Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
азаматтык.docx
Скачиваний:
2
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
362 Кб
Скачать
☆
  1. Сот шешиминин тусиниги мен турлери.

Сот шешими – исти негизи бойынша шешетин биринши сатыдагы сот каулысы. Соттар Конституция мен Республика зандарына сайкес, оздерине Республика атынан берилген биликти жузеге асырады, ис жургизу нысанында занмен белгиленген сот иси карауга процесс мушелеринин барлыгынын да белсенди турде катысуы мумкиндиги камтамасыз етиледи, истин акикатын ашады жане ол бойынша занды жане негизделген шешим шыгарады. Кез келген сот ондирисинде ар азаматтык исти негизи бойынша караганнан кейин сот шешим шыгарумен аяктайды. Шешим Ќазаќстан Республикасыныѕ атынан шыєарылады. Сот шешимди орындаудыѕ белгили бир тјртиби мен мерзимин белгилеген немесе шешимди дереу орындауєа жиберген немесе оныѕ орындалуын ќамтамасыз етуге шаралар ќолданєан жаєдайда, бўл туралы шешимде кґрсетиледи.Судья шешимди жазбаша тїрде жазады жјне оєан ќол ќояды. Шешимге тїзету судьялардыѕ ќол ќоюыныѕ алдында айтылуєа тиис.Сот шешимдеринин турлерине: талап кою бойынша жургизилген сот талкысына байланысты – калуилги жане сырттай; исти негизи бойынша шешкен кезде – кыскаша жане далелди; орындалу мерзимине карай – дереу орындалатын жане уакытылы орындалатын деп болинеди.Кадуилги шешим – сот мажилисинде талапкердин жане жауапкердин катысуымен исти негизи бойынша карау натижесинде шыгарылатын шешим.Сырттай шешим – сот мажилисинде далелсиз себептермен келмеген жауапкердин катысуынсыз исти негзи бойынша карау натижесинде шыгарылатын шешим. Кыскаша шешим – уш болимнен туратын шешимдер: кириспе,сипаттау жане карар. Далелди шешим – торт болимнен туратын шешим: кириспе,сипаттау,далелдеу жане карар. Дереу орындалатын шешим – занды кушине енбей турып орындалатын шешим.Дереу орындалатын шешимдер – миндетти жане факультативти деп болинеди. АИЖК 237 бабына сайкес миндетти дереу орындалуга жататын шешимдердин тизими аныкталган: - алимент ондиру туралы; - уш айдан аспайтын мерзимге жумысшыга жалакы ондирип беру туралы; - жумыска кайта алу туралы; - уш айдан аспайтын мерзимге мертигуден келтирилген жане денсаулыкка озге зиян келтируди отеу туралы. Факультативти дереу орындалатын шешимдер – АИЖК 238 бабы бойынша сот талапкердин отиниши бойынша, егер шешимди орындау мумкин болмайтын жагдайда, шешимди дереу орындауга жиберуге кукылы. Шешим дереу орындалатын жагдайларды коспаганда, ол занды кушине енгеннен кейин орындалады. Сот АИЖК 237 бабында корсетилген истер бойынша шешимдерди шыгару кезинде, талаптар канагаттандырылган жагдайда, онын карар болигинде сотшешиминин миндетти турде дереу орындалатынын корсетеди.

  1. Азаматтык ис жургизу кукыктык катынастарынын субъектилери.

АИЖК субъектиси – процесте белгили бир кукыктык жагдайга ие болатын азамат жане уйым. Азаматтык ис жургизу катынастарынын субъектилери азаматтар мен занды тулгалар бола алады. Сонын катарына азаматтык ис жургизу катынастарына шетел азаматтары, азаматтыгы жок адамдар жане шетелдик занды тулгалар катыса алады. АИЖК субъектилери – бул азаматтык иске катысушы жане онда процессуалдык муддеси бар тулга. Азаматтык процеске катысатын тулгалар, азаматтык кукыктык катынаска тусе отырып, негизги процессуалдык мартебеге ие болады: талапкер, жауапкер, ушинши тулгалар, маман, куагер, т.б. Процеске катысушылардын барин, олардын иске катынастыгына орай, белгиленген топтарга болинеди: сот билигин жузеге асырушы тулгалар, иске катысушылар жэне сот торелигин жузеге асыруына жардемдесушилер. Сот билигин жузеге асырушы тулгалар: судья, сот мажилисинин хатшысы, сот орындаушысы, соттык пристав. Сот азаматтык ис жургизу катынасынын миндетти субъектиси ретинде каралады. Республикада азаматтык, торелик, кылмыстык жане баска да истерди карайтын, соттардан тыс ешкандай орган жок. Сот азаматтар мен уйымдардын кукыктарын, бостандьщтары мен занды мудделерин коргайтын, ол бузылган жагдайда оны калпына келтиретин барынша ыкпалды нысан болып табылады. Соттар кайсыбиреулердин еркине карамастан тек Конституция мен Республика зандарына сайкес, оздерине Республика атынан берилген биликти жузеге асырады, ис жургизу нысанында занмен белгиленген сот исин карауга процесс мушелеринин барлыгынын да белсенди турде катысу мумкиндигин камтамасыз етеди, истин акикатын ашады жане ол бойынша занды жане негизделген шешим шыгарады. Иске катысушыларды азаматтык ис жургизу кукыктык катынастардын субъектери ретинде танимыз. Олардын курамына КР Азаматтык ис жургизу кодексинин 44бабына сайкес:

  • тараптарды (талап коюшы мен жауапкерди); ушинши тулгаларды (даудын нысанасына дербес талаптарын малимдейтин жане даудын нысанасына дербес талаптарын малимдемейтин); прокурор; мемлекеттик органдар, жергиликти озинози баскару органдар; КР АИЖКнин 56,57баптарымен корсетилген негиздер бойынша процеске катысатын уйымдар немесе жеке адамдар; арыз берушилер жане баска да муддели тулгаларды (КР АИЖКнин 289бабы) жаткызамыз. Иске катысушы тулгалар дегенимиз – процестин журуине дербес нды мудделери бар, процесте оз атынан арекет ете алатын, процестин пайда болуы, дамуы жане токтатылуына багытталган процессуалдык ис арекет жасау кукыгы бар процеске катысушы субъектилер.

Сот торелигин жузеге асыруына жардемдесушилер азаматтык ис жургизу кукыктык катынастарынын субъектилери. Олардын катарына: аудармашы, куа, маман, сот приставы, сот хатшысы, сот орындаушысы, окил жане т.б. жаткызылады. Бул субъектилерде занды мудде болмайды, себеби ис жургизуге соттын шакыруы бойынша катысады.