76. Азаматтык истер соттылыгы, тусиниги жане турлери.

Соттылык соттар арасында белгили азаматтык истер карастыру окилеттиктерди болу.Соттар азаматтык отбасылык, енбек тургын уй, акимшилик, каржы, шаруашылык, жер кукыктык катынастардан, табиги ресурстарды пайдалану мен коршаган ортаны коргау жонинде катынастар мен баска да кукыктык катынастардан, онын ишинде бир тараптык екинши тарапты биликпен багындыруына негизделген катынастардан туындайтын даулар жониндеги талап коюды карайды.Мемлекеттик орган немесе онын лауазымды адамы кабылданган актиге сотта дау жасалуы мумкин.Егер халыкаралык шартта КР зандарында немесе тараптардын келисиминде озгеше козделмесе соттар шетелдик азаматтар, азаматтыгы жок адамдар, шетелдик уйымдар, шетелдик занды тулгалар, шетел катысатын уйымдар, сондай-ак халыкаралык уйымдар катысатын истерди карайды.Зан бойынша соттын кузыретине жаткызылган баска да истер сотка багынысты болады.Азамаматтык истерди кай соттын карауына жататындыгынын топтык тури жане аймактык тури:-топтык соттылък сот жуйесинин ар турли сатысындагы соттарга истин соттылыгы;-аймактык соттылык сотта исти карау аумагына байланысты осы соттын кузыретине жаткызылган соттылык. Топтык соттылык дауды мани бойынша кай денгейдеги (аудандык, облыстык, Жогары) сот карайтынын белгилейди. Аудандык, калалык сотта жане оган тенестирилген соттын сотталуына жататын азаматтык истер КР АИЖКнин 28-30 баптарында козделген истерди коспаганда калган барлык азаматтык истер каралып шешиледи.Облыстыу жане оган тенестирилген соттар биринши сатыдагы соттар ретинде:1 министрликтер, баска да республикалык аткарушы органдар мен Казакстан Республикасынын Президентине тикелей багынатын, есеп беретин органдардын нормативтик-кукыктык актилерине дау айту туралы.2облыстык сайлау комиссияларынын, сондай-ак облыстык референдум комиссияларынын шешимдери мен арекеттерине дау айтуы туралы азаматтык истерди карайды.КРнын Жогаргы соты биринши саты бойынша:КРсы Укиметинин нормативтик кукыктык актилерине.Республикалык референдум. КР-нын Президентин жане КРсы Парламент депутаттарын сайлауды дайындау мен откизу жониндеги КРсы орталык сайлау комиссиясынын шешимдери мен арекеттерине дау айту туралы истерди карайды.Мамандандырылган аудандык жане соларга тенестирилген акимшилик соттар акимшилик кукык бузушылык туралы истерди карауга уакилетти органдардын каулыларына дауласу туралы истерди карайды. Аймактык соттылык. Аймактык соттылык дегенимиз ол сот жуйесинин бир катардагы коптеген (аудандык жане оларга тенестирилген немесе облыстык жане оларга тенестирилген) соттардын кайсысы накты азаматтык исти мани бойынша карайтыны.Аймактык соттылыктык мынадай турлерин атауга болады:-Жалпы соттылык жауапкердин тургылыкты жери бойынша  аныкталатын соттылык;-Балама соттылык талап коюшынын тандау бойынша сотта ис карау соттылыгы;-Ерекше соттылык белгили истерди занда козделген соттармен карау соттылыгы;-Шарттык соттылык тараптардын келисимдери бойынша белгиленетин соттылык;-Истин байланыстыгы бойынша соттылык аумагына карамастан дау алгашкы талап карастырылган сотта шешилуи.Осы соттылык бойынша исти карастыруда мынаны ескеру кажет: 1 ар жерде туратын немесе орналаскан бирнеше жауапкерге талап талап коюшынын тандауымен жауапкердин биреуи туратын немесе орналаскан жер бойынша койылады.2 дербес талабын мелимдеуши ушинши тулг анык талабы жане кай сотта сотталатындыгына карамастан карсы талап бастапкы талапты караган жердеги сотка бериледи;3 кылмыстык истен туындайтын талап, егер ол кылмыстык ис жургизилген кезде азаматтык талап кою ретинде малимделген немесе шешилмеген болса,азаматтык сот исин жургизу тартибимен карауга бериледи.