16. Реципрокты тежелу

Индукция есебінен пайда болған тежелуді Ч. Шеррингтон реципроктық (ілеспелі) тежелу деп атаған. Реципроктық тежелудің арқасында бір сәтте орталықта қарама-қарсы қозғалатын қимыл рефлекстері тумайды.Бұл құбылыс рефлекстердің бір-бірімен үйлесуін қамтамасыз етеді.Осыған орай дем алған сәтте дем сығарылмайды,ауыздағы ас шайналып тұрғанда жұтылмайды,бүгілген аяқ дәл сол арада жазылмайды т.б.

Көпке дейін реципроктық тежелудің пацда болу механизмі белгісіз еді. Д.Ж.Эклс жұлын орталықтарында кездесетін бір мезгілді индукцияның реншоу клеткалары тәрізді аралық тежелу клеткаларының қатысы мен туатыны анықтайды.Мысалы: бүгу орталығына арналған серпініс сол орталықты қоздырумен қатар қызметі қарама қарсы орталықты аралық тежеуші нейрондарды да сол сәтте қоздыру арқылы тежейтінін көрсетеді

17.Орталық жүйке жүйесіндегі қозу процесі.

Біріншілік афференттік нейрондардығы пайда болған қозғыштық жұлын нейрондарына әрдайым қозушы әсерін тигізеді. Қоздырушы синапстардың пресинапстық бөлігінен медиатор, деполиризацияның жергілікті жауабының туындауына алып келеді. Мұны қоздырушы постсинаптикалық потенциал деп атайды. Бұл атаудан көріп тұрғандай Қ.П.П постсинаптикалық мембранада дамиды. Қоздырушы медиатордың әсерінен туатын жүйке жүйесінің деполиризациясы мембрананың натрий+ иондарына өткізгіштігінің артуынан ғана емес, сондай–ақ калий+ иондарына деген өткізгіштігінің төмендеуіне де байланысты болады. Жүйке клеткаларының синаптикалық қозуының ең маңызды көрсеткіші қоздырушы синапстарының әрекет потенциалын тудыра алу қабілеті. Әрекет потенциалының генерациясына постсинаптикалық мембранада трансмембраналық потенциал айырмашылықтарының белгілі бір критикалық деңгейге дейін төмендеуі керекті жағдай болып табылады.

1. Бүйрек үсті бездерінің құрылымдық –функционалдық ерекшеліктері. Бүйрекүсті бездері бүйректердің жоғары жағында орналасқан. Олардың салмақтары 6-12 г. Әрқайсысы қыртысты және милы қабаттан түрады. Қыртысты қабат без салмағының 4/5, милы қабаты 1/5 бөлігін алып жатыр.

2. Бүйрекүсті бездерінің қыртысты қабаты.

Бүйрекүсті безінің қыртысты қабаты 40-тан астам кортикостероидтарды түзеді.Олардың бәрі де холестериннің туындысына (өніміне) жатады. Мүның ішіндегі тек қана негізгі онында биологиялық белсенді гормондық қасиет бар. Қалғандары осы негізгі гормондардың өніміне, немесе олардың ыдырауынан пайда болған заттарға жатады да көбінесе қанға өтпейді. Физиологиялық қызметіне қарай кортикостероидтар 3 топқа бөлінеді: 1). Глюкокортикостероидтар (ГКС); 2). Минералокортикостероидтар (МКС); 3). Андрокортикостероидтар (АҚС).

3.Минералокортикоидтар, олардың организмдегі маңызы. МКС бүйрекүсті безінің түйірлі зонасынан пайда болады. Бүл топқа альдостерон мен дезоксикортикостерон (альдостероннан 20-30 есе активтілігі төмен) жатады.

МКС-дың негізгі физиологиялық әсеріне су мен түздардың алмасуына ықпалы жатады. Бүл бүйрек тканінде тер және сілекей бездеріне, асқорыту жолының шырышты қабатындағы клеткаларға әсер ету арқылы іске асады. Бүйректегі түтікшелер аппаратыньщ дистальды бөлімінде натрийдің кері сіңуін альдостеронның арттыруы іс жүзінде дәлелденді. Мүндай әсерге байланысты Na, Сl иондары организмде жинадып, оларға сай организмде судың осмос эквиваленттік саны жиналады. Бүған қоса альдостеронның әсерінен К, сутек, аммоний организмнен шығарылады. Альдостерон Са мен магнийдің сыртқа шығарылуын күшейтеді. Демек, альдостеронның натрийдің тасымалданынуына әсерінің механизмі әлі күнге дейін толық анықталмай жатыр. Кейбір болжамдарға қарағанда альдостерон «натрий тартқышының» энергиясын қамтамасыз етеді. Мүндай қабілет клетканың ішінде АТФ-тың пайда болуын күшейтуге байланысты болуы мүмкін деген болжамдар бар. Альдостеронның Ca мен магний иондары алмасуының әсеріне байланысты оның тағы да бір физиологиялық ықпалы анықталып отыр. Бүл Na мен Сl иондарының ықпалына байланысты пайда болатын түрлі сүйықтардағы осмостық қысымының әсерінен туатын тамырлардағы қан көлемі мен клетка ішіндегі және клеткааралық сүйықтықтардың мөлшерлерін реттеу қабілеттері.