Maman biy apsanasi Tolepbergen Qayipbergenov

Jaw kem-kem baspalattı. Qaraqalpaqlar keyin serpildi. Qanǵa boyalıp atırǵan bahadırdı kórip Amanlıq attan tústi, shettegi bir ılashıqqa aparıp jatqızdı. Ilashıq áptada ılashıq edi. Esigi, túńligi joq, tek ilekerlenip turǵan ǵana bir ıqtırma edi. Izbasar bahadır tek ıńırsıp: «Ket, Amanlıq, jawǵa bar, yabınıń qılıshın islet. Orazan batırdıń qılıshı qarap turmasın, ket, ket» dep buyırdı. Amanlıq shıdamadı, jalǵız qaldırıp ketiwge qıymadı. Gólegeylep tur edi.

— Ket, Amanlıq, meni sıylasań ket! Orazan batırdıń húreyi ushın ket. Shayıqtıń aytqanın tıńlańlar, ól dese, óliń! Maman biyge ayt, men tek yabınıń ǵana emes, pútkil qaraqalpaqtıń adamı bolıp ólip baratırman.

Amanlıq atına ǵarǵıp minip, qubladaǵı jetim emen túbinde úyirkelesip, shúyirkelesip, bir-birin jazdırmay tislesip atırǵanlarǵa shawıp ketti.

Álle qaydan ózi qashıp júrgen bir jaw nókeri Izbasar bahadırdıń dawısın tanıp shawıp kelip bir doyır urǵanda ılashıqtı qulattı.

Ústine jaw kelgenin sezgen bahadır shıǵanaqlap eń sońǵı kúshin dushpanǵa qarsı jumsamaqshı bolıp, ılashıqtıń bir baqanına asılıp edi, halı kelmey sılq etti. Jaw atlısı ǵarqǵarq kúldi.

—Bahadır, bul ılashıq kimdiki?

—Ózimizdiki, — dedi Izbasar bahadır, haldan ketse de, sır aldırǵısı kelmey.

—Áy, bahadır, seni tanıyman. Bir doyırǵa shıdamaǵan ılashıqtı úyim bar dediń be?

—Kúlme, qorlama! Jılaǵan gezde seniń de awzıń qıysayadı! — dedi bahadır.

Ol usını aytıp úlgerdi, bolǵanı, haldan ketip kózleri tındı, ne bolǵanın bilmedi. Kim menen sóylesip, kimge sır aytıp atırǵanın ańǵarmadı.

231

Onıń dawısı usılayınsha semdi, jaw atlısı Izbasar bahadırdı búytip aqıl-huwıshtan ayrılıp, dizgindi qoldan beredi dep oylamaǵan edi. Sebebi, urıs baslanǵalı onıń menen talay betlesip, sınbaǵanın, ruwxı túspegenin, kúshliligin kórgen edi. Sonday mıqlı bahadırdıń bul dúnyadan ketip baratırǵanda sandıraǵı oǵan birden tásir etti. Moynı salpawsıp, tumaǵı kózine tústi. Erksiz baqıra jóneldi: «Joq, joq, bendeler, bul dúnyada ǵalmaǵal kerek emes. Bul dúnya lázzetsiz. Bári bir óleseń!... Sen birewdi óltirseń, ózge seni óltiredi...»

Ol usılayınsha awıldıń shetine shıǵıp baratırıp, artına burılıp edi, aldına hayal óńgerip, quldıratıp shawıp kiyatırǵan atlını kórdi. Hayal dawısı sıńsıp, jalınıwda.

— Aǵajan, taslap ketiń, men hayalman, men sizge kereksizben, juptımnan ayırmań...

Izbasar bahadırdıń gápin tákirarlap kiyatırǵan nóker onıń qazaq qızı ekenin bilip, janlandı, shaptı, izine jetip, atlını nayza menen qulattı, qızdı jerge túsirdi.

— Ne qılıp júrgen jansań?

Bul Aqbiyday edi. Sóylemedi. Sonıń arasında áwelgi atlınıń ekinshi joldası kelip, mınaw atlını doyır menen sulaytıp, Aqbiydaydı aldına óńgerip ala qashtı. «Bári bir óleseń. Sen meni óltirseń, birew seni...» dedi doyırdan ólimshi bolıp qulaǵan jaw nókeri hám qazaq qızınıń zarlı ánine on eki múshesi málhám bolıp, júrek bawırı qan bolıp jattı:

«Qamshım sabı qaraǵay sınbas pa edi, Erkek bolsam jawıma barmas pa edim? Quday-aw, hayal qılıp kem jarattıń

Qol-qanat el-jurtıma bolmas pa edim...»

Aqbiydaydıń dawısı kem-kem uzaqlap semdi. Onıń ornın ekinshi nashar dawısı almastırdı:

— Kishe, xosh, kishe, way-way, jawızlar! Adamlar, kishemdi áketti, járdem etińler!...

Bul baqırıp jılap kiyatırǵan Almagúl edi. Jalańayaq. Úyilip qalǵan qar tóbeshigin, taslardı, tikenli shópliklerdi sezbey basıp, eki jiliginen qan josıp, anasın qasqır áketken qozıday shır-pır. Jelkesin japqan qalıń qara shashları jayılıp, kózlerine kózildiriklenip, hár jerde bir súrnige jıǵılıp kiyatır.

232

Qarǵa awnap atırǵan nókerdiń júregi alıp ushıp «áh ádelatsız dúnya!...» dedi sarsılıp. Sóytti de, qar úrginine qarsı juwırıp kishelep zar qaqqan qızdıń aldınan shıǵıw ushın óńmenin kóterdi, biraq boyın tikley almay, jer tislene jıǵıldı...

* * *

Esengeldiniń bir minezi birewden esitken jaqsı gápin de, jaman gápin de esten shıǵarmay, awlaǵında tákirarlap, mánisi ústinde uzaq bas qatırıp oylanar edi. Bunday qılıwdı ákesi úyretken, tárbiyalanıwshılarına Murat shayıqtıń ózi úyretken.

— Ózińe qaratılǵan gáp saǵan berilgen zat. Uslay bil. Sıypap bil. Ishin aqtarıp bil. Sırtı paxta, ishi ot bolmasın! Usınday tereń aqıl

ot alıp ketkendey sezildi. Onıń keypin túsingen joldasları Esengeldiniń júreginde lawlap baratırǵan otqa tamızıq salıp almaw maqsetinde hesh gáp aytpadı, qalay

baslasa solay erdi.

Esengeldiniń ishi kúyip pısqıwı menen óz atası Bayqoshqar biydi izledi. Biyshara atası hám násiyatlap, hám ırzalasqanday gáp aytıp qalǵan edi. Bul ǵawǵalı qılısh sermewlerde, nayza ruwlarda aman júrse jaqsı, eger, bir bále bolıp qalǵan bolsa, jaw emes, quday jaǵasınan alıp, eteginen Murat shayıqtıń asılǵanı. Bul dúnyada jasawdıń keregi bolǵan menen, múmkinshiligi tabılmay qaladı.

Úsh kún izledi. Ózin Murat shayıqtan awlaq tutıp izledi. Sóytip júrip, talay tislesken atlılarınıń ayrılısıwına sebepshi bolıp, óz adamların ólimnen qutqardı. YUsip baydıń háreketleri unap qaldı. Qıyquwlaǵan dawısınan, atta otırısınan tanımasań, tanıw qıyın. Jaw nókerleriniń birin jıǵıp, kiyimlerin kiyip alıptı. Sol turısına jaw atlılarınıń arasına tuppa-tuwra kirip ketip, esli birewiniń moynına qurıq taslay sala, súyrey jóneldi. Atı hám júyrik, hám qayımshıl eken, izinen toparlasqan jaw quwıp bir góne tólelikke yamasa biyik ırashqa kelgen gezde bárin aldap, birden izge qaymıǵadı, adam óytip qayrıla almas, jaw atlıları toparı menen tólege qulap, ya ırashqa soqlıǵısıp, biriniń ústine biri jıǵılıp

233

atırǵanı. Esengeldiler YUsipbaydıń háreketlerine qızıǵıp, bir kún tamasha qılıp izinen júrdi.

—Ya «tabaqlı»nıń piri! — dese bolǵanı, kózden ǵayıp bolıp, jáne bir topar jaw atlısınıń aldında zıtıp kiyatırǵanı. Endi tutıldı-aw deseń, izindegilerdiń ózli-ózin diydilegen jerine túye bastı qılıp, jalǵız ózi mańlayınıń terin sıpırıp shıǵa keledi.

—Azdıń hiylesi usı, — deydi kúlip Esengeldilerge.

Ol Esengeldilerdi yoshtırdı. Olar da sonday háreket etpekshi boldı, biraq, kelistire almadı. Ózleri shelli atları tásilpaz bolıwı tiyis eken, tayarlıqsız oyınǵa aralasıp bir jigitinen ayrıldı. Alǵa ketti.

Olardıń dıqqatın awdarǵan bir nárse, bir shoq piyadanıń iyesiz úylerge kirip, jeńil-jelpi kórpe-tóseklerdi qushaqlap qashıp baratırǵanı boldı.

—Qarańlar, eldi tuǵıyansız qaldırajaq edi. Piyadaları kelipti, — dedi Esengeldi joldaslarına. Biraq bul piyadalar onsha kópshilik emes edi. Hár qaysısına altaw-jetewi qarasa da, kúsh bermeytuǵınına isengen atlı jigitler olardıń ústine táp qoydı. Piyadalar qashıp, qoralardıń, úylerdiń quwısqoltıǵına tıǵılıstı. Ólgen attıń toń etin bólip arqalap baratırǵan úshewi jasırına almay qaldı. Alif Qarabay Qara bahadırdıń ulı Ǵayıp bahadır jetip:

—Taslańlar! — dedi.

Úsh jigit ań-tań bolıp, qıp-qızıl etlerdi tasladı.

— Haw, sen Bekmurat jetimekpiseń?

Bekmurat úndemedi. Óz adamları ekenin tanıp qoralarǵa jasırınǵanlar bir-biriniń atın aytıp, shaqırısıp shıqtı. Jaw quwıp, iyesiz qarań qalǵan awıllarda qalǵan tıshqanlarday, kereginshe asır salıp oynap, kereginshe kórpe-tósek jamılıp, qalǵan aqsaqmayıp mallardı soyıp jep júrgen bul urı piyadalar Kewlimjaylar edi. Betlerine qan juwırıp bári shıraylanıp qalıptı.

Shaqqanlasqan, tirishelengen.

—Bular jaw emes, Esengeldiler ǵoy, — dedi Kewlimjay úrpeyisip turǵan balalarǵa. — Júrińler. Bálkim, bular bizlerden bir toymaqshı shıǵar. Qosqa júrińler, Esengeldi. Et iytırqın. Awa, awa. Inanbay tursızlar ma? Sasıtıp almasaq kelesi qısqa jetedi. Kómip atırmız.

—Sizler kimlersiz? — dedi Esengeldi qısqa.

234

— Tanımaydı, — dedi Kewlimjay basıp shayqap kúlip. — Semirip ketippiz be? Etikten tanımay tursız ba? — dep ol sherim etikli ayaǵın kóterdi. — Hár qaysısımızdıń ekiekiden etigimiz bar. Adam

ólse bizlerdiki.

—Qanday adam ólse?

—Kim bolǵanda ne? Adam jerkenbestey kiyimi bolsa, bári bir.

—Dushpanlar ma?

aydap, qamshı menen tilip-tilip jiberdi. Balalar tımtıraqay qashtı. Hár qaysısı alǵa at aydap, izine jetkenleriniń eńselerine shırp-shırp qamshı urdı.

Artıq-aspay gáp bolmadı.

—Bulardıń elge sanlıǵı joq, — dedi Esengeldi atlı joldasları qaytadan jámlenip jolǵa túskennen keyin.

Jetimler bunnan ózge ne qılsın? El jigitine sanalmasa, hesh kim hal jaǵdayın soramasa, kimdi qorǵaydı? Qalay qorǵaydı? Ne ushın qorǵaydı? — degen sorawlar hesh qaysısınıń basına kelmedi.

—Górbar degen usılar shıǵar, — dep qoydı Ǵayıp.

Olar awıl arasında shabısıp, atlılar kórinbese, qayrılmadı. Sebebi, úyi órtenip, kóshede aqlıqları menen úyilip-tógilip qalǵan kempir-ǵarrılardı kóriw qıyın. Qansha tas júrek bolsa da óz adamları, qayrılıp bir nárse dew kerek, yamasa júgin kóterisip bir jerden ekinshi jerge jılıstırıw kerek.

Qońırattıń bir topar atlıları keneges awılınıń ústinde júrgende tap kelgen Esengeldi ákesin alıstan tanıdı. Mawıtı shapanı appaq qarǵa shaǵılısıp, qońır qasqasınıń ústinde eńkeyip, bir jaw atlısı menen taqımlasıp baratır eken. Ol at qoydı. Izinen járdemshi kiyatırǵanın sezip dushpan atlısı Bayqoshqar biy menen asılısqan zatın jiberip qaldı. Bunday bolatuǵının oylamaǵan Bayqoshqar biy pát penen tuw sırtınan ushıp ketti, qalpaqtay ushıp ketti. Qońır qasqa ılaǵıp qashtı. Esengeldiniń at penen de, jaw menen de isi bolmadı. Ákesiniń qasına barıp, atınan ǵarǵıp tústi. Bayqoshqar biydiń astına tap arnawlı tóselgendey túrkmeni bir gilem jatır. Kózdiń otın aladı. Qan-qızıl gúlli oydırma gilem Esengeldi atasınıń

235

biykar talaspaǵanına ırza boldı, betine úńildi. Ákesiniń jaǵı tayıp ketipti. Astınǵı jaǵı qulaǵınıń tusında turıptı.

— Járdem! — dep dawısladı Esengeldi.

Úsh-tórt atlı jetip keldi. Aytuwǵan jasawıl atınan ǵarǵıp túsip, Bayqoshqar biydiń basın dizesine qoydı. Eki qolı menen biydiń jaqların qısıp turıp «tóbesine ur!» dedi Esengeldige. Ol ońlap ura almadı. Aytuwǵan jasawıl ashıwlandı:

— Áy, nárenjan tuwǵan maqluq! Qos qollap, ur! Qollarıń qamıstay bolıp ura almasań ket! Qáne, sen ur! — dep at ústinde turǵan duǵıjım jigitlerdiń birine hámir etti. Jandos baydıń ulı Sultangeldi attan tústi, Aytuwǵan jasawıl qalay ur dese, solayınsha tikeyip turıp, tóstiń ústine qoyılǵan temirge balǵa uratuǵınday gózlep, qos mushı menen Bayqoshqar

sozıp sap boldı. Esengeldi shıdamay, birese Aytuwǵan jasawılǵa, birese Sultangeldige qaradı.

—Quda táǵdiyri, — dedi Aytuwǵan jasawıl shını menen kózine jas alıp. — Qudadan biyhújim is joq. Biysharanıń saǵan aytajaq gápleri bar edi. Sonı aytalmaǵanı maǵan da árman bolıp tur.

—Ne dep edi?! — dedi ashıwlı Esengeldi.

—Biyshara kózi ashıq eken. Usınday bolatuǵının aldan bildi.

Pursat tapsa, meni shaqırıp, «tiri bolsań balama ayt» dep násiyat berip edi.

—Jılaymanlanbay aytsańa, jasawıl!

—Biysharanıń janı jánnetten bolsın. Aqıllı edi. Erteńgini oylaytuǵın edi. Atı qońırattıń belgili jońqası edi. Qaraman aǵash edi. Quday qayıstırdı. Endi, Esengeldi balam, ákeńniń násiyatına sadıq bol. Atı qońıratqa sadıq bol.

Ortada sozılıp jatırǵan óliniń úreyi ushın hámmesi parasat saqladı, bolmasa, bir Esengeldi emes, báriniń de ishi pisip, kóp kópirip turǵan jasawıldı qaǵındırıp jiberetuǵın

236

halda. Aytuwǵan jasawıl gáptiń toqeterine kelmey, Bayqoshqar biydi jáne táriplep ketti.

— Haqıyqat qońırat edi. Sadıq edi. Súyindik biydiń ólgenin esitip, pútkil qońırattıń dizginin qolına alıp edi. Jawǵa payın jibermes márt edi. Mınaw gilemdi jawdıń qolında kórdi de, qattı. Bunday hasıl zattı kóre tura jawǵa beriw adamgershilik emes dedi. Aqıllı insan edi. Qońırat qaraqalpaqtıń bas ruwı, hámmesine bas bolıwı kerek deytuǵın edi. Murat shayıqtıń otaw jónindegi gápinen soń, qońırat sol otawdıń hám tóri, hám ergenegi deytuǵın edi.

Esengeldiniń kózlerine jas quyıldı. Qanǵa boyalıp jatırǵan gilemniń bir shetin ákesiniń júzine qawsırıp japtı.

— Esengeldi shıraǵım, tıńla. Seniń Ǵayıp xandı óltirgenińdi esitip, barmaǵın tisledi. Endi qaytıp hár kimniń pań-pańı menen órge túpirmesin dedi. Órge túpirse betine qaytıp túsedi dedi. El buzıldı, eldiń bası joq, qutı qashqan kóldiń qutanı úsh jıl burın ushadı, kósheyik dedi. El qutı qashqan kól boldı, eldi baslap kóshsin dedi. Mamannıń keliwin kútpesin dedi. Kóshpese, tuqımqurt boladı, yabılar tuqımqurt qıladı dedi.

—Qayaqqa kóshemiz?

—Biy aqıllı dana edi. Qayaqqa kóshetuǵının da ayttı. Órge kóshse, jáne junǵar bar, ıqqa kóshse, yabınıń Mamanına ústemlik beretuǵın orıs bar, arqaǵa kóshse, Abılqayır jáne bar, qublaǵa kóshsin dedi. Xorezmniń shuqırına qaray jılıssın dedi. Bul ǵawǵanıń izin kútpesin dedi. Ózi baslap kóshpekshi edi, mine, biysharanıń...

—Siz qalay qaraysız, jasawıl?

—Kósheyik. Abılqayırdıń qazaqları bárimizdi tulıp qılmastan burın kósheyik.

—Kósheyik, — dedi Esengeldi.

Qara bahadırdıń ulı Ǵayıptan basqalardıń bári bir awızdan «kósheyik, búgin kósheyik» desti.

Bunnan soń olar kóp irkilmedi. Bayqoshqar biydi gilemge orap, jatqan jerine jerlep, óli tutıp qalatuǵınday asıǵıs, atlarına mindi. Ján-jaqta ne bolıp atırǵanına qaramay, dizilisip awılına qayttı. Jol boyınsha ushıraǵan adam bolsa, dawrıq penen ótip baratır.

— Bul mákannan kóshemiz, tirilikte kóshińler!

237

Olar, bólingen jalǵız ǵana Ǵayıp bahadır bul xabardı ákesine jetkerip oylasıq qılıw ushın, dóńniń arjaǵında ıńqaıńq qızıp atırǵan sawash maydanına qaray ketti.

* * *

Suwıq kem-kem háwijge mingen sayın Abılqayır nókerleriniń de shıdamı tawsılıp, mal-dáskeli bolǵanları qaytıwdı basladı. Ayǵara biyden qattı tapsırma menen kelgen tabın ruwınıń jigitleriniń páti bosamadı. Kelgendegi háreketinde. Házir olar mal aydap qaytqanlar menen ósh. Aldılarınan shıǵıp alıp qaladı. Shetke qaray birewinen aydatıp jiberedi. Az ǵana buzǵan kereydiń jigitleri boldı. Izbasar bahadırdıń aljasıǵınan soń biraz ashıwlanısqan menen, soń dúzlesti. Qádimgisinshe doslıq kewilleri menen júr. Búgin Mırzabek biy menen Sedet kerey ushırastı. Abılqayırdıń basqa nókerlerine bildirmey bir pikirde kelgen eki ruwdıń áskerbasıları at ústi sálemlesip,

tillesti.

—Mırzabek, jigitlerińnen shetnegenleri boldı ma?

—Bar. Tuwısqan qaraqalpaq jeri, eli ushın on bes lashın ushpay

qaldı.

—Bizden jigirması qazalandı.

Usı soraw-juwaptan keyin ekewi de ishinen dem alıp, az ǵana únsiz qaldı.

—Hesh gáp, Sedet. Endi bul biysharalardıń mallarına tiyilmese jaqsı.

—Bir toparınıń «kóshemiz»... «kósheyik» dep shawqımlasıp baratırǵanın esittim.

—Ne qılsın biysharalar. Qıyın, qıyın. Abılqayır xan qırın qarasa, biz de kóshemiz.

—Anaw mal aydaǵanlar kimler? — dep Sedet kerey qırqelli bas maldı aydap baratırǵan atlılarǵa qamshı shoshayttı. Túnde qar jawıp, quyash azannan berli shaǵırayıp turǵanlıqtan, alıslarǵa kóz jiberiwge qıyın. Mırzabek mańlayına qolın tuttı.

—Jigitler, sizler de qarańlar, kimler? Áh, jigitler, biziń Ayǵara biydiń gápi bar. Jarlınıń kiyimin jırtıw — urǵannan jaman. Usı jaǵına itiyaj bolıw kerek. Bul awıllar hálsiz, jarlı bolıp qaldı. Tanıdıńız ba, kimler? Jaǵalbaylınıń atlıları usaǵan. Aydańlar!

238

Shoǵın buzbay mal aydap baratırǵanlardıń izinen jetti.

— Qaytıńlar, qaytarıńlar maldı!

Mırzabektiń ashıwlı buyrıǵı mal aydap baratırǵanlardı turǵan-turǵan jerinde irikti.

— Bólisemiz, — dedi quwǵınshılardıń biri.

Sedet kereydi tanıytuǵın birewi qasındaǵı joldasına bir nárse sıbırlap edi, joldaslarına qaramay ekewi teńnen hayt qoydı. Olardıń izin ala basqaları da órmekshiniń awınday úzik-úzik bolıp tım-tıraqay qashtı.

—Qorqaqlar! — dep Mırzabek mırs etip kúldi. Bári kúlisti. Mırzabektiń úsh-tórt atlısı mallardıń aldına shıǵıp, qaytarıp keldi.

Bul Aytuwǵan jasawıllarǵa oń tústi. Olar aldındaǵı Mırzabeklerdi jaw ma dep bir qırınlap tım-tırıs baratır edi. Mırzabek shaqırdı.

—Qayırılıńız, óz mallarıńızdı áketińiz!

—Tabınnıń jigitleri ǵoy. Qudalar ǵoy, — dep sıbırladı Aytuwǵan jasawıl. — Esengeldi, jáne bunnan beterine tap bolarmız. Bul mallardı men aydap turayın. Qáleseń pay bererseń, bolmasa, bári de seniki.

—Biz de bir pay, — dep qoydı Sultangeldi.

—Ayda, — dedi Esengeldi qısqa. Aytuwǵan jasawıl jas biyden buyrıq alıwı máttal, padanı dúrkiretiwi menen qublaǵa qaray aydap, jıńǵıllıqqa kirip ketti.

Esengeldiler irkilip Mırzabeklerge alǵıs, raxmet aytıp, sol úskini quyılǵan kúylerinde qayttı.

12

Álle kim Murat shayıqqa Xelwetten kishi eki balasınıń jaw qolında qazalanǵanın xabarladı.

— Ah! — dep bir gúrsindi shayıq. Dizeleri dirildep dińkesi qurıdı. Ishek qarnı sılınǵanday eki búgile shógip, úyine keldi. Jaw atlıları úydi

aylanıp shawıp ishine zıyan tiygize almaptı. Biraq eki balasınıń moynına shılbır salıp súyretip, óligin úyiniń qasına ákelip taslap ketipti. Eltisi eki óliniń basında jılap otır. Shayıqtıń góne atızday keń mańlayı jıyrıqjıyrıq bolıp tislendi.

239

— Úyden shıqpaǵanda, bul bolmas edi, — dedi eltisi.

Eltisine pálen-tólen demedi. Úyine súyenip, eki mushın mańlayına tirewi menen oq jay bolıp búgilip otırdı. Sállesi eri menen urısqan hayaldıń oramalınday jartı jaǵına awıp ketken. Qıbırlamaydı. Dem alǵanı bilinbeydi. Usı gezde esiktiń aldına bir atlı kelip irkildi. Qıymılınan biyjaǵday atlı. Ol shayıqtıń otırısın kórip, atınan túsken jerinde lal bolıp tur. Awzına sóz kelmeydi. Onı bayqasa da, shayıq bas kótermedi. Hátte, jaw kelip usı otırǵanda basıp alıp ketse de, qayıl sıyaqlı. Kelgen adam shıdamaydı.

—Ullı shayqımız, ullı shayqımız...

—Sóyley ber, — dedi shayıq basın kótermey.

—El kóship atır, shayqımız. Qońıratlardıń kóshi jolǵa shıqtı.

Shayıq bas kótermedi. Únsiz. Júrek bawırı ezilip otırǵan adamǵa bul xabar júdá jeńil nárse bolıp esitildi me, yamasa hámmeniń basına jáne túsken bul sawdaǵa qayılshılıq etti me, úndemedi. Kelgen adam bir qáddinde, qazıqtay qaqayıp, turdıturdı. Shıdamadı, taǵı tákirarladı.

—Shayqımız, el kóship atır. Qońıratlardıń kóshi jolǵa shıqtı.

—Xelwet bar ma?

—Kórmedim, shayqımız.

—Shayıq júdá tereńnen bir gúrsindi. Qaptalına qoyılǵan qumandı kóterip muzday suw simirdi. Kúnniń suwıqlıǵına qaramay, mańlayınan shıp-shıp ter sorǵalap, tikeydi.

— Áwele biziń baxtı qara attı ákel! Háy, kempir, sen bulardıń betin jap. Túrgel. El menen tolı hásiretti ózińe bólip alıp jılama. Jayǵastırıwǵa házirlene ber, — dep súyretile atına qaray júrdi. Xabarshınıń járdemi menen zorǵa-zorǵa erge otırdı hám barlıq ashıwın aq boz attan alǵısı kelgen sıyaqlı, halınıń jetkeninshe qamshıladı. Qamshı kótermes janıwar bawırın kóterip bar kúshi menen alǵa jeldi.

Qońırat ruwı kóshipti. Kim eshekke, kim ógizge, kim sıyırǵa, kim baspaqqa, kim óz eńsesine júk artıp, balaların jetelegenler hasaların tayanıp, bellerine túyinshik túygen búkir kempirler, ǵarrılar jolǵa sıymay entelesip baratır. Barlıq kózlerde jas, barlıq júzlerde qayǵı. Hámme muńlı ıńırısıp baratır. Olardıń awır qayǵılı muńına átirap qosıla gúńirengendey. Qar

240