Maman biy apsanasi Tolepbergen Qayipbergenov

—Bunıń bári Kishi júzdi ázziletiw, maǵan qaslıq! Meni gelle qılıw názerde tutıldı ma? — dep ol ayrıqsha qáhárge tolı keyip penen ǵarq-ǵarq kúldi. — Abılqayır xannıń aqılı ele óz ornında!

—Húrmetli xan, ózińizdi basıńız! — dedi Gladıshev biraz ashıwlı. Xan basılmay, tar mańlayı úyilip Gladıshevti shaynap taslaǵısı

kelgendey olıydı:

— Neflyuev meniń amanatqa bergen balamdı ekinshi balama awmastırmaǵanınan-aq, Murat shayıqtıń balasın amanatqa qaldırmay oǵan isengennen-aq, izin túsingenmen. Usıǵan másirip qaraqalpaqlar salıq tólemedi! Meni óltirgisi keledi!

Dmitriy Gladıshev ashıwın ishte saqlawǵa, tiline kelgen gáplerdi oylanbay aytpawǵa ádetlengen edi. Ishi dútkeshke aynalsa da, sabırlılıq etti. Qáhárli Abılqayır xanǵa házir bir nárse dew otqa may quyǵan menen barabar. Bul xan Ullı orıs patshalıǵına heshteńe qıla almaǵanı menen az sanlı qaraqalpaqlarǵa pir — zor!

Ol biraz oylanıp otırdı da, xannan jarlıqtı qaytıp alıp sırtta qalǵan Mamanǵa berip jibergizdi.

— Meyli, — dedi xan. — Umıtpańız, Kishi júzdiń xanı, men!!!...

* * *

Júz bergen waqıyaǵa túsinbey qapalıqta kúymeden túsiwge de ruqsat etilmey, kóp atlınıń qorshawında aynalanı kóre almay otırǵan elshilerge bir atlı kelip, Mamanǵa patsha jarlıǵın usındı.

— Má! Kútpeysizler! Mitriy tóre qaladı.

Maman sonda da Gladıshevti kútpekshi edi, qorshaǵan atlılardan birewleri kúymege jegilgen atlardı jetelep, ekinshileri qamshılap alıp ketti.

Sonnan olarǵa kún batqansha aynalanı kórsetpey qorshap tún haqıyqıy hásiretli qara perdesin japqannan keyin toqtattı.

211

—Qáne, Maman, kúymeden tús, joldaslarıńa da tús dep buyır.

—Mánisi? — dedi Maman.

—Biliw shárt emes!

—Bul orıs patshası bergen kúyme!

—Kúymeniń degershikleri Kishi júzdiń jerinde turıptı!

kórinedi. Atlardı, ózleriniń óliklerin qaldırmaptı.

Kuyashtıń shıǵıwınan eliniń qay tárepte ekenin shamalap, omırawın kóteriwge tırısıp edi, tula bedeni zil, buwınları siresip qalǵan. Kóterile almay, qayta jıǵıldı, jáne talaplandı...

9

Pútkil el alaǵadalıqta. Kewillerde shıdamsızlıq áseri. Qońsınıń qońsıdan, ruwdıń ruwdan, eldiń elden qáwpi hámmeni shırtıldaq etti. Adamlardıń ózleri óz pikirlerine qarsı kelip sóylese de, onı elestiretuǵın, seniki nadurıs deytuǵın kisi joq sıyaqlı. Biraq, olardıń barlıq gápleriniń bası da, ortası da, aqırı da Maman, Maman!

— Maman kelse bári gúlalagúl!

Usıǵan kewilleri qawıp qalǵanı sonshelli, jıynalǵanlardan, yamasa áńgime dúkánın qurıwshılardan kim usı sózdi qıstırsa boldı, tıńlawshınıń júzindegi qayǵı dumanı birden serpiledi,

212

bulttay qabaqlar ashılıp, kózler quyashtay jarqıraydı, erinler erkine jayılıp, tisler jaltıraydı.

Ahidnamada Mamannıń qaytarılıwı soralǵan aqırap ayı kirdi. Ele, Mamannan xabar-atar joq. Jurt abırjıy basadı. Hár kimde bir gúdik payda boldı, gúman kúsheydi.

Usınday kúnlerdiń birinde Orenburgtan Murat shayıqtıń ulı Xelwet shayıq keldi. Ele Mamanlar Orenburgqa jetip úlgermeyaq, biraq, joqarıda qaraqalpaqlar jaqsı qabıl etilgenin esitken Neflyuev oǵan tarxan ataǵın ózi jazıp berip qaytarǵan edi. Ol Neflyuevten esitkeni boyınsha qaraqalpaq elshileriniń SanktPeterburgta jaqsı qabıl etilip, jarlıqnama menen qaytqanın aytsa da, el tınshıy qoymadı. Kerisinshe, qońırat ruwı yabılarǵa qarsı shabıwılǵa tayarlıqtı kóbirek gújitti.

El arasındaǵı alawızlıqqa qanıq Murat shayıqtı ulınıń tarxan bolıp kelgeni kóp nársege isendirip Izbasar bahadırǵa bardı.

— Ázizim, jıyǵan nókerlerińdi tarqata ǵoy.

Izbasar bahadır onıń sózlerin júzegóylik kórip hayranı shıqtı.

—Ázizim, basıńdı shayqama, kústanı qılma, meni. Bul zamanda eki júzli emes adam joq. Bir júziń xalıqqa qaraydı, bir júziń atqa minerlerge qaraydı. Al, endi usınnan Abılqayır xan topılsa, kúshimiz bar ma? Jalǵız yabı ruwı ne qıla aladı? Tarqatqanıń abzal. Usınnan Abılqayır xan bizge topılıp bolıp-aq, ullı patshaǵa wájlespege barǵanımızda, aldı menen qaraqalpaqlar láshker tayarladı, sonnan soń aldın aldım dese, ne deymiz? Yabı uruwı, pútkil qaraqalpaqtıń baxtın qara qıladı. Sabırlılıq kesesin hesh kim shaypalta almas, ázizim, nókerlerge ayt, úyli-úyine tarqasın.

—Qońıratlar topılsa ne qılamız?

Sóyleskeli beri gápin bólmey maqul tıńlap otırǵan bahadırdıń bul sorawı shayıqtıń ózin oyǵa shúmdirip jiberdi. Tozıwı jetken úlken alaqanı jıyrıq mańlayına tirep, tereńde jatqan kózlerin jumdı. Izbasar bahadır oǵan selteń bergisi kelmep edi, biraq hesh qashan qarsı kelmegen shayıqtıń gápin sındırıwǵa dáti shıdamadı.

— Oylanbańız, shayıǵım, jigitlerdi tarqatayıq. Qońıratlar topılsa, keregin alar. Qarsı qol kótermeymiz. Balamız jılaǵanda, aldı menen rehim etetuǵın óz birimiz ǵoy, túsiner. Túsinbese

213

siz oylaǵanday shıdam menen túsindireyik. Júdá bolmasa, eline haqlap barıp túsindiremiz.

Murat shayıq mańlayınan qolın alıp, ishi lawlap ketkendey qattı gúrsindi.

— Ázizim, qıyalım alǵaw-dalǵaw. Nayzası bola tura qolı qaltıraǵan jigit dushpanınıń bendesi boladı.

Shayıqtıń hár bir gápi ústinde tereń oylanatuǵın Izbasar bahadır bul saparǵısın biymáni qaldırdı.

Sáskege taman hár qashanǵıdan da qattı dawıllı, qaqaman suwıq baslandı. Qoslardıń qamısın kótergen, tórt bawlı túńliklerdi julqıp jelpildetken dawılǵa qarap, allaǵa nalıs etip turǵan shayıqtıń sállesin dawıl ushırıp túsirdi, ol jumalaǵan sálleniń izinen júre bergeni, qasına kelip qalǵan eki atlını kórdi. Tumaqların basıp kiygen qazaq atlıları edi. Biri oqqa ushqanday, atınan ǵarǵıp túsip, shayıqtıń sállesin kókiregine basıwı menen ózine ákelip berdi.

— Alıńız, shayqımız.

Suwıq atlılardıń da, shayıqtıń da kózlerin jasawratqan edi, birin-biri tanımaǵanday aldı menen kózlerin uwqalasıp, izinen sálemlesti. Biri Ayǵara biydiń, ekinshisi Sedet kereydiń shabarmanları bolıp shıqtı. Biyleri jiberipti: Abılqayır xannıń jaman niyeti ıraslanǵan! Oǵan qosımsha jańa bir xabar — Irısqul biy tiri eken. Ayǵara biy kóripti. YUsip biydiń toyınan qaytqanda Abılqayırdıń jasawılları tutıp awzı-murnın baylap alıp qashıptı.

—Irısqul biy, taqıyıq tiri me eken? — dedi ol óz kózine, óz qulaǵına onsha isenbey.

—Tiri, shayqımız, tiri, — dep Ayǵara biydiń shabarmanı juwap berdi.

—Óz kózim menen kórdim. Biziń ullı biy araǵa mal salıp, xanǵa qátere de qıldı, bosatpadı. Irısqul biy azıptı. Shaması, qıynaǵan.

Murat shayıq bul xabardı qońırat ruwına tez jetkeriw ushın atlardı sazlawdı atqosshısına tapsırdı.

** *

Yabılarǵa qarsı shabıwılǵa tayarlıqtı hár tárepleme kúsheytip atırǵan qońıratlılar súyikli Irısqul biyi bolmaǵanı ushın tayarlıqtı bir mártebe kózden ótkeriwdi Ǵayıp xannan ótindi. Ǵayıp xannıń ózi bul iske jol ashıp bergen edi. Barıwdı

214

naqolay kórse de, barmaw abırayıma nuqsan keltirer dep, bir dawıllı kúni keldi. Keldi de, tez qaytıwdıń ǵamı ushın qamshı uslaǵan qolın úplep turıp:

—Biz ketemiz, Qońırat biyleri, — dedi. — Gáp birew. Nókerlerińiz zor-zor. Bilmegenbiz, Mamannan Esengeldińiz basım. Pútkil qaraqalpaq atınan aǵa tek Esengeldi boladı. Jaslar, qońırattıń jasları, uǵıńlar, qaytalayman. Tórt san qaraqalpaq elinde sizlerge jaw, sizlerge jaq jarıstıratuǵın yabılar. Ilimikmetlileri kóp bolǵanı ushın aldap-arbap, tásil salıw solardan tabıladı.

—Abılqayır xannıń tásili jóninde aytpay baratırsız.

Suwıqqa búrisip, ıqlas penen tıńlap turǵanlar bul sorawdı kim bergenin bayqamadı. Biraq, barlıǵınıń júregin túrtkilegen soraw berilgeni ushın janlanıp, «durıs, xanımız, aytıńız» desti.

—Házir dúnyadaǵı kúshli xan Abılqayır xan. Oǵan til tiygiziw, gúman etiw, isenbew — aspandaǵı quyashqa isenbew. Quyash bult astında qalsa da, quyash. Biz kettik, — dedi Ǵayıp xan.

Dawıl basılmadı. Jerden qar aralas shańǵıt suwırıp, úzliksiz uytqıp turıptı. Bul qońırat biylerin joldan qaldırmay, óz ara másláhátke kóshti.

—Ǵayıp xan aqıllı gáp ayttı, este saqlańlar. Quyash bult astında qalsa da quyash, — dedi Súyindik biy.

— Bunday gápti basqa adam ayta almay ma? — dedi Esengeldi.

—Áy, kúshik sende usınday tersekóy sózler payda bolıp kiyatır, jap awzıńdı!

Esengeldi joldaslarına bir jımıńlap, úndemey qoydı joldasları onıń gápine ırza bolǵan keyip penen ózlerinshe mırs-mırs kúlisti.

Alif Qarabay Qara bahadır qamshısın kóterdi:

—Xalayıq, tıńlańlar!

Súyindik biy záńgige shirengenin qoyıp, erge jaylasıp otırdı. Bayqoshqar biy balasına hám joldaslarına ırazı bolıp, eki kózin sol tárepten almay tur edi. Alif Qarabay Qara bahadırǵa burıldı.

— Xan ketti. Dawıl turǵızıp ketti. Topıraq penen qardı aralastırıp uytqıtıp ketti, biz qaldıq. Endi onıń gápi menen yabılarǵa barıp oyqan turǵızsaq, oń qolımız benen shep qolımızdı kespeymiz be?

215

—Qara bahadır, sen bárha sóyteseń!

—Buzaqı!

—Satqın!....

Adamlardıń shawqımı basılǵansha Álif Qarabay bahadır sóylemedi.

Hár kim hár qıylı nishterli gáplerin ádewirge shekem dawam ettirdi...

—Meyli, — dedi ol sońında. — Olay bolsa, búginnen qolaylı kún joq. Alasapıran bolıp atırǵan yabılardı, barayıq ta toztoz qılayıq. Men baslayın. Nókerler, tayarmısız?

—Tayarmız!!

Bayqoshqar biy sorawǵa hám juwapqa qanaatlanıp, bir nárse dew máqsetinde záńgisine shirene bergeni, qubla tamannan eńkeyisip shawıp kiyatırǵan qos atlını kórdi.

— Anaw kimler?

Shań aralas uyıtqıp turǵan qırpıq qardıń astında atların quldıratıp kiyatırǵanlar Murat shayıq penen at qosshısı Seydulla edi. Hesh kim tanımadı. Kóz ushınan besenedey belgili aqboz terlegenlikten, qarlı ılaydı etine sháppiktey tartıp, túrin ózgertken, qara qumay, jer túsles. Olar jaqınlaǵansha, hesh kim ornınan tabjılmadı. Shayıq atlılarǵa aralasıp, ılaylanǵan mańlayın jeńi menen bir sıpırıp, sálem bergende ǵana jurt tanıdı. Biraq, bul saparı biylerdiń hesh qaysısı attan túspedi. Olardıń jaman oyda, buzılǵan keyip penen turǵanın shayıq birden túsindi.

—Ázizlerim, sizlerge Irısqul biy tuwralı jańalıq ákiyatırman. Atlılar ań-tań bolıp bir-birine qarastı.

—Awa, ázizlerim. Irısqul biydi Abılqayır xan urlatıp aldırǵan. Sizlerdi yabılarǵa qarsı qoyıw niyetinde urlatıp, bende qılǵan...

Shayıq qanshama jiger menen kúyinip, dawısında ıza qaynatıp sóylegeni menen, onıń sózine isenetuǵın atlınıń túri kórinbedi. Shayıq sonda da pásine qaytpadı. Ayǵara biy menen Sedet kereyden atlılar kelip, usını xabarlaǵanın ayttı.

—May aynısa duz salınadı, shayqımız, — dedi qaptaldan iri bir dawıs. — Al, duz aynısa ne salınadı, shayqımız?

—Onday túpsiz tereńge túskenim joq, ázizlerim.

—Maqsetińizdi aytıńız, shayıq?

216

—Ázizlerim, balıq basınan shiriydi. Sizlerdi pútkil qaraqalpaqlardıń bas ruwı dep sanar edim. Shirimeńler!

—Yabılardıń aqılı menen qaramıqtıń dáni bolǵansha, óz aqılımız benen biydaydıń sabanı bolǵanımız abzal, — dedi kópshilikten iri dawıs.

—Taza gáp aytıńız, shayıq!

—Jaw kelse, biz de tiri janbız.

—Qasqır kelgende iytler birikpey, hár iyt óz iytayaǵınıń basında ırıldasa, iytayaǵınan ayırıladı, ázizlerim.

—Nishterli gápińizdi qashan ada qılasız, shayıq?

—Pámli adamlarǵa gápim nishter bolıp tiyse, bir qazanǵa túsken gellelerdiń táǵdiri bir bolatuǵının uǵadı.

—Jigitler, ózimizdi ózimiz nege nayzalatıp turmız, tutıń shayıqtı! — dedi Bayqoshqar biy. Buyrıq kútip turǵanlar shayıq penen at qosshısın gúw bastı.

—Toqtańlar! — dedi shayıq júdá bádaybat dawıs penen basınan sállesin alıp, jalańbaslandı. — Áweli tıńlańlar, bassız ázizler! Aytqanım durıs shıqqan waqıtta bir-birińdi ayıplamańlar, tozǵan sebettey

buzılmańlar. Lekin, oń qol menen sol qolıń, bári bir, óz qolıń ekenine oy jiberińler.

—Esengeldi, shayıqtı baylamańlar, biraq qorshańlar, — dep buyırdı Súyindik biy.

Esengeldi ózine teńles bes-altı atlı menen shayıqtı aynala qorshap aldı. Sonıń arasında kópshilikten birew shayıqtı endi sóyletiw kerekligin eskertti.

—Hámirińizdi tárk etpeymen, ázizlerim, qáne, qayda aparasız! Baslańlar! Biraq, ǵapılda qalmayıq, ázizlerim. Ruwdı emes, pútkil eldi qorǵawǵa nayza kóterińler. Pútkil el bir otaw edi, hár ruw sol otawdıń bir qanatı. Bir qanatı sınıq otawdı panalap bolmaydı. Qońıratlar, sizler sol otawdıń tórgi qanatı edińiz!...

—Shayıq, kóp sóyley bermeńiz sharshap qalasız, — dedi Alif Qarabay bahadır. — Qáne, Qońırattıń azamatları, nayza tutqan nókerler, Súyindik biyge erińler.

Súyindik biy kishi ruw biylerine tártip berip, ózi tek ortada alǵa jol basladı. Atlar qatara taba tutıp júrip ketti. Olardıń izindegi uylıǵısqan topardıń ortasında baylawsız bende qılınǵan Murat shayıqtıń, úskini quyılǵan, sállesi mańlayına túsken, saqalınan suw tamshılap baratır. Kózleriniń

217

astındaǵı qalta-qalta jıyrıqlar isip ketken sıyaqlı. Shayıq ushın kúsh jumsayman degen Seydulla «dáwdiń» eki qolı artına qayırılıp baylanǵan.

—Shayqımız, Abılqayır xannıń káramatı ma bul?

—Dozaqıy bolsın, ol áziz nálet!

—Shayqımız, biziń qalaq bas xan qashıp ketkennen aman ba eken?

—Kim deyseń?

Shayıqtıń dawısınan, mısqıllı kúlgenin sezgen «dáw» óz tapqırlıǵına júdá quwanıshlı túsindirdi.

— Ǵayıp xan-she, shayqımız? Jurttıń bári onı qalaq bas deydi.

— Bul, sol shóje bastıń ılaysańı, — dedi shayıq ásten. — Ilaj qansha, biziń elge qambar bas tóre áwladı awıspadı.

—Nanı bizden, dásturxanı ózgeden bolatuǵın kún qashan tawsılar

eken?

—Quday birlik úlestirgende, biziń xalıqqa awıstırmaǵan. Birliksiz

eldiń dásturxanı da pırrım-pırrım, dásturxansız el — baxıtsız el.

— Wádege opa, shayıq! — degen buyrıq esitildi qońıratlılardan. Shayıq úndemedi.

Pútkil qaraqalpaq eliniń úlken adamın bende qılıp, aydaw erki berilgenine marapatlanǵan gileń jas jigitler, atlarınıń ústine qaǵılǵan shegedey tik, quwanıshlı. Bir-birine jımıńlasadı. Olardıń basshısı Esengeldi heshteńe dep biyǵárez, shayıqtıń oń qaptalınan kóz almay, nayzasın aldına óńgeriwi menen qabaǵınan qar jawdırıp alǵa baratır. Qońırattıń barlıq atlıları alǵa, yabı ruwına shabıwılǵa alǵa baratır.

Dawıl kem-kem páseydi, aspandı bult qapladı. Bazda-bazda bult

218

Gúllán atlardıń quyrıqlarınan teń tartıp qalǵanday, hámmesi gilt toqtadı. Bul jaman xabarǵa Murat shayıq ta bas kóterdi. Qolın mańlayına tuttı.

— Taw! — dedi.

Eki sóz de bir qıylı esitildi. Haqıyqatında kóz ushında jılısıp kiyatırǵan bir úzik taw kórindi. Barlıǵı qarastı. Qábirleriniń basına gileń sırıq shanshılǵan úlken áwliyeshilik tolayımı menen jılısıp kiyatırǵanday. Shayıq shıdamadı.

— Jaw, ázizlerim, jaw! — dep dawısladı.

Ilgeri-keyin baratırǵan júzlegen atlı bir jerge toplandı.

—Áziz jigitler, — dep shayıq pátlendi. — Jaw kelgende ókpe-giyne aytılmaydı. Jigerlenińler. Súyindik biy, Bayqoshqar biy, Álif Qarabay bahadır, Aytuwǵan jasawıl... — shayıq hámme basshılarınıń atın atap shıqtı. — Kiyatırǵanlar otawdıń jawı. Sál sabırlılıq etip sheginip turıńlar.

—Kópshilik ǵoy!

—Usınday-ám jaw bola ma eken?

—Áy, alla, óziń yar bol!

—Bir ózim bellesemen!...

—Azamatlarım! — dedi Súyindik biy. Onıń qatal dawısına atlılar iyirildi, ózi ádetinshe, erdiń ústinde tikeydi.

—Ańqıldadıq, ǵapılda qaldıq. Endi pútkil otaw namısın qorǵaw payımızǵa tiyip tur. Ne deysizler?!

—Baslańız, eldi basqılatpaymız!

—Dastıqsız ólgen jigit kómilmesin!

Murat shayıq bunday bet burıspa boladı dep oylamaǵan edi. Quwanıshtan qanasına sıymadı:

— Ázizlerim, tez qıymıldaytuǵın dem keldi. Esengeldi balam, toparıńız benen izge shabıńlar. Elge, duyım jurtqa xabar etińler. Kókireginde janı bar bende Watanın qorǵawǵa shıqsın. Jaw házir pıshıq kóringen menen tıshqan. Solay de, elge! Shap, márt balam, shap! Giyneńdi umıt, aqıllı balam, shap!

Murat shayıqtıń shıdamay biylikti qolǵa alıp ketkenine hesh kim oy jiberip, taban tirespedi.

— Shap balam, shap, — dedi Súyindik biy oǵan qosıla.

— Qáne, jigitlerim, aydańlar, atalar sózi sınbasın! — dep Esengeldi tobı menen kópshilikten bólinip patır-patır shawıp ketti. Onıń jedelligi Murat shayıqqa unadı.

219

—Jaw kórseń ayama, kimdi jaw deseń, gelle qılıp ót, balam, — dedi baqırıp izinen shayıq.

—Ulım, men de jawǵa kettim. Irza bol! Násiyatımdı tıńla: — Órge shapsań, abaylap shap! — dep dawısladı ákesi Bayqoshqar biy.

—Áy, Bayqoshqar biy, námártlik etpe, ulıń aqıllı, ózi túsinedi, — dedi shayıq, biraq Esengeldiler alıslap ketken edi.

—Áziz jigitler, eli-xalqına paydasız azamat — ústine el qonbaǵan shól menen teń. Waqıt keldi. Párwardigar yar bolsın! El ushın tıyıqtan óliw — beyishiy bolıw, ázizlerim. Qáne, aydańlar, jawdıń aldın keseleymiz.

Tayın nayza-jaraqlı atlılardıń qarsılıǵın kútpegen jaw toparı toqtadı. Tumaǵı ılashıqtay iri bir atlı alǵa shıǵıp dawısladı:

—Áy, sizler, kimlersiz?

—El iyelerimiz, — dedi shayıq.

Jaw atlısınıń basshısı qaptalındaǵı atlıǵa:

— Anawsın noqtalashı! — degeni máttal, uzın saplı nayza shayıqtıń ústinen zuwlap ótip, hesh kimge zıyansız barıp jerge qadaldı.

—Ázizlerim, tákirarlańlar: — bizge hesh kimniń noqtası sıymaydı. Noqtalatpaymız!

—Noqtalatpaymız!

—Óz jerimiz ushın ólemiz! Noqtalatpaymız!

Sonıń arasında Ubaydulla sultannıń dawısı esitildi, Súyindik biy, Bayqoshqar biy, yabılarǵa qarsı sapardı toqtatıńız! Toqtatıńız!

— Tıńlamań, ázizlerim! — dedi shayıq onıń ne aytajaqlıǵın túsinbey. Shıdamı ada bolǵan jaw atlıları qoy kórgen padalı qasqırdan gúw

alǵa bastı. Hámme arpalısıp ketti.

Neniń, ne ekenin uǵalmay qalǵan Ubaydulla sultan shayıqtı kórip, aldın keseledi:

—Shayıq ata, qońıratlılarda jazıq joq!

—Qoysań-a, ázizim, jawǵa shap! Soń sóylesemiz!

Ubaydulla sultan qońıratlılarınıń háreketin endi túsinip, jawǵa qarsı at aydadı, biraq aradan kóp waqıt ótpey-aq, onıń eki ayaǵı záńgiden shıqpay, bası atınıń artqı ayaqları arasında baratırǵanı kórindi. Qula dalaǵa bet alıp qashqan biyik

220