2. Зат алмасудың кезеңдері.

Негізінен заталмасудың үш кезеңін ажыратады. Бірінші кезеңде белоктардың, майлардың, көмірсулардың асқорыту жолдарында ферментативті ыдырап, қан мен лимфаға өтуімен сипатталады. Екінші кезеңі – аралас алмасу кезеңі. Үшінші кезең – зат алмасу процесінде пайда болған өнімнің сыртқа шығарылуы.

3. Белок алмасуы, организмдегі маңызы.

Белоктар органикалық заттардың ішінде жетекші орынға ие, себебі клетканың құрғақ массасының 50% белоктардың есебінде. Белоктардың атқаратын қызметтері:

1. Барлық организмдегі зат алмасу процесіне қатысатын ферменттер белоктар болып табылады (тыныс алу, ас қорыту, шығару).

2. Организмнің қимыл, іс-әрекеттері жиырылғыш белоктар – актин мен миозиннің арқасында жүзеге асады.

3. Белок клеткада түрлі құрылымдарын жаңарту және толықтыру арқылы пластикалық (құрылыс материалдары) қызмет атқарады.

4. Энергиялық қызметі белоктардың ыдырауынан пайда болған энергиямен сипатталады. Организмнің тканьдерінде белоктардың ыдырау процесі үздіксіз жүріп отырады, пайдаланылмаған белок қалдықтары сыртқа шығарылып отырса, осы процеспен қатар белок синтезі де жүреді. Нәтижесінде организмнің белоктары динамикалық күйде болады: олардың үздіксіз ыдырауы мен түзілуінің нәтижесінде белоктар жаңарады. Бірақ бұл процесс әр мүшеде әртүрлі қарқынмен жүреді. Мысалы, бауырда, ішектердің кілегей қабатында өте жоғары жылдамдықта жүрсе, кейбір ішкі мүшелер мен қан плазмасында баяу жүреді. Ми клеткаларының, жүректің, жыныс мүшелерінің белоктары баяу жаңарса, бұлшық ет, тері, тірек-қимыл тканьдері (сіңірлерде, сүйектермен шеміршектерде) өте баяу алмасуымен сипатталады.

4. Белоктардың биологиялық құндылығы жайлы түсінік.

Белоктардың аминқышқылдық құрамы түрлі болады, сондықтан организмнің синтездік мұқтажына олардың жұмсалуы да түрлі болады. Сол себепті тағамдардың биологиялық құндылығы деген түсінік енгізілді. Барлық қажетті аминқышқылдары құрамында бар белоктар организмнің синтез процесін қалыпты жүргізеді, сон-дықтан бұл белоктар биологиялық құнды болып табылады. Керісінше, құрамында бір немесе бірнеше аминқышқылдары жоқ болып немесе өте аз мөлшерде кездессе, бұл белоктар құнсыз болып есептеледі. Құнсыз белоктар: желатин (жүгері белогы), глиадин (бидай белогы), гордеин (тары белогы). Керісінше ет, жұмыртқа, балық, уылдырық, сүт белоктарының құндылығы өте жоғары. Осы себепті адам тағамында міндетті түрде белок болуы керек, әсіресе қабылдайтын белоктардың 30% жануар тектес болу өте қажет. Өсімдік тектес белоктарды күнделікті қабылдаудың нәтижесінде адамдарда белок жеткіліксіздігі туын-дайды, «квашиоркор» деген патология дамиды.

Бұл патология тропикалық және субтропикалық белдеуде Африкада, Латын Америкасында және Оңтүстік Шығыс Азияда кездеседі. Көбіне бұл ауру 1-5 жас аралығындағы балаларды зақымдайды.