параход – параходны.
2. Складаныя прыметнікі, утвораныя складана-суфіксальным спосабам ад спалучэння назоўніка з іншымі часцінамі мовы – прыметнікам: сельская гаспадарка – сельскагаспадарчы, правы бераг – правабярэжны; лічэбнікам – два паверхі – двухпавярховы, тры гады – трохгадовы; займеннікам – іншая мова – іншамоўны. У такіх словазлучэннях – падпарадкавальная сувязь.
Прыметнікі, утвораныя ад складаных геаграфічных назваў, у якіх словы звязаны падпарадкавальнай сувяззю (словазлучэнне назоўніка з прыметнікам), таксама пішуцца разам: Старыя Дарогі – старадарожскі, Мар‘іна Горка – мар’інагорскі, Далёкі Усход – далёкаўсходні, Лацінская Амерыка – лацінаамерыканскі.
3. Складаныя прыметнікі, утвораныя спосабам словаскладання са спалучэння прыслоўя і прыметніка, прыслоўя і дзеепрыметніка, калі яны абазначаюць адно паняцце: вечназялёны, высокакваліфікаваны, шчырапаважаны, дзікарослы, супрацьлеглы, маланаселены.
Заўвага. Ад прыметнікаў, у склад якіх уваходзіць прыслоўе, трэба адрозніваць словазлучэнні прыслоўяў і прыметнікаў (дзеепрыметнікаў), якія пішуцца асобна. У словазлучэннях кожнае слова захоўвае свой націск, выконвае ролю самастойнага члена сказа, іх можна пераставіць месцамі, паставіць пытанне да прыслоўя. Параўн.: шчырапаважаны і шчыра сказанае слова (сказанае як? – шчыра).
4. Прыметнікі тыпу індаеўрапейскі, шматскладовы, металарэзны, усходнеславянскі (большасць з іх утворана складана-суфіксальным спосабам).
Пішуцца праз злучок:
1. Прыметнікі, утвораныя ад складаных назоўнікаў, якія пішуцца праз злучок: Давыд-Гарадок – давыд-гарадоцкі, Буда-Кашалёва – буда-кашалёўскі, сацыял-дэмакрат – сацыял-дэмакратычны, дызель-матор – дызель-маторны, Улан-Батар – улан-батарскі, Кажан-Гарадок – кажан-гарадоцкі.
2. Складаныя прыметнікі, утвораныя з двух і больш прыметнікаў, звязаных паміж сабой як раўнапраўныя (паміж імі можна паставіць злучнікі і, але): беларуска-рускі слоўнік, гісторыка-філалагічны факультэт, грамадска-палітычная дзейнасць, нямецка-руска-беларускі слоўнік.
3. Складаныя прыметнікі, утвораныя асноваскладаннем ад двух ці больш прыметнікаў, якія абазначаюць якасць з дадатковым адценнем (колеру, смаку) ці спалучэнні якасцей: светла-блакітны, цёмна-зялёны, ярка-жоўты, чырвона-карычневы, бел-чырвона-белы, горка-салёны, кісла-салодкі.
4. Складаныя прыметнікі з першай часткай усходне-, заходне-, паўночна-, паўднёва-, якія ўваходзяць у склад геаграфічных назваў: Усходне-Казахстанская вобласць, Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка, Усходне-Еўрапейская раўніна, Заходне-Сібірская нізіна, Паўночна-Ціхаакіянскае цячэнне.
5..Складаныя прыметнікі, якія абазначаюць прамежкавыя напрамкі свету: паўночна-заходні , паўднёва-ўсходні.
6. Прыметнікі, утвораныя са спалучэння імя і прозвішча: леў-талстоўскі, рамэн-раланаўскі.