37.Тургын уйге меншик кукыгынын пайда болу негиздери. Тургын уй меншик иесинин кузырети. Тургын уй меншик иеси отбасы мушелеринин кукыктары мен миндеттери.

Тургын уйге немесе онын бир болигине меншик кукыгы мынадай негиздер боыйнша пайда болады: 1) уй салу, 2)сатып алу-сату, айырбастау, сыйга тарту, омир бойы кутип устау шартымен, алып кою мамлелери мен зандарга кайшы келмейтин азаматтык-кукыктык мамлелер жасасу, 3) тургын уйди мурага немесе кукыктын амбебап турде ауысуы ретимен алу, 4) жалга алушынын мемлекеттик тургын уй корынынуйинде ози туратын тургын уйди немесе тургын уй-жайды жекешелендиру жолымен меншигине алу, 5) тургын уй кооператива мушесинин тургын уй-жай ушин пай жарнасынын букил сомасын толеуи, 6) шарттык миндеттеме негизинде тургын уйди меншикке беру, 7)занды тулгалардын мемлекеттик емес меншик нысанына негизделген тургын уйди сату не тегин беру жолымен оз кызметкеринин немесе озге азаматтын меншигине беруи, 8) жеке меншикте болган тургын уйдин бузылуы немесе куштеп алынуы салдарынан тургын уйден айырылудын отеми ретинде тургын уй беру, 9) КР зан актилеринде тыйым салынбаган баска да негиздер бойынша пайда болады.

Тургын уйдин, сондай-ак салынып битпеген тургын уйдин иеси оны, сату шартын белгилей отырып, оз калауы бойынша еркин сатуга, сыйга тартуга, айырбастауга, баска адамдарга мурага калдыруга, кепилге беруге, зан актилеринде тыйым салынбаган озге де жолмен билик етуге кукылы.Меншик иесинин озине тиесили тургын уйине ози коныстандырган отбасынын мушелери, тургын уйди онымен бирдей пайдалануга кукылы.

Меншiк иесi озiне тиесiлi мулiкке катысты оз калауы бойынша кез келген арекеттер жасауга, сонын iшiнде бул мулiктi баска адамдардын меншiгiне берiп, иелiгiнен шыгаруга, озi меншiк иесi болып кала отырып, оларга мулiктi иелену, пайдалану жане оган билiк ету жонiндегi оз окiлеттiгiн тапсыруга, мулiктi кепiлге беруге жане оган баска да адiстермен ауыртпалык тусiруге, оларга озгеше турде билiк етуге кукылы. Меншiк иесiнiн оз окiлеттiгiн жузеге асыруы баска тулгалар мен мемлекеттiн кукыктарын жане занмен коргалатын мудделерiн бузбауга тиiс. Кукыктар мен занды мудделердi бузушылык баска нысандарымен катар, меншiк иесiнiн озiнiн монополиялык жане озге де басымдык жагдайын пайдаланып киянат жасауынан корiнуi мумкiн. Меншiк иесi оз кукыктарын жузеге асырган кезде азаматтардын денсаулыгы мен айналадагы ортага келтiрiлуi мумкiн зардаптарга жол бермеу шараларын колдануга мiндеттi. Меншiк кукыгынын мерзiмi шексiз. Зан кужаттарында козделген реттерде, жагдайлар мен шектерде меншiк иесi оз мулкiн баска адамдардын шектеулi турде пайдалануына жол беруге мiндеттi. Меншiк иесi, егер зан кужаттарында немесе шартта озгеше козделмесе, озiне тиесiлi мулiктi кутiп устау ауыртпалыгын котередi жане бiржакты тартiппен мундай ауыртпалыкты ушiншi жакка ауыстыра алмайды. Иелiктен айырылган заттардын кездейсок жойылу немесе кездейсок булiну каупi, егер зан кужаттарында немесе шартта озгеше белгiленбесе, сатып алушыда меншiк кукыгы пайда болумен бiр мезгiлде соган кошедi. Жеке меншiк азаматтардын жане мемлекеттiк емес занды тулгалар мен олардын бiрлестiктерiнiн меншiгi ретiнде корiнедi. Зан кужаттарына сайкес азаматтарга немесе занды тулгаларга тиесiлi бола алмайтын жекелеген мулiк турлерiнен баска кез келген мулiк жеке меншiкте болуы мумкiн. Жеке меншiкте болатын мулiктiн саны мен куны шектелмейдi. Тургын уйге меншiк кукыгы мен озге де заттык кукыктарды жузеге асыру ерекшелiктерi тургын уй зандарымен реттеледi. Жалга алушы шартты мерзиминен бурын бузган жагдайда ол бул туралы жалга берушиге кеминде бир ай бурын ескертуге не сол ай ушин шартта белгиленген акыны толеуге миндетти. Жалга алушы жалга алган тургын уйди шарт талаптарына сайкес, ал егер шартта мундай талаптар белгiленбесе, тургын уйди максатына сайкес пайдалануга, шартта козделген толемакыны толеуге, тургын уйди дурыс куйде устап-тутуга, агымдагы жондеудi оз есебiнен жургiзуге жане тургын уйди устап-тутуга кететiн шыгындарды котеруге мiндеттi.