Maman biy apsanasi Tolepbergen Qayipbergenov

basıp qoydı. — Mitriy tóre jaqsı tásirlengen. «Qaraqalpaqlar qabırǵasınan júregi kórinip turǵan xalıq» dep atadı.

Otırǵanlarda janlanıw payda boldı. Jas úlkenleri saqalın sıypap, jas kishileri qozǵalısıp, álle qanday maqtanıshlı keyipte, jalǵız ǵana Orazan batırǵa emes, bir-birine qarastı. Geyde áńgime bel úzdi bolsa, sırttaǵı tasır-tasır jawınǵa hámme qulaq salıp, birewi bolmasa ekinshisi ishinen qıynalıp, mańlay jıyırar edi. Usı demde jawın burınǵıdan da pátlenip, kiyiz

—Aytpadım, biyler aytpadım, — dedi Orazan batır. — Men olardı Abılqayır menen uzın bir soqpaqtıń jolawshıları dep aytpadım.

—Aytpaǵanıń jaqsı bolıptı, — dep bul gápke Murat shayıq bánt bastı. — Tas bawır xan esitse, oshaǵımızdıń kúlin suwırtadı. — Shayıq usılay dese de, ǵarrı kózlerin súzip, oylanıp qaldı. Jurt shayıqtan, nege oylandıńız, dep soraw ornına, betine tigilisti. Shayıq túsinip bas kóterdi.

—Mamandı balasınıp sol tas bawır Abılqayır kúymesine mingizip edi. Túskennen keyin kóre almadım. Baladan qádigim bar.

Shayıqtıń qayǵı aralas ókinish dawısı menen aytılǵan gápi kewilli otırǵanlarǵa awır musallat boldı. Úydi samsazlıqtıń dumanı qapladı.

Usı demde, suwdan shıǵarılǵan ólidey túsi bozarıp, kiyimi etime jabısqan Maman esikte payda boldı. Qolları qan, shekpeniniń jaǵası qaqqaq ayrılǵan.

—Atalar, aǵalar, óltirdim, Jandos baydı óltirdim, — dep qarlıqqan dawısı menen sıbırlanıp, dústómenine quladı.

Hámme órre-órre túrgeldi. Adamlardıń teńselispesine keregeler lárzem alıp sıqırr-sıqırr qozǵaldı. Dalada jawın ele quyıp tur edi, úydiń daladan ayırması bolmay qaldı...

91

moynına sekirdi. Úkesiniń qattı qısqanına Amanlıqtıń kiyimleri sıǵılıp, jerge suw sorǵaladı. Ekewi de qaljawrap qalatuǵın bolǵanı ushın ba, sonsha kún kórispegenine qaramastan Amanlıq qarındasın keyin iyterip, otqa abındı. Allayar dalaǵa juwırıp shıǵıp oshaqqa tomar saldı. Ot lawlap jandı. Amanlıqtıń kiyimleri ottıń qasında puwǵa aylandı.

— Qáne, Amanlıq, sóyle, sóylemeseń puwıńnan kóre almay, seniń bul jerde bar ekenińdi umıtamız, — dedi Allayar.

Amanlıqtıń sóylew tilegi joq edi.

— Esitpey-aq qoyıńlar. Izi oyran qayǵılı waqıya boldı, — dedi Amanlıq qısqa ǵana.

—Izinen baslama, basınan basla. Tap usı káradan shıǵıp ketkenińnen basla, — dedi Allayar.

Keń dalada erkinshe júrip úyrengen balalar úsh kúnnen beri hesh jaqqa shıǵa almay, barlıq qızıq áńgimelerin túwesip otır edi. Amanlıqtıń shırayında, dawısında bir hásiretti sezgen menen bári Allayardı quwatladı.

Joldaslarınıń sırın biletuǵın Amanlıq puw astınan emeskilenip gáp basladı.

—Bul jerden kettik. Kóp-kóp jol júrip Or qorǵanına jettik. Isledik.

Ayanbay isledik. Qayttıq. Jolda, jónekey Ayǵara biydiń awılına qayırıldıq. Aqbiydaydı kórdik. Usı saparı tillestik. Ayǵara biy Mırzabegi menen kelip bizdi kerey ruwınıń Sedet degen jas mırzası menen tanıstırdı. Mamandı kór de, Sedet kereydi kór. Yapırmay, adam da usaydı eken-aw. Ekewi bir egizdiń sıńarları. Ol da qara nıq deneli. Áytewir, sonı kórip usı qazaqlar menen biziń babamız bir atanıń ulı degenge taqıyıq isenip qaldım... Sonnan shıǵıp Ǵayıp xanǵa jolıǵıp keteyik dep oyladıq. Men atlar menen boldım, Maman aǵa xanǵa kirip sóylesti. Waqtı xosh otırǵanınıń ústine barıptı. Polat jasawıl bizlerden burın kelip Or qorǵanında bolǵan waqıyalardı aytıptı.

Allayar shıdamadı:

—Sen nege Or qorǵanında bolǵan waqıyanı taslap, birden Ǵayıp xandikine keldiń?

—Or qorǵanında jas úlkenler orıs tórelerine xabarlasıp, olarǵa qosılamız degen burınǵı arzasın ayttı. Ǵayıp xan Abılqayır xandı jek kóredi eken.

—Aqırı, Ǵayıp xan da Abılqayır xanday úlken xan bolǵısı keledi daǵı, — dep bóldi jáne Allayar.

92

Solay eken. Ǵayıp xan Mamannıń bayaǵı gúnaların keshirip: «Sonda durıs islegen ekenseń. Aldan kórgish bala ekenseń. Men endi saǵan usı orıslarǵa qosılıwdaǵı istiń, barlıq liykinin tapsıraman, biraq ózińe bek bol, saq bol. Qońıratlar jaman. Seniń aldıńa bárha bóget boladı» depti. Meniń ishimde de kir saqlanıp júr edi. Ol mınaday kir: qońıratlardıń Jandos bayı Or qorǵanına Elmurattı jibergende «qolayın tawıp Mamandı tiri qaytarma» dep tapsırǵan eken. Qorǵanǵa barǵannan keyin bunı maǵan Elmurattıń ózi ayttı. Men ol sorı qaynaǵandı ayap, aqıllandırdım. «Bunıńdı tisińnen shıǵarma, Maman aǵa esitip qalsa, gúmanlanıp, ómirińe qádik tuwar» dedim. Sóytip ózim de Maman aǵaǵa aytpadım. Endi Ǵayıp xannıń ózi Maman aǵaǵa keshirim berip «qońıratlardıń sumlıǵın» eskertken soń, men Maman biyden sır saqlay almay qaldım. Elmurattan esitkenimdi dál ayttım. Jandos baydıń Elmurattı qattı úgitlep óltir dep jibergenin ayttım.

—Durıs bolǵan, óytpegende, seniki Maman aǵaǵa qılaplıq boladı. Awa, awa, — dep maqulladı Allayar. — Sol Jandos baydıń kesapatı ekenaw, áytewir qońırattıń balaları taqırdan shań shıǵarıp tóbeleskish bolıp ketti.

—Sóytip qońırat awılınıń arqası menen kiyatır edik. Jawın da shelekledi me deń. Jawınǵa aralasa jıńǵıllıqtıń arasında atqa mingen bir qasqırdı bayqap qaldıq. Jerde adam dawısına megzes qattı qıyǵırıq shıǵıp, semdi. Gúmanlanıp tez barsaq, qasqır degenimiz qılqa tonın awdarıp kiygen Jandos bay eken, attıń súyretkisindegi Elmurat bolıp shıqtı. — Amanlıq ózózinen bir gúrsinip sózin dawam etti. — Ashıw qısıp kiyatırǵan Maman oylanıp turmadı. At ústinen rehimsiz Jandos qasqırǵa pánje urıp, ózi aldına óńgerip aldı da, alqımına pıshaq salıp qarqıratıp shaldı...

—Wa — ay! — y! — dedi Almagúl.

Puw siyreklesip, qarańǵıdan jaqtıǵa shıǵıp baratırǵan adam sekilli kóringen Amanlıqtıń júzinde tek ashıw, tek kek, ıza izleri... juwǵan bózdey sur bolıp ketipti.

Balalardıń bári tastan jonǵan súwrettey lal. Lámmimsiz.

Qaljırap kelgen Amanlıqtıń otqa abınǵan halında boyı jılıp qalǵıdı, állen waqıtta ózine kelgen Allayar onı súyep, qaptaldaǵı saban tósekke jatqardı.

93

* * *

Keshke taman jawın, toqtadı, tún tınısh ótti. Azanda quyash hámmege kúlip jarqırayjaq edi, oǵan qaraǵan insan bolmadı, yabı awılınıń ústin qońırat atlılarınıń dumanı bastı...

13

Tań sáhárden qara duman bolıp kelgen Qońırat atlıları jekke emennen ótip toqtaǵan edi. Kútilmegen atlılardan hawlıǵısqan Murat shayıq awılınıń gúllán janı tik ayaqqa minip, jaw shabıwılınıń aldın alıwǵa kiristi. Kim bar azıq-awqatın jasırıwda, kim jaw aydap kete me dep jalǵız malın soyıp, etin tulıpqa tıǵıwda, boy jetken qızlar ayday júzlerine may aralas kúye menen kúl jaǵıp ǵojalaqlanıwda. Biyler, baylar jas jigitlerge qıyqıw salıp, atlarına mindirip, asıqqanları bos júrgen jalańash at bolsa tutıp minip, qolına shoqmar, tayaq alǵanlar ele bir jerge toplanıp bolmay atır. Bul tayarlıq biydárek atlılardı kórgen soń, atlılardan Murat shayıqqa elshi kelgen soń baslandı. Qońıratlardıń Irısqul biyi:

— Biykarǵa qan tógilmesin, janǵa — jan, bizge Mamandı shıǵarıp berse boldı, pesin namazına azan aytılǵansha kútemiz, — dep jiberipti.

Kún shańqay túske shamalastı. Yabı ruwınıń da barlıq iyge tartar biyleri, bawırınan jel ótken insanı jawdan jeńilmewdiń ǵamın pitkerip shamalastı. Eki tárep eki bólek taw órkeshindey shoqlanıstı. Bazda ortadan aq atlılar aq jalaw uslap shawıp ótedi. Bular bir-birine jiberip atırǵan elshileri, biri aytılǵan múddet shamalasqanın xabarlasa, ekinshisi, Mamannıń ornına pálen maldıń sanın aytıp jiberip atır. Az dep oylaǵan shıǵar degen oy menen hár saparı jibergende maldıń sanın

juwap qaytaradı.

— Adamgershilik, húrmet biz tárepte. Jatqan elińdi shetinen qırıp ketkende ne qılar edińiz? Onı qılmadıq. Qaraqalpaq moyıntırıǵınıń bir jaǵın hám awdarıp, hám sındırıp

94

jiberetuǵın úlken Qońırat ruwınıń azamatları qansırap keldi. Shıdatpaydı. Eń ańsatı Jandos baydıń gellesine gelle, qandarımız Mamandı shıǵarıp berseńiz.

torısına mingen edi. At ústinde tiptik shanshılıp otıratuǵın adamnıń beli sol búgilipti. Aq boz ǵunandı minip shıqqan ulın toptıń shetine shıǵarıp jayparaxat sóylesip, túnde ózi aytıp úlgermegenlerin házir aytıp tur:

— ... Eldiń oylı-bálentin ańǵarǵanıń júdá jaqsı. Hár kim óz elin bile bermeydi, perzentim. Orıs bendelerdi de azat qılıp durıs islegenseń, perzentim. Olar túbinde bosatıladı. Bolmasa, sendey jigerli birew bosatıwı kerek edi. «Minseń biyikke» degen gáp bar. Orıslarǵa arqa súyew — tawǵa arqa súyew menen, elińe tawdan qorǵan salıw menen barabar, perzentim. Orıs sawdageri saǵan jawırınshańız joq degende ırasın aytqan... Sen tuwralı bárin esittim, perzentim. Jetimlerden birewin atqa mingizgeniń de aqıl bolǵan. Hár kimniń óz eline degen júregi, mehir-muhabbeti bar. Sen sol jetimdi kele qıl. Biraq qatarınan asıp ketpesin. Elińniń ortasha qáddin sol Amanlıqtıń táǵdiri menen ólshe, sóytip ózińe esap beretuǵın bol. Sonda sayızdamısań, tereńdemiseń, bileseń. Men bunday nárselerdi isley almadım. Jawgershilik ústine jawgershilik, quwǵın ústine quwǵın boldı. Murat shayıq penen eldi usı jaqqa baslaǵanda, kewlimde bir ándiyshe bar edi, bir shańǵalaqtıń dánesin teń bólip shaqqan shayıqıma sonı aytpadım, bul ándiyshe — bir adım da bolsa orıslar menen shegaraǵa jaqınlasıw niyeti edi. Sebebi, bul ata-babamızdıń eń áyyemgi tutqan jolı. Olar orıslar menen bir jawǵa teń kókirek kergen babalar. Biraq zaman gárdishi ne qılmaydı, usı kúnlerge túskenbiz. Abılqayır xan

— túlki xan. Onıń «shań jutasań» degeni qorqıtqanı. Izinde eli bar, jigitleri bar adam qorqaq bolmawı tiyis. Orıslarǵa tezirek qosılıwdıń, taw qorǵanǵa tezirek tasalanıwdıń ǵamın jew — elińniń ǵamı, elińniń namısı. Házir másele hár kim óz atı menen atalıw jóninde bolıp tur. Abılqayır xan búgin Kishi júzde qaraqalpaq xalqı barınan shúbhalansa, erteń «joq» deydi. «Aljımańız» dep durıs aytqansań. Ólim erte me, kesh pe, áytewir bir keledi. Onnan qutılmaq joq. Sol ushın iyni kelgende, ishińdegini aytıp qalǵanıń jaqsı, perzentim...

95

Maman keshe qızıp ketip islegen isiniń izi ne menen ayaqlanatuǵınına soń túsindi, soń... Tań azannan ǵawlap basqan pútkil qońırat atlılarınıń irkilip ne talap etip atırǵanı oǵan esittirilmese de, barlıǵın ishinen sezip turıptı. Álbette, qun, qanǵa — qan! Ol óz atasın kútá qatal adam dep esaplap, oǵan jaranıwdıń qıyın ekenine isenetuǵın edi. Sol qatal atasınıń maqtaw sózleri menen barlıq isin maqullaǵanına kewli ırazı. Tap házir ólip ketse de, dúnyada árman qalmaǵanday quwanıshlı keyipte.

Múddet taqalıp, quyash tómen eńkeyip baratır. Waqıt jaqınlaǵan sayın adamlarda júrek aqırın soǵadı. Awılǵa pesin namazın xabarlaytuǵın Eshniyaz axun azan dúmpegine mindi me eken desip, adam boylı ılay dińgekke únsiz burılısadı. Jımjırtlıq. Hátteki, atlar da pısnaspaydı, oqıranbaydı.

Kóz ushında shawıp kiyatırǵan qos atlı kórindi. Olardıń jaqsılıq xabar menen keliwin kútip turǵan xalıq solay qarastı. Olar topqa jaqınlap, júrislerin tosańlattı hám biri-birine bir nárse deskendey boldı.

Bul qos atlı Dáwletbay biy menen Ubaydulla biy. Olar Orazan batırǵa sálemge kelgeninde, awıl ústinde dumanday dóngen qońırat atlıların kórip «ne degen menen xannıń atı xan. Qan tóktirmey bastırıwǵa járdem eter, aqıl tabar, eki ruwdı mámle qılar» dep Ǵayıp xanǵa shapqan edi. Sonnan kiyatırǵanı.

Sállesiniń mańlayına qolın tutıp Murat shayıq barmaǵın tisledi: quwanarlıq xabarları bolǵanda júristi páseytpes edi!

Orazan batır Mamanǵa «sen az ǵana irkil» dep Murat shayıqqa qaray

— buyrıq. Orıslarǵa qosılıwdıń barlıq liykini ózinde dedi. Qońıratlar kelisim berse — tiri qalar, Táwke xannan beri kiyatırǵan qanǵa qan alıw tártibin buzıwǵa qúdiretim joq, ólse ırza bolsın dedi.

Murat shayıq Dáwletbay biyge sonday jaman názer menen qaradı, onıń ǵarrı kózleriniń qarashıǵı batıp, ornınan máyektiń aǵıwızı shıǵıp kiyatırǵanday boldı. Dáwletbay biy, esitken haqıyqatlıǵınıń qaltasın túbine shekem aqtarǵanına pánt jep,

96

Orazan batırdıń ózin kórip Irısqul biy qolın kóterip artındaǵıların irikti.

—Orazan batır, bir nárse demekshi shıǵarsız? Shayıq ayttı. Paydasız...

At jaraǵıńız kerek emes, el birligi ushın ulıńızdıń ornına óz gelleńizdi berseńiz de, usı káradan qaytamız. Olay bolmasa, aqıllı adamlarǵa úyretip turıwdıń keregi joq.

—Men óz basım ushın mámlelik sorap kiyatırǵanım joq, Irısqul biy, Qádirli dostım shayıq, sen de esit, búgingi oyqan qandarlıqtıń artı bolsın. Meyli, Jandosbaydı meniń perzentim qalay shalǵan bolsa, Irısqul biy de sonday jigit tawıp, meni at ústinen óńgerip alsın da, shalsın. Má shayıqım, jaraǵımdı alıp qal. Qılıshtı balamnıń at qosshısı Amanlıqqa berińler. Ólim aldında soranaman, mennen soń eki ruw arasında shaqmaq shaǵılmasın. Bek bolıńlar. Irza bolınlar! — Orazan batır iyninen jawjaraǵın alıp Murat shayıqqa berip, súyisip ırzalastı.

Atlılar turǵan-turǵan jerinde qattı. Ortada, ólim maydanshasında jalǵız Orazan bar. Baǵanadan beri ákesinen «endi dúziwlen, atıńa min» degen buyrıq kútip turǵan Maman onıń júrip ketkenin állenemirde sezip, kózlerin uwqalap ján-jaqqa qarap, birden túsindi. Qasında muńlı turǵan atına miniwdi de umıttı. Ortaǵa qaray juwırdı:

— Aǵa, aǵa, aǵa!!!.

Orazan batır ulınıń dawısın esittp, lekin artına burılıp qaramadı. Maman «aǵa-aǵa»lawı menen súrnige-súrnige jetip, záńgisine asılıp jalbarındı:

—Soranaman, ótinemen aǵa! Ózim jaqqan otqa ózimdi kúydiriń,

aǵa!

—Qash keyin, qash!!! — dedi Orazan batır.

Maman tıńlamadı, jalbarına berdi:

—Aǵa, aǵajan?!?!

—Bos kókirek bolma, márt bol. Bilemen, mártseń! Men jasarımdı jasadım, asarımdı asadım, dana perzentim... Seniń ólimiń — maǵan ólim. Meniń ólimim saǵan júrim, perzentim. Qash keyin! Qun alıw burınnan bar. Qayıl bolmaǵan námárt — elin qıradı. Ekewimizdiń birewimiz házir bas bermesek, kóp gelle kesilip, kóp kóz jas tógileyin dep tur. Óziń aytqanday, qolıńnan kelse kóz jastı kóp tóktirme! Erteń meni shalǵan adam menen, onıń ruwları menen jaw bolma! Sende eldi orıslarǵa qosıwdıń

98

liykini bar eken. Xan bergen liykindi paydalan! Mitriy tóre kelgen waqıtta jáne árre-tárre bolıp júrmeńler. Mennen soń qońıratlarǵa dıq salıp hoppıyma! Umıt! Jum kózińdi! Shegin! Orazan batır usını aytıp úlgeriwi máttal, qońır qasqaǵa jeńiltek minip, qara kiyingen bir gewmis jigittiń aldına

óńgeriwli ketti.

Maman alayaq torınıń aldınǵı tuyaǵın qushaqlawı menen jer súyip selk-selk jılap jattı.

Jurt turǵan-turǵan jerine kómilgendey qatıp tur edi, qanǵa boyalǵan Orazan batırdıń bawızlaǵan qoyday jerge ılaqtırılǵanın kórip, jerge qarastı. Hámme kózden jas aqtı, jas selledi. Házir tógilgen kóz jastan ba, yamasa úsh kúnlik jawınnıń izi me, piyadalar batpaq sızıp, atlardıń tuyaqlarınan batpaqlar atlıǵıp hámme tarqastı. Yabı awılınıń ústine dóngen atlılar

dumanı demde-aq joq boldı.

Kóz jasın ele sıpırıp bolmaǵan Murat shayıq jaqın biyler menen kelip, muńlı alayaq torınıń aldınǵı tuyaǵın jibermey jer súyip atırǵan Mamannıń qasına toqtadı,..

14

Quyashlı kúnler kóbeydi. Bawırına abılaysańnıń selin sińdirgen saqıy jer birotala iyip, janlı janıwar ushın jasıl gilemin betine tósedi. Uzaq-uzaq dalalarǵa kóz jiberip qaraw, biyikten oyǵa túsiw, oydan biyikke kóteriliw kewilli. Biraq bul sulıwlıqtıń iyeleri — adamlar, kóz kórgenine masayrasqan menen ishlerinde ele túyin jatır. Bul túyin abılaysańnıń jawınınan keyingi dúgisken eki awıl atlılarınıń bultınan dóregen kóz jas túyini. Jibitiw ushın ele de kóp-kóp quyashlı kúnler kerek. Degen menen, óliniń izinen ólmek joq. Kúndelikli ómir ǵalmaǵalı ózgerissiz, keshegiden búginginiń miyneti awırlasıp, kúnler ete berdi.

Murat shayıqtıń qolı isten suwıp, dúnyada jalǵız qalǵan sıyaqlandı. Orazan batır menen bárha birge júrmese de, onıń bir jaqtan jańalıqlar ákeliwin ayrıqsha taqatsızlıq penen kútip úyrengen adam, endi hesh qashan kútpeydi, ol hesh qashan jańalıq ákelmeydi. Murat shayıq Orazan batırdı, Mamandı qansha jaqsı kóretuǵın bolsa, endi, ekewine eki bólingen ǵarrı ıqlası birigip endi Mamanǵa awdı.

99

Mamandı shaqırıp aldı. Mamannıń shırayı andız shóptey sarǵayıp ketken edi. Tiri bendeni óliniń izinen jubatıwdan awır nárse bar ma? Hesh nárseden dámelendiriw múmkin emes! Murat shayıq aldına shaqırarın shaqırsa da, onıń óli shırayına qarap násiyatlawǵa sóz tappadı. Kóp waqıt otırǵannan keyin, Mamannıń bayaǵı óz tilegin esine salıp, Amanlıqqa ılashıq soǵıp beriwdi endi qolǵa alıw kerekligin, ol jumıstı ózi basqarıwı tiyisliligin eskertti. Sóytip jetimlerdiń ılashıǵı menen awıl arasındaǵı ashıqlıqta eki kúnde-aq bir ılashıq tiklendi. Bul jumıstıń jaqsı jaǵı — Mamannıń sarǵayǵan júzin eki kún báhár samalı qaqtı. Onıń menen Maman aspandaǵı quyashtay jadırap bir kúlmedi. Bir kózli Allayar da onı kúldiriwge tırısıp baqtı, kúldire almadı, sebebi onıń júreginde kúlkiniń gúlin shıǵaratuǵın ǵumsha ezilgen.

Maman, Murat shayıqtıń balaları menen kitap oqısıp otır edi. Qulaǵı erbeń etip, jem kórgen qarshıǵaday álle qayda talpındı. Sırttan Polat jasawıldıń dawısı esitildi.

—Shayqımız, Mitriy tóre kelgen edi. Sizdi, Mamandı, gúllán ruwlardıń bas biylerin xan keńeske shaqırıp atır.

—Maqul, ázizim, — dep qaldı shayıq. Polat jasawıl attan túspey ketti.

* * *

Amanlıqtan qara ǵunandı qaytıp soraǵan adam bolmadı. Ilashıǵınıń qasına baylawlı turadı. Allayarlar kelse, usı ǵunan ushın keletuǵınday. Hár kelgende qoltıqlarında eń hasıl, eń jańa shóplerdiń bir dástesi. Sol ushın da, bıyılǵı qayǵılı báhárde birinshi kóklegen usı ǵunan. Qazıqta turıp-aq kókledi. Túledi. Házir hár túgi quyashqa shaǵılısıp, jılt-jılt etedi. Gey kúnleri qara ǵunandı jetelep alıslarǵa áketip, alma-gezek minip shabısadı, kewil kóterisip óz ara kúlisedi. Usınday waqtı xoshlıqtan keyingi olardıń gápiniń bası Maman boldı. Qáytkende, qalayınsha onıń kewili alınadı, jubanadı, mıyıq tartadı? Aqırı, olardıń ózleriniń kúlisiwine sebepker sol! Toǵaydan qara ǵunandı mingesip qaytıp kiyatırǵan Amanlıq penen Allayardıń búgingi gápi jáne sonnan baslandı.

— Mamandı jaqsı kóretuǵınımız biykar, — dep Allayar úlken adamlarǵa tán salmaqlılıq penen tikenekletip sóyledi. — Iras

10