27. Типтік логикалық құрылғылар: триггер, сумматор, регистр, шифратор,

дешифраторлар

Логикалық элементтерден триггер деп аталатын, кең таралған есептеуіш машина элементін

құрастыруға болады. Ол екі тұрақты қалыпта бола алады жəне бір екілік ақпарат бірлігін сақтауға қабілетті.

Жадының қазіргі кездегі микросхемаларында миллиондаған триггерлер бар.

Бірнеше триггерден тұратын қалыптар жүйесі жəне ол көпразрядты екілік кодты қысқа уақытқа

сақтауға арналған болса регистр деп аталады.Регистр енгізген ақпаратты есте ұстайды жəне оны қажетті

уақытқа дейін сақтайды.

Сумматорлар (қосындылауыш) екілік сандарды қосуды орындайтын электрондық схема.

Қосындылауыш, ең алдымен компьютердің арифметикалық- логикалық құрылғысының орталық торабы

қызметін атқарады, сонымен қатар ол машинаның басқа құрылғыларында да қолданылады.

Шифратор-Берілетін ақпаратты бөгде адамға түсініксіз болатындай ету (кодтау).

Дешифратор- дешифратор команданың типін анықтайды, кодталған ақпаратты қайтадан адамға түсінікті тілге аударады.

28. Фон Нейманның принципіне сəйкес компьютердің құрамына кіретіндер

1946 жылы американ математигі Джон Фон Нейман ЭЕМ-нің жұмыс атқару принципі мен

құрылғыларын толық көрсеткен ғалым.

ДК –дің құрамына кіретін жабдықтарды қажетіне қарай өзгертіп отырады. Оның құрамына кіретін

құрылғыларды компьютердің конфигурациясы деп атайды. Негізгі конфигурация ретінде төрт құрылғы

кіреді.

1.Жүйелік блок

2.Монитор

3.Перне тақтасы

4.Тышқан

Жүйелік блок

Компьютердің негізгі құрылғысы – жүйелік блок. Ол тік қораптың ішіне салынған. Оның ішінде дербес

компьютердің негізгі түйіндері орналасқан. Жүйелік блоктың құрамына кіретіндер:

• процессор;

• жедел жад (RAM);

• тұрақты есте сақтау жады (ROM);

• қоректендіру блогы;

• енгізу-шығару порттары;

• ақпарат тасушылар.

Бұлар жүйелік блоктың ішінде жатқан құрылғылар болғандықтан ішкі құрылғылар деп аталады. Ал

сыртына қосылатын құрылғылар сыртқы құрылғылар деп аталады.

Аналық тақша

Компьютерде жұмыс істеу кезінде барлық мəлімет аналық немесе жүйелік тақша арқылы өңделеді.

Аналық тақша - жүйенің ядросы. Бұл шынында да ДК-дің басты бөлшегі- қалғандарының барлығы онымен

жалғастырылған жəне жүйедегі құрылғылардың бəрін нақты сол басқарады.

Микропроцессор

Процессор немесе микропроцессор компьютердегі орталық мəліметтер өңдеу құрылғысы болып

табылады. Ол компьютерді басқарады жəне программадағы командаларды орындайды.

Процессор микросхема ретінде ұсынылған жəне оперативтік жадымен қатар аналық тақшада

орналасады. Процессор неғұрлым шапшаң болса, компьютердің жұмыс істеу жылдамдығы соғұрлым

жоғары болады. Процессордың жылдамдығы мегагерцпен (МГц) өлшенетін оның тактілік жиілігімен

анықталады.

Кең тараған модельдерге Іntel - 8088 (5МГц), 80286 (20МГц), 80386SX (25МГц), 80386DX (40МГц),

808486 (100МГц-ке дейін), Pentuіm (75МГц-тен жоғарғы) жəне Pentuіm - Pro ( 200МГц-тен жоғары) жатады,

бұл тізім олардың жұмыс өнімділігі мен соған сəйкес бағасының өсуі бойынша реттеліп келтірілген. Кейде

конструкциялық ерекшеліктеріне қарай бір модельге кіретін процессорлардың жиіліктері əртүрлі бола

береді - жиілігі артқан сайын оның жұмыс жылдамдығы да өсе түседі.

Іntel 8088, 80286, 80386 тəрізді бұрын шыққан микропроцессорлардың аралас сандар мен амалдарды

жылдам орындайтын арнаулы командалары жоқ, сондықтан олар жұмыс өнімділіктерін арттыратын

қосымша математикалық сопроцессорлармен жабдықталады. Математикалық сопроцессорлар өзінің

командалар жүйесі бар жəне ол негізгі процессормен қатар оның басқаруымен жұмыс істейді. Операциялар

ондаған есе жылдамдатылады.