3. Бекіре балығы мен насос тұқымдастар.

Бекiре—осетр. Бекіре тәрізділер (лат. Acіpenserіformes) — сүйекті балықтардың шеміршекті-сүйекті балықтар класс тармағына жататын отряды. Бекіре тәрізділер — мезозой эрасының юра кезеңінде пайда болған балықтардың ежелгі тобы. Олардың 2 тұқымдасы (бекірелер, ескектұмсықтылар), 4 туысы, 25 түрі (оның ішінде Сырдария тасбекіресі, Арал бекіресі Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген) бар. Бекіре тәрізділер Солтүстік Американың Миссисипи, Мисcури өзендерінде, Еуропаның Азов, Қара, Каспий, Балтық теңіздерінің алаптарында, Азияның солтүстік бөлігінде, ал Қазақстанда Каспий, Арал, Балқаш алаптарында, Ертіс өзенінде таралған. Бекіре тәрізділердің кейбір белгілері (тұмсығы, су шашқыш саңлауы, тоқ ішегіндегі иір қатпарлар, үстіңгі құйрық қанаттары, т.б.) шеміршекті балықтарға ұқсас, денесінде ұзына бойы орналасқан 5 қатар мүйізді шытырасы, тұмсығының астында көлденеңінен орналасқан 4 мұртшасы болады. Бекіре тәрізділердің денесі ұршық пішінді, кейбірі арқасынан құрсағына қарай жалпақтау, денесінің ұзындығы 27 см-ден 7 — 9 м-ге, салмағы 2 кг-нан 1 — 2 тоннаға (қортпаларда) дейін жетеді. Олар тұщы суда, ал кей түрі теңіздің ащы суында тіршілік етеді. Уылдырығын өзеннің тасты, құмды жеріне шашып, теңізге қайтып оралады. Торсылдағы жақсы жетілген, желбезек қақпағы бар, сырттай ұрықтанады. Бекіре тәрізділер шаян тәрізділермен, моллюскілермен, ұсақ балықтармен қоректенеді. Бекіре тәрізділер — өте бағалы балық болғандықтан, кәсіптік маңызы зор. Олар дәмді еті мен уылдырығы үшін ауланады. Батыс Қазақстанда, Жайықтың бойында бекіре балықтарының шабағын өсіретін екі зауыт бар.

Бекіре балықтар — бұларға бекіре, қортпа, пілмай, калуга, шоқыр, сүйрік балықтары жатады. Бекіре балықтарында сүйек болмайды. Олардың етінен әр түрлі балық тағамдарын және ысталған тағамдар әзірлейді. Бекіре еттері көптеген кулинарлық тағамдар әзірлеуге жарайды. Бекіре тек Каспий теңізінде, Еділ мен Жайық өзендерінде ғана мекендейді. Ұзындығы 5 м-дей, салмағы 200 кг-га дейін. Бекіре тұқымдас балықтардың ішіндегі семізі және еті жұмсағы. Бекіре балықтары саудаға суытылған, мұздатылған және ысталған түрде түседі, сонымен қатар оны балық өнімдерін және әр түрлі балық консервілерін өндіруде қолданады

Қазақстанда бірнеше көлдер: Каспий, Арал теңіздері көптеген өзендер бар. Сол үшін Қазақстан су жануарларына да бай. Оның ішінде балықтар класына үлкен назар аударуға болады. Балық өндірісі Қазақстанда негізгі саланың бірі болып есептеледі. Қазақстанда өте қымбатты балық түрі асетр туыстары кездеседі.

Біздің өзендерімізде оның 3 түрі бар. Оның бірі үлкен лапатанос. Бұл асетр тұқымдасының ең кіші түрлері есептеледі. Оның ұзындығы 50 см, салмағы 2 кг-ға жуық. Денесінде 5 қатар түйіншектер болады. Түйіншектердің саны жамбасында 30 – 38, қарын, құрсақ бөлігінде сирек болып, 6 – 10 дананы құрайды. Бұл балықтар Амудария, Сырдарияның жоғарғы ағысында кездеседі.

Оның екінші түрі Сырдария лапатоносы болып, оның бойы 27 см дейін. Бұл балық тек Сырдарияның Шардараға құю аймағында жасайды. Олар өзеннің тез ағатын және құмды жерлерінде жасайды. Сондай – ақ Селд тұқымдастар балықтары кездесіп олармен Атлантика Селді 1955 - 1956 жылдары Арал теңізіне Эстониядан алып келген. Бұл балық созылған ұзын болып, қабырғасы сопақ болып, қарны ұзын, бүйірі жіңішке болып келеді. Ұзындығы 15 – 30 см-ге дейін. Олардың уылдырықтары көп болып, бір балық 2миллионға дейін уылдырық тастайды. Бұл балық тек Арал теңізіне балық өндірісінің ең кем көлемін құрайды.

Біздің суымызда Насос тұқымдасы болып табылатын ірі балықтарға кіреді, бойы 1м, салмағы 13 кг-ға дейін барады. Бұл балық Каспий, Арал теңізінде кең таралған. Бойы созылған болып, майда теңгелермен қоршалған.Теңгелері күміс түсті болады. Құрсақ беті теңгелері сарғылттау болып келеді. Оны құмжа деп атайды. Бұл балықтардың кіші түрлері.Форель атымен бірақ өзендерде таралған. Бұлардың түр үсті арал ласосы болып, ол жыртқыш балық болып есептеледі. Олардың екі жағында майда тістері болады. Олар күз айларында уылдырық шашады. Форелдің тағы бір түрі Амудария форелі болып, оның бойы 40см , салмағы1-1,2кг. Форель жоғарғы тау ағыны суларында өмір сүреді. Алматы обылысында форель су қоймасында өсіріледі.

Орта Азия кездерінен балықтардың біріншісі шортан. Бұл балықтар ішінде ерекше болады, арқа қанаты құйрығына жалғасып кеткен. Бойы 1,5 метр, салмағы 20 кг дейін. Бұл балық көбінесе көл жағалауларында, өсімдік тас арасында өз олжасын жасырын аулаумен жасайды. Уылдырығын көктем айларында шашады. Олар Азия суының барлық жерлерінде кездеседі. Ағын сулармен алыс жасайды.