20. Криптожүйелерге қойылатын талаптар

Криптография – мəліметтердің өзгеру əдістерінің жиынтығы, яғни осы мəліметтерді айқынсыз

бейнеге əкелуге бағытталған мəліметтерді қорғаудың екі басты мəселесін шешу:

1) жасырындық мəселесін;

2) бүтіндік мəселесін.

Криптожүйелерге қойылатын талаптар

Шифрленген хабар тек кілт болғанда ғана оқылуы тиіс.

Шифрленген хабар фрагменті бойынша шифрлеудің қолданылған кілтін анықтау үшін қажетті

операциялар саны жəне оған сəйкес ашық мəтін мүмкін болатын кілттердің жалпы санынан аз болмауы

керек.

Барлық мүмкін болатын кілттерді артық таңдау жолымен ақпараттарды шифрлеуді ашу үшін қажетті

операциялар саны қатал төмен бағамен болуы тиіс жəне қазіргі компьютерлердің мүмкіндіктерінің

(тораптық есептеу мүмкіндіктерін ескере отырып) шегінен шығуы керек.

Шифрлеу алгоритмін білу қорғау сенімділігіне əсер етпеуі тиіс.

Кілттің аздап өзгеруі бір кілтті ғана қолданғанның өзінде шифрленген хабар түрінің елеулі өзгеруіне

əкелуі тиіс.

Шифрлеу алгоритмінің құрылымдық элементтері өзгеріссіз болуы керек.

Шифрлеу процесінде хабарға енгізілетін қосымша биттер шифрленген мəтінде толық жəне сенімді

жасырылуы тиіс.

Шифрленген мəтіннің ұзындығы бастапқы мəтіннің ұзындығына тең болуы тиіс.

Шифрлеу процесінде тізбектей қолданылатын кілттер арасында жай жəне жеңіл орнатылатын

тəуелділіктер болмауы керек. Мүмкін болатын жиындардың ішіндегі кез келген кілт ақпаратты сенімді қорғауды қамтамасыз етуі

тиіс.

Алгоритм программалық тəрізді аппараттық іске асуды жіберуі тиіс, бұл жағдайда кілт ұзындығының

өзгеруі шифрлеу алгоритмінің сапалы төмендеуіне əкелмеуі керек.

Симметриялық криптожүйелер. Алмастырулар

Хабарларды шифрлеу кезінде де, шифрлеуді ашқанда да бір құпия кілт қолданылады.

Қолданылатындар:

алмастыру шифрлары;

ауыстыру шифрлары;

гаммирлеу шифрлары;

шифрленген мəліметтердің аналитикалық өзгерулері негізіндегі шифрлар.

Практикада аралас жүйелер жиі кездеседі – бір шифрленген мəтінге қолданылатын криптографиялық

өзгерулердің негізгі əдістер тізбегі. (Ресейлік жəне американдық шифрлеу стандарттары дəл осы аралас

криптографиялық өзгерулерге негізделген).

21. Ақпаратты жүйелерді қорғау əдістері

Ақпараттық жүйе – объектіні басқаруға қажетті ақпаратты беру мен жаңарту, сақтау, жинақтау жүйесі.

Ақпаратты жүйелерді қорғаудың мақсаты (ақпаратты өңдеу жүйесі) – қауіп-қатерге қарсы əрекеттер:

1. өңделген ақпараттың жасырын бұзылу қатері;

2. өңделген ақпараттың бүтіндігінің бұзылу қатері;

3. жүйенің жұмыс істеуінің бұзылу қатері.

АЖ қорғау əдістері:

- басқару;

- кедергілер;

- бүркемелеу;

- регламенттеу;

- талаптану;

- мəжбүрлеу.

Ақпараттық жүйелерді қорғау құралдары:

1. Формалды:

• Техникалық (физикалық, аппараттық);

• Программалық;

• Криптографиялық.

2. Формальды емес:

• Ұйымдастырушылық;

• Заң шығарушылар;

• Моралды-этикалық.