11. Фарміраванне кніжнай справы ў Англіі ў эпоху Адраджэння (XV – першая палова XVII ст.).

Першым англійскім друкаром лічыцца Уільям Кэкстан (1421–1491), а першай друкаванай кнігай на англійскай мове – “Гісторыя ўзяцця Троі” Р. Ляфеўра, перакладзеная з французскай мовы Кэкстанам і надрукаваная ім ў 1474 г. у Бругу. 1476 г. адкрывае гісторыю друкаванай кнігі ў Англіі, калі ў Вестмінстэры (Лондане) Кэкстанам была адкрыта друкарня і ім жа надрукавана першая ўласная англійская кніга “Выслоўі філосафаў”. Да 1491 г. Кэкстан выпусціў 100 назваў кніг, з якіх 25 – яго ўласны перклад, 25 – пад яго рэдакцыяй. Славу яму прынесла выданне “Кентэрберыйскіх апавяданняў” Джэфры Чосэра (2-е выд. – добра ілюстраванае). Не друкаваў Кэкстан падручнікаў і юрыдычнай літаратуры, каб не канкурыраваць з Гільдыяй рукапіснай кнігі, членам якой ён з’яўляўся. Кнігадрукаванне ў Англіі развівалася ў параўнанні з іншымі краінамі Еўропы, даволі павольна. Большасць друкарняў належала змежнікам. Асаблівасцю ангійскага друку была параўнальна невялікая колькасць царкоўнай літаратуры. Асноўнымі чытачамі друкаванай кнігі было дваранства, аддаваўшае перавагу рыцарскім раманам, а таксама духавенства, якому патрабавалася багаслоўская літаратура. Аднак ужо ў пачатку XVI ст. у Англіі кніжная вытворчасць і кніжны гандаль пераўтвараюцца ў камерцыйную галіну, для якой характэрны тры галоўныя ўзаемазвязаныя тэндэнцыі: геаграфічная цэнтралізацыя, манапалізацыя і спецыялізацыя. Цэнтрам кніжнай справы становіцца Лондан. Асноўнай цэхавай арганізацыяй кніжнікаў стала Гільдыя друкароў і выдаўцоў, якая ажыццяўляла таксама і кантроль за кніжнай справай, займалася рэгуляваннем кніжнага рынку. Асноўнымі выдаўцамі ў XVI ст. з’яўляліся Джон Дэй (1552–1584) – выпускаў рэлігійную (малітоўнікі), вучэбную (азбукі) і навуковую (“Геаметрыя” Эўкліда) літаратуру; Уільям Пансонбі (пачаў выдавецкую дзейнасць у 1571 г.; першы апублікаваў сучасныя англійскія раманы, творы антычных класікаў). Значную ролю ў выданні навуковай літаратуры мелі універсітэцкія друкарні ў Оксфардзе (заснавана ў 1478 г., а першая кніга выйшла ў 1585 г.) і Кембрыджы (заснавана ў 1583 г.). Гэтыя друкарні з самага пачатку існавання спецыялізаваліся на выданні навуковай і вучэбнай кнігі, валодалі прывілеям на выданне Бібліі і малітоўнікаў. Універсітэты былі месцам нараджэння і распаўсюджання гуманістычных ідэй, асабліва Томаса Мора. У перыяд Рэфармацыі было выдадзена шмат памфлетаў, накіраваных супраць католікаў, а таксама пратэстантаў. Асаблівай папулярнасцю карысталася кніга Т. Мора “Дыялогі”. У канцы XVI ст. падзеяй у кнігавыданні Англіі стаў выхад першых друкаваных твораў Уільяма Шэкспіра. Аднак самымі масавымі кнігамі з’яўляліся з сярэдзіны XVI ст. малітоўнікі, у якіх змяшчаліся як малітвы, так і пропаведзі, настаўленні, парады, вытрымкі з Бібліі. XVI ст. стала і часам узнікнення зачаткаў перыёдыкі, якімі спачатку былі лістоўкі з гравюрамі і вершамі, у якіх змяшчалася розная інфармацыя палітычнага, крымінальнага, свецкага, літаратурнага характару. Кошт іх быў нізкі і адпавена мелі яны шырокае распаўсюджанне. У XVII ст. узнікае і аўкцыйны кніжны гандаль і экспарт англійскіх выданняў. Вылучаюцца ў асноўным два тэматычныя комплексы – грамадска-палітычны і мастацкая літаратура. Шмат кніг выдаецца ў выглядзе брашур. Найбольш вядомым выдаўцом першай паловы XVI ст. з’яўляецца Эдвард Блант, які выпусціў першы збор п’ес У. Шэкспіра “Камедыі, хронікі, трагедыі”, а таксама першы пераклад на англійскую мову “Дон Кіхота”, выпускаў слоўнікі, філасофскую і мастацкую літаратуру.