Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Биологиялық ресурстар.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
24 Мб
Скачать
☆

1.Каспий, батпақ, шөл тасбақалары.

Орта Азия бұрыш тістерінің жалғыз түрі болып, оны Жетісу бақа тісі немесе тритон деп атайды. Оның 4 аяғы бар, аяқтары келте болып, бойы созылған.Кесірткеге ұқсас, оның ерекшелігі тегіс, жылтыр болып, тырнақтары болмайды. Саусақ араларында кішкене перделері бар,құйрық жағы пышақ тәрізді жұқа болады. Денесі 15см, құйрығы 13см, қабырғаларында 10-13 дана каналшалары болады. Арқасы көк, сұрғылт, құрсағы ақшыл.Өмір сүруіне қарай түрлері өзгеріп тұрады. Тритонның бұл түрі Орта Азияның таулы аудандарында кем таралған.Жоңғар, Алтайда көбірек кездеседі. Ол көлшік, өзен, көлдерде, теңіз бетінен 1800-2500м аралықта өмір сүреді. Оның өмір сүру жағдайы таза, тынық және салқын сулар. Қыста тас, мүк араларына кіріп, ұйқыға кіреді.Қысқы ұйқыға қыркүйек, қазан айларында көктемде күн қызығаннан бастап шыға бастайды.Қар еріп, күн жылығанда 10-12 күн ішінде барлығы көлге шығып алады. Олар сәуір, мамыр айларында белсенді өмір сүреді. Ересек тритондар көбіне құрлықта өмір сүреді. Күндіз інінде немесе су астында жасырынады.Жабралары бітік, өкпемен тыныс алғанда ересек тритон болып есептеледі. Оның уылдырық шашуы ұйқысынан оянғанда басталыды, тамызға дейін жалғасады. Оның уылдырығының ерекшелігі кілегейлі қапшықтар ішінде болады. Әрбір особы 3-4 қапшықтан ұрық тастайды. Бұл қалташалар эмбриондарды сыртқы орта жарақатымен жануарлардан қорғайды.Личинкалары +10 0 С –та 20-25 күнде жетіледі. Олар сумен құрлықта омыртқасыздармен қоректенеді.

2. Жетісу бақатіс.

Құйрықты қосмекенділер

500-дей түрі бар. Бұл отрядқа тритондар мен саламандралар жатады. Дене пішіні ұзын, құйрығы айқын байқалады.

Жетісулық бақатіс – тұрқы 20-25 см. Денесінің көпшілік бөлігін құйрығы алады. Құйрығының үстінде жал тәрізді тері қатпары бар. Басы жалпақ,тұмсығы доғал. Алдыңғы аяқтарында – 4, ал артқы аяқтарында – 5 саусағы болады. Түнде белсенді. Сырттай ұрықтанады. Дернәсіл кезеңінде қыстап шығып, келесі жылы ересек түрге айналады.

Жетісудағы Жоңғар Алатауы мен оған шекаралас Қытайдың биік таулы өзендерінде кездеседі. Қазақстанның Қызыл Кітабына 2010 жылы тіркелген.

Түркістан бұрыш тісті бақатіс - дүние жүзіне жұмбақ болып есептеледі,оның бар- жоғы 3 данасы ұсталып, 1 ересек, 2 лич инка түрінде.Осы күнге дейін болған мәлімет жоқ. Оның Балқаш,Арал теңіздерінде кездеседі деген болжам бар.

3. Құрбақа, көл бақасы.

Қосмекенділер — алғаш құрлықта өмір сүруге бейімделген төртаяқты омыртқалы жануарлар. Олар екі ортада: суда да, құрлықта да кездесетіндіктен, қосмекенділер деп аталады. Қосмекенділер суда көбейеді және дернәсілдері сулы ортада дамиды. Қазіргі кезде қосмекенділердің 4 000 - нан астам түрі Жер шарының тропиктік, субтропиктік және қоңыржай аймақтарында кездеседі. Қазақстанда қосмекенділердің 12 түрі таралған.

Құйрықсыз қосмекенділер

4000-дай түрлері бар. Ересектерінде құйрық болмайды,тек итшабағында ғана болады. Артқы аяқтары алдыңғы аяқтарға қарағанда ұзын, жақсы дамыған. Кең таралған түрлері: көл бақа, тоған бақасы, құрбақа, жасыл құрбақа, кәдімгі құрбақа, даната құрбақасы, сүйріктұмсық бақа, шөп бақа, сібірлік бақ, қызылаяқ бақа Қазақстанда кездеседі. Құрбақалардың түсі қоңырқай, тері бұдырлары айқын байқалады. Олар далалы, кейде шөл мен шөлейтті жерлерде де кездеседі. Кешкілік немесе түнгі уақытта белсенді. Зиянды бунақденелілермен қоректеніп, ауыл шаруашылығына пайда келтіреді.

Даната құрбақасы - Қазақстанның Қызыл Кітабына 2010 жылы тіркелген.Ол Зайсан, Балқаш, Алакөл өңірінде таралған.

Қызылаяқ бақа - Балқаш көлінің маңында, Шу өзенінің аймағында таралған. Қазақстанның Қызыл Кітабына 2010 жылы тіркелген.

Аяқсыз қосмекенділер

170-200 дей түрі бар. Африка, Үнді, Америка, Цейлон жерлерінде мекен етеді. Негізгі өкілдерінің бірі – сақиналы құртжылан.

Олар жер астында ін қазып тіршілік етуге бейімделген қосмекенділер тобы. Терісінде бездері өте көп. Аяқтары жойылған. Есту мүшесінен - дабыл жарғағы, ал көру мүшесінен – көз болмайды. Басқа қосмекенділерден айырмашылығы – іштей ұрықтанады.

Бақа туыстары.Орта Азияда жиі кездесетін бақа жасыл бақа болып есептеледі.Оның ерекшелігі терісі қабыршықты, аяқтары келте, құлақ асты безі үлкен. Тілінің арқа жағы шеңберлі.Тілі ауыз қуысында жайғасқан. Бойы 14см дейін барады.Бақа түнде қоректенеді. Күндіз жарықтарда, ылғалды жерлерде жатады.Қысқы ұйқыға кеш кетеді. Уылдырық шашуы болып ,амфибияларға ұқсас, ұрығын суға шашады.Суда ұрықтанады.