22. Компьютерлік вирустардың классификациясы

Программалық вирус – бұл автоматтандырылған жүйелерде сақталатын мəліметтерді жəне/немесе

программалық қамтаманы жою немесе өзгерту мақсатымен телекоммуникациялық желілер мен

автоматтандырылған жүйелердегі өзіндік туындау мен рұқсатсыз таралу қасиетіне ие болатын орындаушы

немесе интерпретацияланатын программалық код.

Вирустардың компьютерге енуінің мүмкін арналары ақпаратты ауыстырып тасушылардағы

жинақтаушылар мен желілік коммуникация құралдары болып табылады.

Компьютерлік вирустардың негізгі түрлеріне мыналар жатады:

• программалық вирустар;

• жүктелетін вирустар;

• макровирустар;

Программалық вирустар. Программалық вирустар – басқа қолданбалы программаның ішіне мақсатты

түрде ендірілетін программалық кодалардың блогы вирусы бар программа жұмыс атқарғанда ондағы вирустық кода іске қосылады. Бұл кода қатты дискіде жəне басқа программаның файлдық жүйесінде

пайдаланушыға көрінбейтін өзгерістер жасайды. Мысалы, вирустық кода басқа программалар денесінде өзін

- өзі қайталайды. Бұл процесті көбейу деп атайды. Белгілі бір уақыт өткенне соң көшірмелердің белгілі бір

санын құрған соң, программалық вирусты бүлдіру əрекетіне көшеді: - программамен ОЖ –ның жұмысын

бұзады, қатты дискідегі ақпаратты жояды. Бұл процесті вирустік шабуыл деп атайды.

Программалық вирус компьютерге иілгіш дискілерден, немесе интернеттен алынған тексерілмеген

программаларды іске қосқанда енеді. «Іске қосу» деген сөзге ерекше көңіл аудару қажет. Вирус жұқтырған

файлдарды көшіргенде компьютерге вирус жұпайды.

Жүктелетін вирустар – программалық вирустардың жүктелетін вирустардан ерекшелігі тарату

əдістерінің басқаша болуы. Олар програмалық файлдарды емес, магниттік тасушы иілгіш жəне қатты

дискілер белгілі бір жүйелік аумақтарды бұзады. Сонымен бірге іске қосылып тұрған компьютерде олар

уақытша жедел жадыда орналасады.

Макровирустар. Вирустың бұл түрі макроклманданы орындауға арналған құралдары бар қолданбалы

программалардағы құжаттарды бүлдіреді. Мысалы, мұндай құжаттарға Місrоsоft Word (dos кеңейтуі бар)

мəтіндік процессорының құжаттары жатады. Егер макрокоманданы орындалу мүмкіндігі өшірілмесе, онда

құжат файл ашқанда жұқтыру басталады. Шабуыл нəтижесі арқылы болуы мүмкін, өте қауіпсіз еместей

қалпына келтіруі қиын бүлдіруге дейін апара алады.

Компьютерлік вирустардың классификациясы

Компьютерлік вирустар келесі белгілерге сəйкес классификацияланады:

1) Тіршілік ортасы;

2) Тіршілік ортасын зақымдау тəсілі;

3) Активтеу тəсілі;

4) Көрсету тəсілі;

5) Маскировка тəсілі.

Айырмашылығы:

1) Программалық файлдарды, яғни программалары бар файлдарды инфицирлайтын файлдық вирустар;

2) ОЖ-ні жүктегенде қолданатын, жүйелік облыс компоненттерін зақымдайтын, жүктелетін вирустар;

3) Алдыңғы екі топтың ерекшеліктерін жинақтайтын файлдық-жүктелмелі вирустар.

Жүктелетін вирустар дискіде жүктелуге талпынуды (мүмкін кездейсоқ) жүзеге асыру есебінде

таралады. (Əрине, файлдық вирустарда инфицирленетін қабілеттік жоғары).

Вирустарды активтеу тəсілдері

Активтеу тəсілінен тəуелді бөлінеді:

ƒ Резидентті емес вирустар;

ƒ Резидентті вирустар.

Резидентті емес вирус бұзылған программа қосылғанда жұмыс атқарады. Вирус – программасы

программа жұмыс істеп отырған уақытта қауіпті.

Операциялық жүйенің стандартты құрылғылары немесе BIOS құрылғыларын қолдана отырып бұл

вирустар əртүрлі орындалатын файлдардың жəне жедел жадының ішіне еніп алады.