- •Б.Ғ.К., доцент
- •Дәрістер жинағы
- •1.Қазақстан биоресурстарының маңызы.
- •2. Өсімдік биоресурстары. Ормандар және оның маңызы.
- •3. Жануарлар ресурстары. Жабайы және үй жануарлары.
- •Дәріс № 2 Шөл, шөлейт аймақ өсімдіктері.
- •1. Қазақстандағы шөл, шөлейт аймақтары.
- •2. Шөлейт аймағы, климат және өсімдіктердің дүниесі.
- •3. Шөл аймақтары, климаттық жағдайы және өсімдіктері.
- •Дәріс № 3 Құмды аймақ өсімдіктер дүниесі. Құм аймағы топырақтары.
- •1. Құмды аймағына жалпы сипаттама. Солтүстік құм аймақтары өсімдіктері.
- •2. Құм аймағы топырақтары. Оңтүстік құм өсімдіктері.
- •3. Құм аймағы топырағы түрлері. Топырақ құрамы тұздылығы.
- •4. Эфемерлер мене эфемероидтардың ерекшеліктері.
- •Дәріс № 4 Қазақстан су қоймалары өсімдіктер қоры. Өндірісте пайдаланылатын және қорғауға қажетті өсімдіктер дүниесі.
- •1. Су қоймаларына сипаттама. Су қоймаларында өсетін өсімдіктердің ерекшелігі.
- •2. Қазақстанның су қойма өсімдіктерінің өкілдері.
- •3. Қазақстанда жойылып бара жатқан өсімдіктер.
- •Дәріс №5 Қазақстан жануарлар дүниесі.
- •2. Биоэкологиялық аймақтарда жануарлардың таралуы.
- •3. Жануарлар мен өсімдіктердің өзара байланыстылығы.
- •4. Су құстарының сипаттамасы және миграциясы.
- •5. Маусымды және қорғауға алынған құстар.
- •Дәріс №6 Бірқазандар және аққулар.
- •1. Бірқазандардың сипаттамасы. Бұйра бірқазан ерекшелігі.
- •2. Қызғылт бірқазанның тіршілік етуі, көбейуі.
- •3. Аққулардың сипаттамасы және тіршілік етуі, маңызы.
- •Дәріс № 7 Бұталы орман құстары. Қазақстанда су жануарларының ресурстары. Балықтар.
- •1. Бұталы орман құстарына сипаттама.
- •2. Қырғауылдың тіршілік етуі, оны өсіру, маңызы.
- •3. Бекіре балығы мен насос тұқымдастар.
- •4. Тұқы (карп) тұқымдастар.
- •5. Көксерке тұқымдастар және лақа тұқымдастар.
- •1. Тұқы балықтарының сипаттамасы. Қарапайым сазан балық.
- •2. Қазақстандағы балық шаруашылығының маңызы.
- •1 −Кесте. Тоғанды балық шаруашылығының белдеулері
- •3. Усцинов және ысылдағыш геккон.
- •4. Шөл және түркістан агамасы. Сұр варан (кесірткенің бір түрі).
- •Дәріс №9 Жыландар отряды.
- •1. Соқыр және бума жыландар тұқымдасы.
- •2. Ала және улы жыландар.
- •Жылан жайлы аңыздар
- •Уының емдік қасиеттері
- •3. Су жыландарына жалпы сипаттама.
- •4. Қарапайым су жыланы тіршілігі. Жыландардың өндірістегі маңызы.
- •Дәріс №10 Қосмекенділер мен сүтқоректілер класы.
- •1.Каспий, батпақ, шөл тасбақалары.
- •4. Кірпі тустылар.
- •5. Жер қазушылар мен қол қанаттар туыстары.
- •Дәріс № 11 Жұп тұяқтылар отряды. Қабан туысы. Бұғылар отряды.
- •1. Жұп тұяқтыларға сипаттама.
- •2. Қабандар көбеюі, маңызы, жаулары, аурулары.
- •3. Еліктердің сырт көрінісі, жасау жағдайы, маңызы.
- •Дәріс № 12 Ұсақ мүйізділер туыстығы. Жайран және сайғақ (бөкен). Азия муфлогы және Архар.
- •1. Ұсақ мүйізділер сипаттамасы
- •2. Жайран мен бөкеннің сырт көрінісі және маңызы
- •3. Муфлондар келіп шығуы.
- •4. Архарлар, олардың маңызы.
- •Дәріс № 13 Кемірушілер және қоян тәрізділер отрядтары.
- •1. Тиындар туыстығы және жай тиындар. Тиындарды өндірісте пайдалану.
- •2. Сарышұнақ және құбыжық.
- •Сары сарышұнақ
- •Дикарбз (құбыжық). Түрі эхидна
- •3. Қоян туыстары.
- •4. Пишуха туыстылар.
- •5. Қоян туыстылардан пайдалану
- •1. Қожанның сырт көрінісі. Екі түсті қожан.
- •2. Ұзын құлақ жарқанат. Жарқанаттар маңызы.
- •3. Нутрияның келіп шығу тегі. Қазақстанда нутрия өндірісі және көбейіп дамуы.
- •Дәріс № 15 Андатра. Жыртқыштар отряды. Ит тустылар. Қасқыр.
- •1. Андатраның келіп шығуы және сырт көрінісі.
- •2. Андатраның кемшілігі және өндірісі.
- •3. Ит туыстыларға сипаттама. Қасқырлар түрлері, жасау жағдайы.
- •4. Түлкі оның жасау жағдайы. Ит туыстылардан өндірісте пайдалану.
Дәріс № 3 Құмды аймақ өсімдіктер дүниесі. Құм аймағы топырақтары.
Дәріс жоспары:
1. Құмды аймағына жалпы сипаттама. Солтүстік құм аймақтары өсімдіктері.
2. Құм аймағы топырақтары. Оңтүстік құм өсімдіктері.
3. Құм аймағы топырағының түрлері. Топырақ құрамы, тұздылығы.
4. Эфемер және эфемероидтар ерекшелігі.
Дәріс ұзақтығы: 1 сағат
1. Құмды аймағына жалпы сипаттама. Солтүстік құм аймақтары өсімдіктері.
Құм аймағы шөл, шөлейт аймақтарынан ыстық, құрғақ аймақтарда жайласқан. Құм аймағының көп кқлемі Орта Азияда, оның ішінде Қазақстанда жайласқан. Құм аймақтары ның климаттық жағдайына келсек жауын –шашын кем (300мм), жазы өте ыстық (орташа 30-35 градус). Бұл құм өсімдігінің өсіп өркендеуіне өте қиын жағдай туғызады. Ең жаманы ыстық климат құрғақшылықпен қабат келеді. Құм өсімдіктерде қабылдаған судан буланған су бірнеше есе көп болады. Сонымен бірге өсімдіктерге тағы бір қолайсыз жағдай құмда жер беті жаз айларында өте қызып кетеді, 60 градусқа дейін жетеді. Мұндай ыстықты өсімдіктің бәрі көтере алмайды. Құмның және бір ерекшелігі жазғы өте ыстық температура түнге барып салқын болады. Бір тәулікте температура бірнеше рет өзгеріп отырады. Ал енді жыл маусымына келсек, құм аймақтары жазы қандай ыстық болса, қысы сондай суық болады. Құмның топыраңы аздап немесе жетерлідей тұзды болады. Топырағы тұздың еритін қалдығы өсімдіктің өркендеуі не едәуір зиянын тигізеді. Құм топырағы сұр және сұрғылт болады. Құм аймақтарындағы өсімдік жабындыларына келсек, түрліше. Жалпы алғанда өсімдіктері сирек болып, олардың жер үсті бөліктері бір-біріне ұласпайды. Жалпы көрінісін өсімдіктерге емес топырағына қарап анықтауға болады. Құм өсімдіктеріне тиісті ерекшеліктердің бірі - өте сирек орналасуы. Құм аймағында өсімдіктің негізгі бөлігін құрғақшылыққа төзімді ксерофиттер құрайды. Бұл өсімдіктің суды кем буландыру қасиеті және жапырақтың кіші немесе өзгерген болуы, қабығының қалың және жапырағының пленкалы болуы, суды өткізбеуі, құм аймағында өсуін арттырады. Кей жағдайда жапырағы өркендемей қалады. Бұл жағдайда жапырақтың функцияларын өсімдік бұтақтары атұарады. Соның үшін бұл өсімдіктің сабағы жасыл хлорофилді болады. Өсімдіктің ұзақ жаз айларына бейімделу себебінің бірі ыстық басталуынан жапырағын тастайды. Бұл барлық өсімдіктерге тиісті қасиет болып, кей өсімдіктер бүршіктерінде тастайды. Құмды аудандарда секкулянттар өз ерекшелігіне құрғақшылыққа төзімділігімен ерекшеленеді. Олардың кейбіреулерінің жапырағы қалың болса, біреулерінің сабағы жуан болады. Бұл өсімдіктер су қорын тамырларына емес жер үсті бөліктерінде сақтайды. Сырт қабаты қалың пленкалы болып устицалары болмайды. Құм аймақтарда ксерофиттен басқа құрғақшылыққа төзімсіз өсімдіктерде жасайды.оларға эфимерлер және эфимероидтар кіреді. Олар тек көктем айларында ылғалдық жақсы болған жағдайда өсіп өркендеп, ыстық басталуымен өсуден тоқтайды, қурап қалады.
Құмды аймақтарда тағы бір өсімдік типі треатофиттер (насос өсімдіктері) жасайды. Олардың тамырлары өте терең кетіп, жер асты суларына дейін жетеді. Олар жаздың ыстық айларында да жасыл болып жайнап тұрады. Біздің қарап өткеніміздей көп жылдық шөптесін өсімдіктер. Бірақ бұл жерде ағаш өсімдіктеріде өседі. Олар бұталар, жартылай бұта, ағаш күйіндеде кездеседі. Біздің құмды аймақтарымыз топырағына қарай бірнеше типке бөлінеді: құмды, сазды, тұзды топырақ..