Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
азаматтык.docx
Скачиваний:
2
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
362 Кб
Скачать
☆

44.Кр есеп айырысу – несие катынастарынын угымы, негизги кагидалары. Банктик есеп, акша салым шарттары.

Есеп айырысу операциялары – банк кызметинин озгермейтин, немесе баяу озгеретин . Отандык банк тажирибесинде банктердин есеп айырысу кассалык операциялары мынадай турлерге болинеди: банктик шоттар ашу; улттык немесе шетел валютасында аударым операциялары; алдагы уакытта валюталау куни койылуга тиисти, улттык валютадагы аударым опер.ры; толемнин шартын озгерту не кайтару; валюталык операцияларга бакылау жасау; шоттын архивин беру, шоттан колма кол акша беру; усак акшаларды ирилеп беру, кундылыктарды жеткизип беру. Банктин есеп айырысу кассалык операциялары еки формада жузеге асырылады. Колма кол акшалармен есеп айырысулар – бул накты акшалармен толемдер жане аударымдар жасауды сипаттайды. Колма колсыз акшалармен есеп айырысулар – клиенттердин банкте ашкан шоттары комегимен, олардын тапсырмасы негизинде бир шоттан екинши бир шотка аударылатын толемдердин жиынтыгы.

Несиелик кукыктык катынастар нарык катысушыларында айналымга тусиретин кужаттарга, акшаларга шикизат пен материалдарга деген туракты кажеттиликтин болуымен байланысты туындайды. Несиелеу ар алуан турде жургизилуи мумкин. Есеп айырысу жане несиелик кукыктык катынастарды реттеу тек кана азаматтык кукыктык нормалармен жузеге асырылады. Есеп айырысу жане несиелик кукыктык катынастарды реттеу ушин акимшилик, каржылык, жане баска да кукыктык салалардын биркатар занды актилери колданылады. Акылы шарттардын кобиси бойынша затты бергени, жумысты аткарганы, кызмет корсеткети ушин жауап ретинде екинши тараптын акша толеу жониндеги миндети туындайды. Коп жагдайда олар жогарыда аталган максаттараг немесе несиелеу ушин жеке, занды тулгалармен берилетин акша каражаттарын ауыстырумен айналысатын банктер, арнайы коммерциялык уйымдар аркылы жузеге асырылады, кейбир жагдайларда несиелеумен тикелей банктер айналысады. Осы кезде биркатар кукыктык катынастар туындайды: 1)есеп айырысу кукыктык катынастары 2) несиелик кукыктык катынастар. Бул катынастардын ерекшелиги болып олардын жеке озиндик экономикалык мазмунга ие емес екендиги жане тек сол немесе озге де бир кукыктык катынастарга кызмет корсететиндиги табылады. Сонымен несиелик кукыктык катынастарды несие берушинин кайтарымды немесе уакытша негизде каандай да бир игилити борышкорга берумен байланысты катынастар ретинде сипаттауга болады. Несиелеу принциптери несиенин манин жане кызметтерин, сондай ак несиелик катынастарды уйымдастыру облысындагы объективти экономикалык зандардын талаптарын белгилейди. Несиелеу принциптерине байланысты банктик несиелердин берилуинин басты шарттары: несиенин максаты мен мерзими, олардын кужаттар айналымы шенбериндеги катынасу натиделилиги жане т.б. аныкталады. Казирги несиелик катынастарды уйымдастыру принциптери еки топка болинеди: 1)жалпы экономикалык тартиптеги принциптер: несиенин максаттылыгы; несиенин дифференциялдыгы. 2)несиенин манин белгилейтин принциптер: несиенин мерзимдилиги; несиенин кайтарымдылыгы; несиенин толемдилиги; несиенин камтамасыз етилуи.Есеп айырысу жане несиелик кукыктык катынастарды реттеу тек кана азаматтык кукыктык нормалармен жузеге асырылады. Есеп айырысу жане несиелик кукыктык катынастарды реттеу ушин акимшилик, каржылык, жане баска да кукыктык салалардын биркатар занды актилери колданылады. Мысалы, КР Улттык Банки туралы, КР Толемдер жане акша аударулар туралы зан, КР вексель айналымы туралы заны жане т.б.

Банктiк шот шарты бойынша бiр тарап (банк) екiншi тараптын (клиенттiн) пайдасына тусетiн акшаны кабылдауга, клиенттiн клиентке немесе ушiншi тулгаларга акшанын тиiстi сомаларын аудару (беру) туралы окiмдерiн орындауга жане банктiк шот шартында козделген баска да кызметтердi корсетуге мiндеттенедi. Банктiк шот шарты бойынша клиентке немесе ол корсеткен адамга клиенттiн банктегi акшасына есеп жургiзу максатында тараптар келiскен шарттар бойынша клиенттiн бiр ынгайландырылган дербес коды берiледi. Клиенттiн бiр iзге тусiрiлген дербес кодын беру, жою, банктiн клиент акшасына есеп жургiзу тартiбi банктiк зандармен белгiленедi.