4. Температуралық карта және оған әсер етуші факторлар.

Адам денесінін температуралық картасы дегеніміз, организмнің түрлі органдардағы зат алмасу деңгейіне байланысты. Осы себептен дененің сырт бөлімінін температуралары әртүрлі болады. Тері температурасы 24,4 С – 34° С арасында. Терінің ең төменгі температурасы аяқтың саусақтарында анықталса, ең жоғары температура қолтықта аныкталады. Ең төменгі температурасы аяқтын саусақтарында 24,4° С, табан температурасы 29,9° С, тобықта -30,0° С, балтырда -32,2° С, жамбаста-32,5⁰ С, кіндікте-31,1⁰ С, жүрек тұсында-33,4⁰ С, мойында-34,0⁰ С, бетте-33,5⁰ С, маңдайда-33,5⁰ С, қол саусактарында-28,5⁰ С, алаканда-31,0⁰ С, білекте-32,9° С, шынтақта-33,3° С, қолтыкта-36,6⁰ С, қолдын сырткы бөлімінде-32,4° С, жауырында-33,3⁰ С.Осы керсеткіштер ауа райына байланысты сәл ауыткуы мүмкін, өйткені қоршаған орта температурасы төмендесе, тері астындағы қан тамырлар тарылады. Температуралық картаға әсер етуші факторлар :

1) Әрбір адамның генетикалың факторына тәуелді өзіне ғана тән зат алмасуынын жылдамдығы болады, бұл құбылыс ішкі секреция бездерінің қызмет ету деңгейіне байланысты;

2) Адам организмінің даншалықты шыныққаны мен қаншалықты төзімділік деңгейіне тәуелді;

3) Адамның үстіне киген киіміне байланысты.

5. Дене температурасының тәуліктік немесе циркадты ауытқулары.

Көптеген адамдардың қолтық температурасы – 36,6° С-, 37° С шамасында болады. Тік ішек – ректальді температурасы, аксиллярлы немесе қолтық асты температурасынан-0,5-0,8° С жоғары келеді. Адам және кейбір жануарлардың температуралары біркелкі қозғалыс пен қоректену жағдайларына қарамастан тәулік бойына ауыткып тұрады. Осы құбылысты анықтау үшін тәулік бойында температураны өлшей отырып, оның ең жоғарғы шегі 14-18 сағат аралығында – 37,5° С болса, ең төменгі шегі 2-4 сағат аралығында – 36,5° С болатыны анықталған. Бұл ауытқулар қанайналым, тыныс алу, ас қорыту және тағы да басқа процестердің тәуліктік өзгеруіне байланысты.

Түнгі мезгілде зат алмасу процестері төмендеп, күндізгі уакытта өзінін ең жоғары шегіне жетеді. Осы кезде адам денесінің зат алмасуға жауапты гормондарының белсенділігі де арта түседі. Сонымен температураның тәуліктік ауыткулары организм тіршілігінің биологиялық ритміне тәуелді.

6. Термометрия.

Адам денесінің температурасы арнайы бір деңгейде сакталып тұрады, оның өзгеруі адам организмінің денсаулык көрсеткіші болып табылады. Негізінен дене температурасын әртүрлі нүктелерде жүргізуге болады. Көбінесе қолтықта, ауыз қуысында, тік ішекте, кейде сыртқы естутүтігінде жүргізеді.

• Клиникалық мақсатта ректальді термометрия жүргізіледі.

Термометрияны медициналык сынапты термометрмен анальді тесікке 10-15 см тереңдікке енгізеді. Бұл жердегі көрсеткіш дененің сыртқы бөлігіндегі көрсеткіштен 1°С жоғары болады.

• Оральды термометрия, немесе ауыз куысындағы термометрия, ректальді термометриядан 0,2-0,5°С төмен.

• Аксиллярлы термометрия, аксиллярлы термометрия ішкі термометрияның көрсеткіші болып табылады.

• Сыртқы есту түтігін термометрлеу үшін арнайы құрылғыны (иілгіш құрылғы) кұлақ пердесінің алдына дейін енгізеді.