32. Прычыны паражэння, вынікі і значэнне паўстання 1830-1831гг.

У тым. што паўстанне на Беларусі пацярпела паражэнне, былі свае прычыны. Неразуменне сялянскага пытання і недастатковы ўлік рэлігійных асаблівасцяў прывялі да таго, што надзеі на шырокі ўдзел у паўстанні падатковых саслоўяў не спраўдзіліся. Не адчуўшы рэальнага паляпшэння свайго становішча, сялянства ў асноўным засталося абыякавым да палітычнай праграммы паўстанцаў. Сітуацыя ўскладнялася і тым, што ў самім кіраўніцтве на тэрыторыі ВКЛ не існавала адзінства і ўзгодненасці. Стварэнне часовых павятовых органаў не прывяло да ўзнікнення адзінага ўрада, якому падпарадкоўваліся б усе мясцовыя структуры. Не спраўдзіліся надзеі беларускіх паўстанцаў і на падтрымку польскай рэгулярнай арміі.

Вынік паражэння паўстання для Польшчы:

1. Скасаванне канстытуцыі і ўвядзенне арганічнага статута, які пазбаўляў Польшчу дзяржаўнасці і аўтаноміі і ўводзіў расійскі адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел;

2. Ліквідацыя сейма і асобнай арміі.

У Беларусі ўрад пайшоў на істотныя змены сваёй палітыкі. Страціўшы давер да польскай і спаланізаванай мясцовай шляхты, царызм узяў курс на яе аслабленне, выкараненне паланізму і паслядоўную русіфікацыю краю. Першым крокам у гэтым напрамку было пакаранне ўдзельнікаў паўстання. У адпаведнасці з указам цара ад 6 мая 1831г. ва ўсіх губернях, ахопленых паўстаннем, былі створаны следчыя камісіі, якім даручалася вызначыць ступень віны ўдзельнікаў паўстанцкага руху. Тых, хто быў прыцягнуты ў паўстанцкія атрады прымусова, або на працягу месяца пасля апублікавання ўказа добраахвотна з’явіўся з пакаяннем, камісіі ад адказнасці вызвалялі. Шляхцічы, якія свядома ўдзельнічалі ў паўстанцкім руху, садзейнічалі яго пашырэнню і прымалі ўдзел ва ўзброенай барацьбе, аддавалі пад суд. Іх памесці канфіскаваліся, сем’і высылаліся ў Сібір. Асобы недваранскага паходжання аддаваліся ў салдаты або ў арыштанцкія роты. Сем’і іх таксама высылаліся ў Сібір або іншыя аддаленыя губерні Расіі. Усяго ў Беларусі было канфіскавана 115 памесцяў з 40 тысячамі сялянамі мужчынскага полу. Усе яны былі перададзены ў дзяржаўны фонд.

Паўстанне не гледзячы на кансерватызм, нанесла моцны ўдар па самаўладству, садзейнічала замацаванню рэвалюцыйных змен у Францыі і Бельгіі, паспрыяла разгортванню нацыянальна-вызваленчай барацьбы ў іншых еўрапейскіх краінах.

34. Дакладныя запіскі м.Мураўёва. Паварот ва ўрадавай палітыцы на землях Беларусі.

Паўстанне 1830-1831 гг. выкліка рэзкую перамену палітычнага курсу расійскага ўрада ў Беларусі, Літве і Правабярэжнай Украіне. Пераканаўшыся ў палітычнай нядобранадзейнасці мясцовага дваранства, урад Мікалая I зрабіў стаўку на поўную уніфікацыю 9 заходніх губерняў з Цэнтральнай Расіяй як адзіную надзейную гарантыю ўтрымання гэтай тэрыторыі ў складзе Расійскай імперыі. У верасні 1831г. у Пецярбургу быў створаны Камітэт па справах заходніх губерняў, які распрацоўваў палітыку ўрада ў 9 заходніх губерняў адносна сістэмы кіравання, суда, асветы, культуры, шляхецкага саслоўя і інш. У кастрычніку 1831г. выдаецца чарговы закон аб “разборы шляхты”.

Указам ад 1 студзеня 1831г. у Магілёўскай і Віцебскай губернях адмянялася дзеянне Статута ВКЛ 1588г. і ўводзілася расійскае заканадаўства. На тэрыторыі Беларусі было ўведзена новае заканадаўчае ўлажэнне – “Установа аб губернях”, усім дзяржаўным установам і пасадам даваліся расійскія назвы. У мясцовыя адміністрацыйныя органы заходніх губерняў сталі прызначаць пераважна расійскіх чыноўнікаў, якія матэрыяльна заахвочвалі да пераезду. У судаводстве польская мова замянялася на рускую.

У 1840г. было поўнасцю адменена дзеянне Літоўскага Статута. Расійскае заканадаўства распаўсюдзілася на ўсю тэрыторыю Беларусі. Быў уніфікаваны і адміністрацыйны падзел Беларусі і Літвы: указ ад 18 ліпеня 1840г. прадпісаў замест агульнага наймення беларускіх і літоўскіх губерняў выкарыстоўваць іх назвы: Віцебская, Магілёўская, Віленская і Гродзенская.