Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
азаматтык.docx
Скачиваний:
2
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
362 Кб
Скачать
☆

53. Азаматтын омири мен денсаулыгына келген зиян орнын отеудин ерекшеликтери

.Азаматтын шарттык жане озге де мiндеттемелердi орындау кезiнде омiрi мен денсаулыгына келтiрiлген зиянды отеу.Азаматтын шарттык мiндеттемелердi, енбек (кызмет) мiндеттерiн, аскери кызмет мiндеттерiн орындауы кезiнде омiрi мен денсаулыгына келтiрiлген зиян, егер зан актiлерiнде немесе шартта котерiнкi жауаптылык козделмесе азаматтык кодекс ережелеримен реттеледи. Азаматка жаракат немесе денсаулыгына озгедей закым келтiрiлген кезде жабiрленушi жогалткан, онда болган немесе анык иелене алатын табыс (кiрiс), сондай-ак денсаулыкка закым келтiруден туындаган шыгындар (емделуге, косымша тамактануга, дарi-дармектер сатып алуга, протез салгызуга, богде адамнын багып-кутуiне, санаторий-курорттык емделуге, арнайы колiк куралдарын сатып алуга, баска мамандыкка даярлауга жане т.б.), егер жабiрленушi комек пен кутiмнiн осындай турлерiне муктаж жане оларды тегiн алмайды деп танылса, отеуге жатады. Жогалткан табысты (кiрiстi) аныктау кезiнде жаракаттануына немесе денсаулыгына озгедей закым келтiрiлуiне байланысты жабiрленушiге тагайындалган мугедектiк бойынша жардемакы, денсаулыгына зиян келтiргенге дейiн де, одан кейiн де тагайындалган баска да жардемакы турлерi, сондай-ак зейнетакы толемдерi отеу есебiне косылмайды. Зиянды отеу есебiне жабiрленушiнiн денсаулыгы закымданганнан кейiн алатын табыс та есептелмейдi. Отеуге жататын жогалтылган табыстын (кiрiстiн) молшерi жаракаттануына немесе денсаулыгынын озгедей закымдануына дейiнгi не жабiрленушiнiн касiби енбекке кабiлетiн, ал ол болмаган кезде - жалпы енбекке кабiлетiн жогалтуы дарежелерiне сайкес, енбекке жарамдылыгынан айырылу басталганга дейiнгi орташа айлык табысынын (кiрiсiнiн) проценттерiмен аныкталады.Жогалтылган табыстын (кiрiстiн) курамына негiзгi жумыс орны бойынша да, сондай-ак коса аткаратын жумысы бойынша да, енбек жане азаматтык-кукыктык шарттар бойынша енбекке акы толеудiн жеке табыс салыгы салынатын барлык турлерi кiредi. Бiр жолгы сипаттагы толемдер (пайдаланылмаган демалыс ушiн отемакылар, жумыстан босатылган кездегi шыгу жардемакысы жане т.б.) есептелмейдi. Уакытша енбекке кабiлетсiздiк жане жуктiлiк пен босануга байланысты демалыс кезенi ушiн толенген жардемакы есептеледи.

54.Жогары кауип козинен келген зиян орнын отеудин ерекшеликтери.

Кызметi айналасындагылар ушiн жогары кауiптiлiкпен байланысты занды тулгалар мен азаматтар (колiк уйымдары, онеркасiп орындары, курылыстар, колiк куралдарынын иелерi жане т.б.), егер зиян дулей куштердiн немесе жабiрленушiнiн терiс пигылынын салдарынан пайда болганын далелдемесе, жогары кауiптiлiк коздерi келтiрген зиянды отеуге мiндеттi. Зиянды отеу мiндетi меншiк кукыгымен, шаруашылык жургiзу кукыгымен немесе жедел баскару кукыгымен немесе кез келген баска да занды негiзбен (мулiктiк жалдау шарты, колiк куралын баскару кукыгына берiлген сенiмхат, коздердi беру туралы кузыреттi органнын окiмi аркылы жане т.б.) жогары кауiптiлiк козiн иеленушi занды тулгага немесе азаматка жуктеледi. Жогары кауiптiлiк коздерiнiн иелерi кауiптiлiк коздерiнiн озара iс-кимылынын (колiк куралдарынын соктыгысуы жане т.б.) салдарынан ушiншi тулгаларга келтiрiлген зиян ушiн осы баптын 1-тармагында козделген негiздер бойынша ортак жауапты болады. Жогары кауiптiлiк коздерiнiн озара iс-кимылы салдарынан олардын иелерiне келтiрiлген зиян жалпы негiздерде отеледi. Бул орайда: бiр тараптын кiнасiнен келтiрiлген зиянды осы тарап толык колемiнде отейдi; екi немесе бiрнеше тараптын кiнасiнен келтiрiлген зиян олардын аркайсысынын кiнасiнiн дарежесiне сай отеледi. Тараптардын аркайсысынын кiнасiнiн дарежесiн белгiлеу мумкiн болмаган кезде жауаптылык олардын арасында тен болiнедi. Зиян келтiруде тараптардын кiнасi болмаган кезде олардын бiрде-бiреуiнiн зиянды отеудi талап етуге кукыгы жок. Тараптардын аркайсысы мундай жагдайда озi шеккен шыгындар тауекелiн котередi. Жогары кауiптiлiк козiнiн иесi, егер кауiптiлiк козi баска тулгалардын занга карсы iс-арекеттерi салдарынан иеленушiнiн иелiгiнен шыкканын далелдесе, осы коз келтiрген зиян ушiн жауап бермейдi. Мундай жагдайларда жогары кауiптiлiк козi келтiрген зиян ушiн ондай коздi занга кайшы иеленушiлер жауап бередi. Жогары кауiптiлiк козiн онын иелiгiнен занга кайшы алуда иеленушiнiн кiнасi болган жагдайда жауаптылык иеленушiге де, жогары кауiптiлiк козiн иеленген тулгаларга да жуктелуi мумкiн.