Maman biy apsanasi Tolepbergen Qayipbergenov

bolǵanda, onıń kewlindegisin soramay tabar edik. Dana biydiń kewlindegi múddáhási ne, bileseń be? Men bilemen, qońıratlardan ósh alıw. Orazan batırdı attan julıp alıp shalǵan kim? Qulanbay bahadır ya Alif Qarabay Qara bahadır. Meniń pámimshe, onıń oyı sol ekewiniń qaysısı ekenin bilse, óltiriw. Mamannıń jáne bir muddáhási — bayaǵı tas penen urǵan Esengeldini de óltiriw. Áne usı jaǵın bir jóńkilli qılsaq. Mamannıń kewlin tawıp, kúlgenin kóremiz. Nege olıyasań?

— Sen tappadıń, — dedi Amanlıq. — Or qorǵanına baratırıp jolda Esengeldi jóninde aytqanımda, «giyne qılıwǵa arzımaydı. Eger Esengeldi birinshi tas ılaqtırmaǵanda, basqa birew ılaqtırar edi. «Ol buyrıqtı orınladı» dedi. Onıń ústine atasınıń «Mennen soń qońıratlarǵa hoppıyma, umıt» degen násiyatı bar eken.

—O, o, o, Allayar!!! Nelerdi esime saldıń, jora? Eger Maman aǵanıń sondaǵı kewli bolsa, Aqbiyday degen attı esitiwden-aq sózsiz jadıraydı. Quyashtay jadıraydı. Ol qız qanday gózzal, qanday sulıw qız! Sonda ol «bul qızdı alaman» dep edi.

—Haw, seniń súyegiń de málhámlesip baratır ǵoy.

—Aytpa, — dep Amanlıq jeńil gúrsindi.

—Jılama, betińdi berman qaratıp otırıp ayt.

Ásten júrip baratırǵan jalańash ǵunannıń ústinde Amanlıq tikeyip, betin Allayarǵa burıp, atqa teris otırdı.

— Bir sóz benen aytqanda, ol qız ushın pútkil yabı ruwın qalıń malına berse arzıydı.

—Uay-oiy, tıǵınsız kettiń-aw. Meniń pámimshe, sol qızǵa qosıp pútkil tabın ruwın bende qılıp berse de, Maman biyge az. Sol ushın áwele maǵan ol qızdıń hár múshesin táriple!

—Dala gúlin kórdiń be?

—Esiń bar ma, ózińniń? Dala gúli arasınan kiyatırmız ǵoy.

«anaday» dedi.

—Túsinikli. Arjaǵına ózim oy jibere beremen.

—Kiyikti kórdiń be?

—Kórdim. Uslap ya jep kórgenim joq.

101

—Kózleri kiyiktiń kózlerindey.

—Óli kiyiktiń be?

—Tiri kiyiktiń.

—Ayta ber.

—Tınıq kól boyına ósken jal qamıstı kórdiń be?

—Kórdim. Way-oy! Kirpikleri sonday ma?

—Sonday. Uzaqta ushıp baratırǵan qara qustı kórdiń be?

—Artıńa burıl, áne, birewi ushıp baratır. Áne, anaw saǵımlanǵan aq tawdıń bawrayına qara.

—Kórdim, kórdim. Qasları sonday. Buxardıń qızıl almasın kórippediń?

—Pay, ayttıń-aw. Nan tappay júrgen adamǵa alma qayda?

—Betin aytpaqshı edim. Sárwi taldı kórdiń be?

—Joǵın ayta ber.

—Bizler Orǵa barǵanda kórip edik. Tip-tik tal. Boyın sonday demekshi edim. Aysız túndi kórdiń be?

—Urınıń túnin kórdiń be de!

—Áne, shashı sonday. Dizgen marjandı kórdiń be?

—Eshniyaz axunnıń táspisin kórdim.

—Tisleri onnan da aq, mayda.

—Pisken súttiń ústinen qalpıp alıp atırǵan qaymaqtı she?

—Eshniyaz axunnıń esiginde awzımızdan suw shubırıp otırǵanda qazan tolı súti tasıp, qaqpaǵın kóterip tógilgenin óziń menen kórgen edik ǵoy! Umıttıń ba?

—Ol kóbik ǵoy, qaymaǵın aytaman. Ernin qaymaqtay demekshi edim. Bolar endi. Aytpaqshı, sen Eshniyaz axundı ayta berdiń. Ol kisi zıqna bolǵan menen bayaǵıda dawdı irkiw ushın pesin túwe namazlıgerde de azan aytpaǵalı jaqsı kóremen.

—Pay taptıń da, jańalıqtı. Ol kisini sonnan beri kim jaqsı kórmeydi?

—Háy qásiyetsiz biydáwletler, atqa óytip otırmań! — dedi qaptaldan bir dawıs.

Ekewi de jalt burıldı. Bul Eshniyaz axunnıń ózi eken. Sıyırı dúzde tuwıp qalǵan usaydı, ózi arıq, kishkene adam buzawın shalǵayına salıp, sállesin sheship gewmis qızıl sıyırınıń shaqına baylap, bir ushınan jetelep kiyatır. Saqalı qarday aq bolıp júretuǵın edi. Sıyırdıń shuwına bılǵanıptı. Jaǵal-jaǵal.

10

Axunnıń ústinen ekewi pırq-pırq etip kúlisip alǵan soń, Amanlıq dúziwlenip otırdı. Awıl betten arqalanıp kiyatırǵan Bektemirlerge jolıqtı.

—Jańalıq, jańalıq, — dep Bektemir mańlayınıń terin sıpırdı. Iynindegi súzbe qaltanıń kók suwı sarqılıp, tirsegine tamshılap turıptı. Allayar attan ǵarǵıp túsip, Bektemirden qaltanı aldı... — Oo, áne bunıń jańalıq. Enapattay ǵoy, urlamadıń ba? Há, solay de. Endi bizler-ám qurt jayıp alamız.

—Jańalıǵı sol, Maman biyler ketti. Xanǵa ketti. Shayıq penen ketti,

—dedi Bektemir.

—Ketti, ketti degenshe, durıslap aytsa. Ne ushın ketti?

Xanǵa ketkenin qalay bildiń?

—Izbasar bahadırlardıń úyinde gáp bolıp atır eken. Barlıq ruw basılardı xan shaqırıptı. Mitriy tóre degen kelgenbish.

—Mitriy tóre?

—Há, Amanlıq, Mitriy tóre dayıń ba? Quwanıp kettiń ǵoy. Yaqshı, yaqshı sóylemey tur, bereket tap, Mitriy tóre jóninde bir emes, talay aytqansań. Al, Bektemir, sen sóyle.

—Izbasar bahadırlar, awılda adamlardıń joǵında qońıratlarǵa barıp, Orazan batırdıń haq qanı ushın bir is qılmaqshı qusaydı.

—Áne! Maman aǵanıń múddáhásin bildiń be? Sońǵı kúnleri seni taslap ketetuǵın boldı. Uqtıń ba endi?

—Olay deme, Allayar. Men kimmen? Bir qamshı. Qálese, at uradı, qálemese, erdiń basına ildiredi, umıtsa, úyinde qazıqqa qıstırıwlı qala beredi.

—Áne, seniń ladanlıǵıń. Sen jaramsız qamshısań. Maǵan atıńdı berip tur, kórsetemen sennen, mennen qanday qamshı shıǵatuǵının. Sılbırsań. Házir baraman da Izbasar bahadırlarǵa qosılaman, qospasa ózim barıp-aq qońıratlardan Maman aǵanıń óshin alaman. Aqırı, biz yabınıń qanınan dóregen kúshikpiz. Qanımız ushın úremiz, hámme biyler sóytedi.

Amanlıq ne qıların bilmey tutlıǵa baslap edi, Allayar atqa qaytadan ǵarǵıp minip, Amanlıqtı iyterip túsirdi de, shawıp ketti. Amanlıq baqırıwı menen qala berdi.

—Allayar, qayt keynińe! Allayayaya-.. yar!!!...

103

15

Ǵayıp xan kóship kelgende onsha mallı emes edi, eki-úsh jıldıń ishinde ubır-shubır mallı boldı. Sonlıqtan qoraları en jayıp, qońsı keneges ruwına shekem jalǵastı. Sóytip keneges awılı burınǵısınsha keneges awılı atanbay, xan awılı atanıp ketti.

Xannıń ózine derek úsh otawı bir-birine irgeles, dóńgelene tigilgen. Alıstan, kúndiz qarasań, ústine shóp shıqpaǵan órkesh qumday, túnde qarasań, adam qorqıtarlıq shógip atırǵan qara tas. Burınǵı dańqlı kenegeslerdiń kóp atala bermeytuǵınınıń sebebi usı «kúndizgi qumnıń», «aqshamǵı qara tastıń» kesapatı. Bayları, biyleri bul kesapattıń biypaydalılıǵın túsinedi, biraq bárha gúń, tilsiz. Hesh qaysısı óz betinshe kete almaydı, kóbisi «xan awılı» atanǵanına masayrap, ózi kimligin umıtadı, kúndiz-túni xan malın kóbeytiwdiń mashqalasında boladı, xannan mal kóbeytiwdiń, shikarǵa shıǵıwdıń sırların úyrenip, keń óris iyelep atırǵanları da az emes.

Tún. Qádimgisinshe qula dalaǵa shókken qara tastay túnerip xan otawınıń shańıraǵınan shashıraǵan jalın, juldız sınıǵınday jalt-jult etip, qarańǵıǵa kirip ketip atır. Ishte xalıqtıń keleshegi haqqında áńgime dawam etiwde. Kóbirek sóylep atırǵan Mitriy tóreniń dilmashı. Ol áweli óziniń atın Mansur dep tanıstırıp, musılmanlardıń sıqpan sıqqıshı ekenine isendirdi. Sońınan Dmitriy Gladıshev penen xan hám shayıq araların kepserlep, pikirlerin gá orısshalap, gá tatarshalap bulqıdı. Dmitriy Gladıshevtıń hám Ivan Neplyuevtıń aq kewil qaraqalpaq xalqı óz erki menen orıs tutqınların bosatqanı ushın jaqsı kórip qalǵanın, sol ushın qabırǵasınan júregi kóringen miyrim júzli xalıq eken dep ataǵanın, endi Mitriy tóreniń doslıq júreklerdiń sózin aq patshaǵa áketiwshi kepter sıpatında kelgenimniń átirin kelistirip, jupkerlestirip sóyledi.

Ǵayıp xan qalıspay:

— Awa, orıs tutqınların erkimiz benen bosattıq, — dedi hám Dmitriy Gladıshevqa kóp tilekler ayttı. Sózimdi shala túsindirmesin degen isenimsizlik penen dilmashtıń betine tigilip otır.

— Ǵayıp xan Kishi júzdiń jartısın meniń qol astıma alıp bersin. Aspannıń astında qaraqalpaq bolsa jıynatıp maǵan

10

soratsın. Aytıń, Mitriy tórege, dep soranadı, — dep túsindirdi Mansur

—Ne dep atır? — dep soradı.

Mansur dilmash kúldi.

Xannıń bilgisi kelip otırǵanın abaylaǵan Gladıshev:

—Bul jaǵın patsha biledi dep ayta ǵoy, — dedi dilmashqa. Shayıq kóp sóylemeydi, oylı. Mitriy tóre aldında masqara bolıp qalıw qáwpi bar. Is shataq. Bular kelisken menen Irısqul biyler ne deydi, basqa biyler ne deydi? Xan ne ushın Irısqul biydi shaqırtpaǵan? Awızǵa jaqınlaǵan suwsın jáne tógile me? Bul saparı tógilmewi kerek!

—Shayıq nege sóylemeydi, — dedi Gladıshev, onıń oylanǵanın sezgendey. Dilmash wazıypasın múdirmedi.

—Áziz Mitriy tóreniń kelgenine ırazımız, — dedi shayıq júdá minnetdarlıq penen. — Etekli kóp elmiz. Arǵı bası menen bergi basın jıynap úlgere almay atırmız. Bir tilegim, aq patsha bizdi qazaqtay kórsin.

—Maqul, maqul shayıq. Aq patshaǵa jetkeremiz, — dedi Gladıshev.

—Áziz tórem, wádemiz wáde, — dedi jáne shayıq. — Bizge aq patshaǵa qalay barıwdı, ne menen barıwdı másláhát etip ketersiz.

—Peterburg jaqın jol emes. Oǵan mına Maman qusaǵan shıyraq-

ruwdıń ózi el, ózi xanlıq. Basshıları bir-birin mensinbey kókiregiie urǵanı urǵan. Keleshekte bir búyirlep ketpewi ushın hár ruwdıń atınan da ant jazasız. Bárine mór basılsın. Baslawshı úlken antqa xan menen siziń mórińiz kerek. Balalarıńızdıń atınan hám tayarlay beriń. Aqırı, soranıp atırǵanda, waqıtsha emes, máńgige, balalarıńızdıń ómirlerine de dos bolıw shıǵar.

Mansur dilmash bul gáptiń júdá átirin kelistirip túsindirdi. Otırǵanlar: «Solay, tóremiz, solay, balalarımız da dos boladı» desti.

105

— Alla ráhmeti jawsın, ázizim, — dep shayıq Gladıshevqa bas iydi.

Izinen biyler de solay isledi. Gladıshev tek qabıllawshı tóre bolıp qalmadı, gezegine túrgelip hámmege bir qol qawsırdı. Azanda Dmitriy Gladıshev qaytatuǵın boldı. Hámme: «Qonıńız, bizde bolıńız» desip mirát saldı. Asıǵıs eken, jáne Orenburgqa barıw kerek, ya áne

Xorezm tamannan xabar almaqshı

qusaydı.

Keterde:

— Qala salıw sizlerge isenimdi arttıradı, — dedi ol. —

«Jańakentti» qayta jańartıwdı baslap turıp, qoyǵansız. Dawam etińler. Al ant tayarlaw jóninde keńes bolsa, — dep ant jazıw jolın túsindirdi. Májbúrlik jaǵday tuwsa tartınbastan Or qorǵanındaǵı mırza Ivan Neplyuevke jolıǵıp turıwdı eskertti. Sol kárada Mansur dilmash bolatuǵının, ózi de kóp keshikpey oralatuǵının ayttı.

—Jolıńız bolsın, — dedi Ǵayıp xan. — Ullı dárejeli patshańızǵa bizden aspandaǵı juldızlarday sálem. Xızmetine tah ólgenshe tayınbız. Meniń qol astımdı keńeytip berse, qıyamet qayımǵa shekem qaraqalpaq xalqı orıslardıń dostı boladı.

—Dmitriy aǵa, aq patshaǵa aytıp barıń, tilegimiz qabıl bolsa orıslardıń jawına jawmız, eline elmiz, — dep gáp qostı Maman.

—Men sizler tuwralı az ǵana bilemen. Ruw dawların bir jóńkilli etińler, — dedi ketip baratırıp Gladıshev hám Mamannıń basınan sıypaladı. — Sen, jas biy, atalarıńday bolma. Xalqıńnıń namısın gózle. Aqırı, orıssha bileseń. Qalay úyrengenińdi Kuzma Borodinnen esittim. Ózim deseń, ózgeniń zeynine tiyeseń. Ózge deseń óziń qalasań. Ekewin biriktir. Patsha sonda jaqsı qabıl etedi. Awızı ala xalıq hesh kim menen dos bola almaydı.

—Jaqsı adam eken, — dedi Ǵayıp xan olardı uzatıp kiyatırıp. — Esitkenmen, haqıyqatında orıslar bir sózli boladı, xanlıqtı keńeytsek, biziń baxtımız. Solay emes pe, shayqımız!?

Ólseń de góriń keń bolǵanı jaqsı, xanımız.

—Kelmegen gejir biylerdi ne qılsa bolar eken? — dedi xan. Bul soraw menen xannıń biylerdi alaǵat shaqırtqanınıń sebebi jabılıp ketti. Shayıqlar, biyler túsinbedi.

10

— Xanımız, usı máselege qatań barıw kerek, — dedi Maman.

— Orıslardıń kóp ertegin esittim, batırların bilemen. Ullı Petr patshası jóninde esitkenmen. Eldi el qılıw ushın qatallıq kerek.

— Qatallıq kerek, — dedi maqullap xan. — Biraq qońıratlar bir biybastaq ruw. Irısqul biydiń burınnan sońǵı ádeti yabılardıń da ústinen ústemlik etiw. Sizlerdiń atıńızdı aytsa, tóbe shashları tikireyedi.

Batıs tárepten atlılar kórindi. Ortadaǵısı Irısqul biydiń otırısı. Olardı kórip xan toqtadı. Xan irkilgen soń shayıq penen Maman biy de atlarınıń basıp tarttı. Irısqul biy jaqınlar-jaqınlamastan-aq attan tústi, xanǵa sálem berdi. Shayıq xan menen qatar at ústinde sálem qabıl etti. Maman biy kóp oylanbadı. Jası kishiligi qandarlıǵın umıttırıp attan túsirdi. Sóytip, ol Irısqul biy menen jerde sálemlesti. Mamannıń azǵın júzine qarap Irısqul biydiń atalıq rehimi qozdı, húrmet etip attan túskeniniń bánesi menen «kóp jasa, balam, baxıtlı bol» dedi. Mamannıń kewli ırazı boldı. Ekewi de xan menen shayıqtıń ruqsatı boyınsha atlandı.

—Húrmetli miymanlardı házir uzattıq, — dedi xan úyine baslap kiyatırıp Irısqul biyge.

—Bizdi kútpepsiz de?

Xan «Ayıp shayıqta» degen belgi berip shayıqtıń sırtınan iyegi menen kórsetti. Irısqul biy úndemedi, biraq yabılarǵa páseygen kek otı qaytadan bir úrlenip, ishin ǵıjlattı.

—Shayıq, — dedi xan, — Biz Irısqul biyge sarqıt jegizip shıqsaq, hámmeńiz keneges Nuralı baydikine jıynala tursańız, qalay bolar eken?

—Ájep, xanımız.

Xannıń oyı sarqıt jegiziwden awlaq, Irısqul biydi óziniń kesh shaqırtqanın búrkew ushın imkaniyat izlew edi.

—Irısqul biy, — dedi xan úyine kelgen soń. — Siz kelmedińiz. Qansha-qansha gáp boldı. Esitpedińiz, Mitriy tóre qońıratlardı kóp soradı.

—Atlı barıwdan kiyatırǵanım, xanımız.

—Nálet bolsın, usı yabılarǵa, dawı ada bolmaydı. Mitriy tóre aldında Irısqul biydiń kóriniwi dárkar emes, barmız, dedi.

107

nıń qasına biziń Qońırattan Esengeldi qosılmasa bolmaydı. Patırat kóbeyip ketti.

—Patırat?!

—Awa, xanımız.

—Usı yabılarǵa házirgi san-sháwketi az emes. Eleberin olardı qońıratlarǵa qul qılıp beremen. Esengeldini qasına qosaman. Biraq óziń basla. Azmaz jóhitlik kerek. Siz sıpayılawsız.

—Solay-a, xanımız?

Tamamı qaraqalpaq jıyılsın dedim. Álbette, sonıń ishinde kóp búlgeni qońıratlar. Tamamı qaraqalpaq degende tamamı qońırat degenim ekenin uǵıp otırǵan shıǵarsız. Ubaydulla, barmısań? — dedi xan dawıslap. Úlken ulı Ubaydulla sultan súńgip kirdi. Ózi usaǵan keltebaqay emes eken. Iri, kósenemay, shiykil-sarı jigit. Analarınıń ya dayılarınıń birine tartsa kerek. Eki dizesin qushaqlap, atasınıń aldına iyildi. — Qońırattıń bas biyine suwsın keltirińler. Áy, nege oǵan tájim etpediń? — dedi xan.

Ubaydulla sultan Irısqul biyge tájim etti.

— Esengeldini qostıraman. oylanbań, — dedi xan, ulı shıǵıp ketken soń.

Dárriw-aq suwsın ákelindi.

* * *

Nuralı bay júdá kem sózli hám kóp jıyındı súye bermeytuǵın adam. Onı bunday qılıp qoyǵan bet ajarı degen gáp bar. Junǵarlar shabıwılında betiniń eki almasın nayza jırǵan tırtıq, astınǵı erni túsken, bir kózi shapırasıńqırap júredi. Shikár menen de, daw-jánjel menen de isi joq.

Keńes sorap kelgen jaslarǵa jalǵız násiyatı bar:

— Asıq oynaǵan azar, top oynaǵan tozar, hámmesinen qoy baǵıp kóten jegen ozar. — Ol usını kóp tákirarlaydı, ózi de gápine sadıq. Tek mal

10

jigitleri de kóp nárseni qıyal etpeydi, mal baǵadı. Jetimleri de óz awılınan shıqpaydı. Xan irgeles bolǵan soń keneges awılına topılıs ta kem, malları da urlana bermeydi. Xan ózliginen birewlerin xızmetke shaqırmasa, hesh qaysısı xanǵa barmaydı. Bul jaǵınan begligi basım awıl. Biraq xan azıǵı derlik: Xan ózine unamaǵan qonaqlardı solay ısıradı, bolmasa

«bizde buwaz bolıp tur, soyıslıqqa qısır bersin» dep, qonaqqa malların alıp soyadı. Keshegi Mitriy tórelerge de soyılǵan mal keneges bayıniki. Olar soǵan-aq más.

Bir jaman jeri kenegeslerdiń Murat shayıqta oqıp júrgen hesh kimi joq. Sonlıqtan bul awılǵa keliwdi shayıq ta unatpaytuǵın edi. Xan siltegen soń naylaj biylerdi basqarıp keldi. Nuralı bay qora tazalap júr eken. Kúnniń astına qalpaǵın saya qılıp shayıqtı tanıdı. Gúreginiń sabına iyek tirep turıp

sálem berdi.

—Nuralı bay, xan buyrıǵı menen kiyatırmız, — dedi shayıq at ústinde:

—Úy sazlat. Eldiń áziz búrkitleri úyińnen duz tatpaqshı.

—Toqtapolat! — Baydıń dawısına dóńgelek jaǵalı bóz kóylekli, shashı óskin, adıraq kózli on tórt-on bes jastaǵı jalań ayaq bala juwırıp keldi. — Shayıq atańa sálem ber ulım, — dedi bay oǵan. Bala shayıqqa hám Mamanǵa qol qawsırıp sálem berdi.

—Úlken úydi tósestirińler. Qonaqlar keledi, — dedi balaǵa.

birazları ruwınıń ishinde aytqanǵa júrmeytuǵın tońmoyınlar barlıǵına shaǵındı. Qullası, kóp áńgime, kóp sóz, elde awızbirshilik ele

109

áńgimeleriniń kóbisin qısqa aytıp, orıs knyazleriniń atların mısalǵa keltiriw

sıyaqlandı. Shaqanıń birewine zálel kelse, sol sayalı daraqtan sın-sımbat ketip, onnan soń hesh kimdi qızıqtırmaytuǵın daraq bolıp qalatuǵını túsinildi. Mitriy tóreniń ketip baratırıp aytqan násiyatın esitpegenlerge jáne tákirarladı. Shayıq Mamandı qansha jaqsı kórse de, búgingidey sóylemshek, aqıllı demegen edi, hayran qalıp tıńladı. Biylerdiń bári oylanıp qaldı. Mamannıń sózinen soń ózin sol sayalı bir daraqtıń ózegi dep túsingen, Ǵayıp xan birden:

— Maman aqıllı gáp ayttı. Orıslarǵa qosılıw máselesiniń ıqtıyarın bergenim bergen, pármanım-párman, — dep saldı hám:

— ruwlardıń tabısı, álle qashan-aq, ıń-jıńsız bir mardanǵa quyıla beriliwi kerek edi. Shayıq shákirtlerin elge tarqatsın. Meniń gápim eselensin, — dedi.

— Hámme ses-semirsiz. Bir-birewdi sınaw, hal sınaspa baslandı. Irısqul

Eger aramızda birlikti buzıwshı adam bolsa, gellesi alınsın. Solayınsha óz gellemizdi ózimiz kesip birikpesek, sırttan kelgen dushpan darawara gelle qıla beredi. Jas úlkenlerdiń gápi boyınsha burın kóp xalıq bolǵanbız, endi azayǵanbız. Azaymawdıń jolı sol.

— Qattı kettiń, Maman, — dedi Irısqul biy. — Ózimiz az bolsaq, ózimizdi ózimiz gelle qılsaq ne bolǵanı? Shayqımız, endigi kúsh sizde.

Murat shayıqqa Irısqul biydiń hám juwas, hám astarlı gápi unamadı, qısılıp terledi, jeńislik bermewge tırıstı:

— Ótkenimizge kóz jiber, Irısqul biy.

Xan párman daǵazalap erkli qılǵan jas biydiń sózlerinen keyin kózleri álle-pálle bolıp jawtańlasıp otırǵan biyler hátteki sıbırlaspadı.

Irısqul biy xanǵa, shayıqqa, biylerge kóz astınan bir qarap aldı hám:

11