10.Түсті ажырату, түсті көру

Көзге түсетін жарық сәулесі спекторының ұзын толқынды шетінде қызыл түстің сәулесі, ал қысқа толқынды шетінде күлгін түсті сәулелер орналасады. Түсті сеудің үш компонетті тетіктері туралы өз кезінде М.В.Ломоносов айтқан болатын.Бұл теорияны 1801жылы әрі қарай түпкілікті тұжырымдаған Т.Юнг және дамытқан Г.Гелъмголъц.Осы теория бойынша сауытшаларда әр келкі жарық сезгіш заттар болады.Қазір бұл теорияны Ломоносов-Гелъмгольц теориясы деп атайды. Түсті ажырату кейбір түсті айыру кемістігін,жартылай түсті танымауды-тұңғыш рет осыдан зардап шеккен ағылшын физигі Д.Далътон сипаттап жазды. Түсті жарым жарты танымаудың үш түрі бар: протанопия, дейтеранопия және тританопия

Мидің қызметтері.

Мидың негізгі қызметтері анализ жэне синтез. Анализ – эркелкі сигналдарды айыру, бөлу, организмге тиетін әр-алуан эсерді ажырату. Синтез – біріктіру, талдап қорыту, ми қыртысының эртүрлі бөліктерінде туатын қозуларды бірлестіру. Үлкен ми сыңары қыртысының синтездік көрінісі, әрбір шартты рефлекстің негізін қүрайтын, уақытша байланыс түрінде жасалады. Ол әр алуан нейрондар мен олардың топтары арасында қалыптасады.

Шартты рефлекстің функциялық қүрылымы.

Шартты рефлекс - жеке тіршілік кезінде жүйке жүйесінің иемденген даралық әсерленісі. Ол лайықты қабылдағыш аппараты арқылы, кез келген сигналдық тітіркенудің әсеріне жауап ретінде, тұрақсыз жэне өзгергіш рефлекстік жолмен жүзеге асырылады. Шартты рефлекстер – организмнің жеке дамуы кезеңінде «өмір тәжірибесі» негізінде пайда болған қасиет. Шартты рефлекс тұрақсыз, өзгергіш келеді. Шартты рефлекс түрлері организм қабылдайтын кез келген тітіркендіруге әсерленеді. Шартты бейнеліс көбінесе үлкен ми сыңарлары қыртысында түйықталады. Шартты рефлекстың бэрі сигналдық ескерту ретінде қызмет атқарады.

3. Адамның мақсатты әрекетінің пайда болу механизмдері. Жоғары жүйке іс-әрекетінің негізін- шартты рефлекстер құрады. Алайда, адамның мінез-құлығы тек бейнелегіш рефлекстік әсерленістің жиынтығынан ғана түрмайды. Адамның іс-әрекеті мақсат, тілек және қимылынан күтіп отырған нәтижесі туралы анық ұғымдарына байланысты. Олар әрі тіршіліктік, әрі әлеуметтік мұқтаждықтарымен айқындалады. Мұқтаждықтардың төмен және жоғары сатыдағы түрлері бар. Бұларды қанағаттандыру – адам тіршілігін қамтамасыз етудің алғы шарты.

Мақсатты іс-әрекеттің нейрофизиологиялық қүрылымы өте күрделі. Ми туралы ғылым дами бастағаннан физиологтар мінездік әсерленістің құрылымын небір үлгі немесе желі ретінде қарады. Ол үлгі әрбір кезеңдегі білім деңгейіне, адамға сол кездегі белгілі тетік өнегесіне сәйкес жасалды.

4. Шартты рефлекстің негізі – уақытша байланыстар. Шартты рефлекстің физиологиялық негізін уақытша байланыстың түйықталу қасиеті қүрады.

Уақытша байланыс дегенімі шартты жэне шартсыз тітіркенулерді үштастырғанда пайда болатын, әртүрлі ми қүрылымдары арасындагы белгілі қарым-қатынасын қалыптастыратын мидың нейрофизиологиялық, биохимиялық жэне қүрылымдық өзгерістерінің жиынтығы. Уақытша байланыс ми қыртысы шегінде сигналдық тітіркенудің орталығы мен шартсыз түрткінің ми қыртысындағы өкілдік нейрондары арасында түйықталады. Уақытша байланыстар ми қыртысы деңгейінде қалыптасады. Алайда олар төменгі деңгейдегі жолдарда да жүзеге асырылады. Шартты рефлекстер ми қыртысында жэне оның астындағы орталықтар арасындағы көптеген тура және кері байланыстар арқылы тұйықталады. И.П. Павловтың тәжірибелерінде, мидың әртүрлі қүрылымдарын алып тастау арқылы, уақытша байланыстар ми қыртысында қалыптасатыны дәлелденді. Өйткені, организмнің сыртқы жэне ішкі ортасының өзгерістеріне икемді жэне дәл бейімделетін қабілеті бар жоғары сатыдағы жануарларда ми қыртысы жақсы жетілген.