- •Экономикалық теория
- •1 Экономикалық теория: пәні, әдісі және негізгі даму кезеңдері
- •1.1 Экономикалық теорияның пәні және функциялары
- •1.2 Экономикалық теорияның пәні
- •1.3 Экономикалық теорияның негізгі қызметтері
- •1.3 Сурет
- •1.4 Экономикалық теорияның зерттеу әдістері
- •1.6 Ғылыми абстракция әдісі
- •1.4 Сурет
- •1.5 Бақылау, модельдеу
- •1.7 Анализ және синтез
- •1.5 Сурет – Анализ және Синтез
- •Индукция және дедукция
- •1.6 Сурет - Индукция және дедукция
- •1.8 Экономикалық ой-пікірлердің қалыптасуы
- •2 Қазіргі өндірістің факторлары мен өндірістік мүмкіндіктер
- •2.1 Сурет - Қазіргі өндірістің басты элементтері
- •2.1 Өндірістің адамдық факторы
- •2.2 Сурет
- •2.2 Ғылыми-техникалық революция жағдайындағы адамдық фактор
- •2.3 Сурет - Жаңа сұрыптағы жұмысшылардың айырықша белгілері
- •2.4 Сурет
- •2.3 Кәсіпкерлік және басқарушылық қабілеті
- •2.4 Өндіріс құралдары
- •2.5 Сурет - Өндіріс құралдарының негізгі түрлері
- •2.7 Сурет - Тауарларды инвестициялық және тұтынушылыққа бөлу
- •2.5 Капитал шығару, жинақтау және оның айналымы
- •2.8 Сурет
- •2.6 Негізгі капитал, айналым капиталы және оны пайдалану көрсеткіштері
- •2.9 Сурет - Негізгі қорларды актив және пассивке бөлу
- •2.7 Өндіріс қорларын тиімді пайдалану
- •2.10 Сурет - Капитал айналымының уақыт құрылымы
- •2.8 Бүгінгі күнгі өндірістің басқа факторлары
- •2.8.1 Өндірістің ұйымдық-технологиялық факторлары
- •2.9 Өндірістің ақпараттық факторы
- •2.10 Ғылым қазіргі өндірістің шешуші факторы ретінде
- •2.11 Сурет
- •2.11 Энергетикалық фактор мен инфрақұрылым
- •2.12 Өндірістің экологиялық факторы
- •3 Қоғамдағы экономикалық қатынастар
- •3.1 Меншік және кәсіпкерлік түрлерін ұйымдастыру
- •3.1.1 Меншік қатынастары жӘне олардың құрылымы
- •3.2 Меншіктің негізгі түрлері және формалары
- •3.3 Бағалы қағаздар нарығы және акциялар курсы
- •3.4 Қоғамдағы тауар - ақша қатынастары
- •3.4.1 Тауар қасиеттері және оның екі жақты сипаты
- •3.5 Ақшаның қалыптасуы, мәні және атқаратын қызметі. Инфляция
- •Инфляция
- •3.5 Сурет - Ифляцияның негізі түрлері
- •3.6 Сурет - Инфляцияның екі типі
- •3.6 Құн заңы — тауар өндіріс заңы
- •3.7 Құн заңы және шекті пайдалылық теориясы
- •3.8 Айналыстағы ақша, теориялық мәселелері
- •4 Рыноктық қатынастар теориясы
- •4.1 Рыноктық қатынастарды талдаудағы формациялық және өркениеттік бағыттар
- •4.1.1 Қоғамдық-экономикалық формация теориясының мазмұны
- •4.2 Рыноктық экономиканың даму кезеңдері
- •4.3 Қоғамдық дамудың Өркениеттік теориясы
- •4.4 Рынок экономикасының қазіргі көрсеткіштері
- •4.5 Рынок инфрақұрылымы
- •5 Жетілген бәсеке жағдайындағы рынок механизмінің қызметі
- •5.1 Рынок ұғымы
- •5.2 Баға, сұраныс және ұсыныс
- •5.2 Сурет
- •5.3 Сурет
- •5.3 Сұраныс пен ұсысыс икемділігі
- •5.4 Сурет
- •5.5 Сурет
- •6 Жетілмеген бәсеке жағдайындағы рыноктық құрылымдардың негізгі типтері
- •6.1 Рынок құрылымдары және бәсеке түрлері
- •6.2 Пайданы барынша көбейту
- •6.3 Олигополия
- •6.4 Монопсония
- •7 Ұлттық экономика негізгі нәтижелері және оның өлшемі
- •7.1 Жалпы қоғамдық өнім мен ұлттық табыс
- •7.2 Жалпы ұлттық өнім (ж. Ұ. Ө.)
- •8 Макроэкономикалық реттеу
- •8.1 Реттеудің негізгі мақсаттары мен бағыттары
- •8.1.1 Нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеудің мӘні мен мақсаты
- •Сурет 8.2 - Нарықтық экономиканың мемлекеттік басқарылуы
- •8.2 Мемлекеттік реттеудің негізгі бағыттары
- •8.3 Мемлекеттің қаржы-бюджет саясаты
- •8.3.1 Мемлекеттік бюджет,оның мәні,рөлі.Мемлекеттік бюджеттің шығындары мен кірістері
- •8.4 Мемлекеттің дискрециондық фискалдық саясаты
- •8.5 Салық түрлері,салық қызметтері. Лаффер қисығы
- •9 Әлеуметтік саясаттың экономика саласындағы мәні
- •9.1 Әлеуметтік саясат түсінігі, әлеуметтік қорғау жүйелері
- •9.2 Әлеуметтік саясаттың халықтың Өмір сүру деңгейінің сапасына әсері
- •9.3 Қазақстан аймақтарының дамуындағы әлеуметтік саясаттың міндеті
- •Әдебиет Мазмұны
- •5 Жетілген бәсеке жағдайындағы рынок механизмінің қызметі
- •6 Жетілмеген бәсеке жағдайындағы
- •7 Ұлттық экономика негізгі нәтижелері және
- •8 Макроэкономикалық реттеу
- •9 Әлеуметтік саясаттың экономика саласындағы мәні
2.10 Сурет - Капитал айналымының уақыт құрылымы
Сызбадандан көрініп тұрғандай (2.10 сурет) қор айналымының уақытын қысқарту жолдары көбімізге таныс: өндіріс техникасы мен технологиясын жетілдіру, ресурстарды үнемдеу, жұмыс уақытының жоғалуын болдырмау, ауысым коэффициентін арттыру, шикізатпен жабдықтау қалпын қамтамасыз ету, жабдықтау, жарақтау жүйесін жақсарту және т.б.
2.8 Бүгінгі күнгі өндірістің басқа факторлары
2.8.1 Өндірістің ұйымдық-технологиялық факторлары
Өндірістің жұмыс күші мен құралдарынан кейін бүгінгі күнгі экономиканың маңызды факторлары ретінде өндірістің ұйымдары мен технологиясын атау керек. Солардың арқасында өндірістің жұмыс күші мен құралдарының тиімді қатынасына қол жеткізіледі. Өндірісті ұйымдастыру дегеніміз - өндірістің барлық үдерісінің бірлігі мен тәртібін қамтамасыз ететін ішкі өндірістік байланыстың белгілі бір қондырғысы. Мысалы, автомобильдер өндірісін ұйымдастыру түйіндер мен бөлшектерді жинақтайтын шикізат жабдықтаушыларымен заводтың байланысын жеңілдетеді (цехтар, учаскелер, бригадалар және т.б.)
Өндіріс технологиясы еңбек заттарын өңдеудің нақты тәсілдерін, өндіріс үдерістерінің белгілі бір тәртібін білдіреді (мысалы, нан пісіру технологиясы операцияларының белгілі бір кезегі, қамырдың нақты құрамы, пештердің нақты жұмыс тәртіптері бар және т.б.). Қазіргі технологияларды білу – тиімді өндіріске апаратын жол, сондықтан әлемде алдыңғы ноу-хаумен айырбас кеңінен таралған. Жаңа технологиялардың өзіне тән белгісі - өндірісте ақпараттар мен компьютерлерді барынша көп пайдалану. Осындай технологиялар ақпараттық немесе ақпараттық-компьютерлік деп аталады. Осыдан ақпарат деп аталатын өндірістің жаңа факторы туындайды.
2.9 Өндірістің ақпараттық факторы
Ақпарат дегеніміз білім, мәліметтер мен түрлі сигналдар. Қазіргі өндірісте ол маңызды және әртүрлі роль атқарады. Әсіресе, ақпарат мыналарды қамтамасыз етеді: 1) техниканың қызмет етуі (бағдарламалық басқарумен); 2) өндірістің өзінің тиімді ұйымдастырылуын және оның барысына бақылау жасау; 3) өндірістің жедел қайта құрылу мүмкіндігі; 4) қызметкерлердің білім деңгейі мен біліктілігін арттыру; 5) алдағы идеялар мен технологияларды тез тарату.
ҒТР даму шарқына қарай ақпараттар ағымы көбейе бастады. Ағым бүгінгі күні ХІХ ғасырдағы 50 жылмен әрбір 20 ай сайын салыстырғанда екі есе көбеюде. Қоғамның барлық өміріндегі ақпараттың ролі жыл сайын өсуде. Сол себептен ғалымдар “ақпараттық революция” жөнінде және дамыған елдердің “индустриалдықтан” “ақпараттық қоғамға” ауысуы туралы айта бастады. Соңғысының басты айырмашылығы: а) кең автоматтандыру және ақпараттық-компьютерлік технологияларды барлық салаларда қолдану; б) әлемдік байланыс жүйелерін дамыту (трансконтиненталдық телефон кабельдері, спутниктік теледидар, бүкіл әлемдік Интернет компьютер желісі және с.с.); в) ақпарат көлемінің шамадан тыс көбеюі, ақпараттың жеткізілу және өңдеу жылдамдығы; г) жаңа жаңалықтарды енгізуді жылдамдату; д) экономиканы ұйымдастырудағы әртүрлілік пен икемділікті арттыру; е) білімді және адамдардың барлық қоғамдық өмірін үздіксіз жаңарту.