Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
ответы история Беларуси.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
125 Кб
Скачать
☆

25. Акупацыйны рэжым французскіх войск у Беларусі ў 1812г. Партызанскі рух. Вынікі вайны 1812г. Для Беларусі.

Кожны акупацыйны рэжым у першую чаргу клапоціцца аб патрэбах сваёй арміі, мала звяртаючы ўвагі на мясцовае насельніцтва. Французскай арміі патрэбны былі афіцэры і салдаты, харчаванне, коні і фураж. Стварэнне войска і збору правіянту сталі асноўным кірункам дзейнасці Часовага ўрада ВКЛ. Указам Напалеона ад 19 чэрвеня было аб’яўлена аб стварэнні пяці пяхотных палкоў. Нягледзячы на матэрыяльныя і арганізацыйныя складанасці, удалося сфарміраваць для французскай арміі полк лёгкаконнай гвардыі, шэсць палкоў пяхоты, полк стральцоў колькасцю каля 15 тысяч чалавек. Але гэта незадаволіла Напалеона. Паводле ўказу Часовага ўрада ад 13 ліпеня дэпартаменты павінны былі прадставіць ад 1,5 да 3 тысяч рэкрутаў. У большасці выпадкаў сяляне супраціўляліся набору ў войска. І самі памешчыкі не былі зацікаўлены ў тым, каб аддаць сваіх лепшых прыгонных. У такіх умовах урад вымушаны быў адпраўляць у войска нават марадзёраў з Варшаўскага герцагства і дэзерціраў. Для абароны насельніцтва ад марадзёраў у паветах пачалі ствараць жандармерыю, а ў буйных гарадах – народную гвардыю. Яны павінны былі выконваць паліцэйскую службу, аказваць узброеную дапамогу адміністрацыі, затрымліваць марадзёраў і дэзерціраў. Афіцэры і валанцёры ў жандармерыю і народную гвардыю набіраліся з шляхты шляхам мабілізацыі ва ўзросце ад 19 да 38 гадоў. Стварэнне народнай гвардыі і жандармерыі ішло марудна. Каб павялічыць набор у корпус жандараў, у кастрычніку быў вызначаны новы ўзрост уступаючых – ад 18 да 50 гадоў, акрамя таго, устанаўлівалася плата па 1 злотаму за дзень службы.

Адной з найважнейшых функцый Часовага ўрада з’яўлялася пастаўка харчавання і фуражу для французскай арміі. Напалеон абвясціў аб рэквізіцыях, неабходных для папаўнення запасаў фуражу і харчавання. З беларуска-літоўскіх губерняў павінны былі сабраць 3 млн. пудоў саломы і 60 тыс. галоў рагатай жывёлы. Устаноўленыя аб’ёмы паставак былі непасільныя для насельніцтва. Зборы правіянту з насельніцтва суправаджаліся пагрозамі з боку французскіх улад. Каб папоўніць казну, Часовы ўрад у ліпені абавязаў насельніцтва да сярэдзіны жніўня выплаціць усе нядоімкі па падатках, устаноўленых расійскімі ўладамі. Было абкладзена падаткамі і духавенства. Насельніцтва некаторых мясцовасцей абкладалася кантрыбуцыямі. 25 ліпеня Часовы ўрад загадаў падпрэфектам прыняць на сябе кіраўніцтва ўсімі былымі казённымі маёнткамі, а таксама тымі, якія былі пакінуты іх рускімі ўладальнікамі. Для гэтага ствараліся спецыяльныя люстрацыйныя камісіі.

З пачаткам ваенных дзеянняў насельніцтва паветаў, праз якія праходзілі расійскія і французскія войскі, хавалася ад іх са сваёй рухомай маёмасцю ў лясах, пазбягаючы рабаўніцтва і гвалту. Прыгонныя сяляне не спяшаліся вяртацца дамоў і пасля адыходу войскаў. Нярэдка яны аб’ядноўваліся ў партызанскія атрады і выступалі як супраць французскіх работнікаў, так і супраць сваіх памешчыкаў. Толькі за верасень 1812г. першы дэпартамент Мінскага галоўнага суда разгледзеў 28 крымінальных спраў, сярод якіх 25 – аб выступленні сялян супраць памешчыкаў. У ліпені 1812г. сяляне в. Трасцянец Ігуменскага павета забілі свайго пана і членаў яго сям’і, разрабавалі і падзялілі яе між сабою, а забітых спалілі разам з домам. Ігуменскім уладам яны заявілі, што гэта зрабілі французы. Аднак злачынства было раскрыта. Сялене некалькіх вёсак Барысаўскага павета аб’ядналіся ў лесе ў некалькі атрадаў і нападалі на хлебныя магазіны, свірны, кладовыя мясцовых памешчыкаў, рабавалі і палілі іх хаты. У канцы ліпеня сялянскія атрады былі разбіты. А ўдзельнікі выступленняў трапілі пад суд.

Некаторыя партызанскія атрады беларускіх сялян у барацьбе з французскімі акупантамі ўзаемадзейнічалі з расійскімі войскамі. Да іх уліку належаў атрад Маркава. Атрад удзельнічаў у вызваленні Полацка.

Такім чынам, партызанскі рух у Беларусі меў некаторыя асаблівасці ў параўнанні з захопленай тэрыторыяй цэнтральных губерняў Расіі. Асноўны напрамак дзейнасці мясцовых партызан быў накіраваны не на дапамогу расійскаму войску, а супраць сваіх паноў і марадзёраў.

Вайна 1812г. нанесла Беларусі велізарныя людскія, матэрыяльныя і культурныя страты. Дзесяткі тысяч загінуўшых безліч зруйнаваных гарадоў і вёсак, страта амаль паловы пасяўных плошчаў і жывёлы. Агульныя страты склалі каля 52 млн. руб. серабром. Нягледзячы на ваенныя бедствы, беларуска-літоўскія губерні ў 18013-1814гг. не былі вызвалены ад рэкруцкіх набораў і паставак на патрэбы расійскай арміі. Цар выбачыў здраду мясцовым памешчыкам, што пайшлі на службу да акупантаў, але нічога не зрабіў для сялян, нават тых, якія змагаліся ў партызанскіх атрадах на баку расійскіх войскаў. Наадварот, прыгон памешчыкаў у беларускай вёсцы пасля вайны рэзка ўзмацніўся.