11. Компьютерлік жүйелер функцияларының негізгі қағидаттары

Қазіргі уақытта компьютерлік жүйелердің әр түрлі архитектурасы болады. Бірақ олардың бәрінің де өз құрылымында қарастырылған злементтері болу керек және олар міндетті түрде компьютерлік жүйелердің функцияларының негізгі қағидаттарын қолданады. Ол қағмдаттарға келесілерді жатқызуға болады. Модульдік принципі, магистральдік микропрограммалық. Модульдік – модульдер негізінде компьютерлерді құрастыру әдісі. Модуль дегеніміз стандартты түрде жасалған конструктивті және функциональді түрде аяқталған электрондық блок. Магистральдық деп- бұл әртүрлі компьютерлік модульдердің біріктірілуі. Бұл жерде кіріс және шығыс модуль құрылғылары бір сыммен қосылады, осылардың жиынтығын шина деп атайды. Компьютерлер магистральі бінеше шина топтарынан құралады және олар функциональдық белгі бойынша ажыратылады – шина адресі, мәліметтер шинасы басқарушы шинасы. Микропрограммалау деп – жүйелі прогроммалық басқару принципін жүзеге асыру тәсілі.

12. Тұрақты есте сақтау құрылғысы

Тұрақты есте сақтау жады (ROM) – энергияға тәуелсіз жады, өзгертуді қажет етпейтін мәліметтерді сақтайды, оны тек оқуға ғана болады, өшіріп қайта жазуға болмайды. Т.е.с.құрылғысы-процессордың жұмыс кезінде жедел жад пен тұрақты есте сақтау құрылғысымен мәлімет алмасып отырады. Т.е.с. құрылғысы комп өшіп тұрғанда да, информацияны ұзақ уақыт сақтайды. Тұрақты жадқа керекті программалар оны шығаратын зауыдта жазылады, олар көбінесе компьютерді тоққа жалғаған кезде оны тексеріп, іске қосу үшін қажет. Көлемі –32-64 Кб шамасында.

Тұрақты есте сақтау құрылғысында орналасқан программа BIOS (Basic Input Output System – енгізу-шығару базалық жүйесі) деп аталады. BIOS - MS DOS жүйесінің «Енгізу-шығару базалық жүйесі», ол ЭЕМ іске қосылған сәтте процессордың, жедел жадының және де басқа құрылғылардың жұмыс істеуге қабілеттілігін тест арқылы тексереді, сондай-ақ сыртқы құрылғылар адаптерін басқаруды қамтамасыз етеді. Опер-қ жүйенің келесі бөлігі болып саналатын жүктеуішті дискіден шақырып іске қосады.

13. Алгоритм ұғымы жəне қасиеттері

Қазіргі заманда адам көп істі компьютерді пайдалану арқылы атқарады. Кез-келген міндітті

орындау алгоритмнің болуын, яғни нəтиже алуға жеткізетін əрекеттердің алдын ала жазылып қоюын қажет

етеді. Алгоритмнің негізінде программа түзіледі, яғни есеп шешуінің алгоритмі оны компьютерде

орындауға жарамды түрде жазылады. Осыдан барып компьютер көмегімен есепті шешу процесінің мəні

алгоритмді құру екені көрінеді. Алгоритмдік алдын ала жазбаларды құрастыру процесі алгоритмдеу деп

аталады.

Алгоритм сөзі 9 ғасырдағы Орта Азияның ұлы математигі əл-Хорезми атының латынша

жазылу – algorithmi – қалпынан шыққан.

Орындаушының белгіленген мақсатқа жетуіне бағытталған түсінікті де дəл ұйғарым алгоритм

деп аталады.

Есептерді шешу алгоритміне қойылатын талаптар жоғары. Ол дискреттілік, жалпыламалық,

компактілік, анықталғандық жəне нəтижелілік деген қасиеттерге ие болу керек.

Дискреттілік əрбір алгоритм үздікті, дискретті сипатқа ие, яғни бірінен кейін бірі орындалатын бөле

аяқталған қадамдар тізбегін құрайды. Алгоритмнің əрекеттері бір-бірінен бөлек жəне олардың

əрқайсысының орындалуы өзінің алдындағысынан кейін ғана мүмкін болуы–дискреттілік қасиет болады.

Жалпыламалық бир типтес есептерің кең класын шығаруға жарайтындай болу қабілеті.

Алгоритмнің компактілігі дегеніміз – оның қысқалығы, инструкцияларының минимальдығының

қасиеті. Өте жақсы құрылған алгоритм болып қысқа жəне есептеу санының минимальды қасиетіне ие

алгоритм саналады.

Анықталғандық – алгоритм дəл анықталған болуы керек жөнінде жəне орындаушыға кез-келген

алғышарттар қоюға жол бермейтіндей оны сипаттайтын алгоритмнің қасиеті.

Нəтижелілік – алгоритмнің орындалуы белгілі бір нəтижеге жеткізетін түрі. Алгоритмнің бұл

қасиеті қажет нəтижені қадамдардың ақырлы санынан кейін қамтамасыз етеді.

Түсініктілік – бұл орындаушының командалар жүйесін есепке алғандағы алгоритм құрылуының

міндеттілігі, яғни алгоритм орындаушыға түсінікті түрде бекітілу қажет.

Алгоритмнің əр əрекетінің орындалу ережесін кез-келген орындаушы бірмəнді түсінуі керек. Бұл

бірмəнділік қасиет деп аталады. Осылайша алгоритм мынадай қасиеттерге ие: дискреттік, анықтық, көпшілікке бірдейлік,

нəтижелілік. Алгоритм – информатиканың іргелі түсініктерінің бірі.