31. Развіццё кніжнай справы ў першай палове хх ст. У Еўропе і зша.

Вялікабрытанія. У першай палове ХХ ст. у вялікабрытаніі канчаткова фарміруюцца тыя кірункі ў кніжнай справе, якія будуць характэрнымі да канца стагоддзя: манапалізацыя, канкурэнцыя, тэндэнцыя да пастаяннага павелічэння друкаванай прадукцыі (за выключэннем 1930-х гг.). Кніжная справа шырока выкарыстоўваецца для ўмацаваннядзяржаўнай улады, панавання і ўплыву ў іншых краінах і калоніях Англіі. Працягваюць дзейнасць старэйшыя прадпрыемствы – “Каралеўскае таварыства друку” (заснавана ў 1786 г.), выдавецтвы Оксфардскага і Кембрыджскага універсітэтаў, “сямейныя” выдавецтвы – “Макмілан і К°”, “Лонгмэн” – усе універсальнага характару; працуюць і спецыялізаваныя выдаваецтвы па выпуску вучэбнай і навуковай літаратуры. У 1935 г. узнікае выдавецтва “Пінгвін” па выпуску танных папулярных кніг ў асноўным “кішэннага” фармату. Акрамя мастацкай літаратуры яно пачынае выпуск кніг для дзяцей, навукова-папулярную літаратуру. Менавіта дзякуючы выдавецтву “Пінгвін” атрымліваюць папулярнасць і распаўсюджанне кніг “кішэннага” фармату ў мяккай вокладцы – “покет-бук”, якія пачынаюць свой шлях па ўсім свеце. Германія. У пачатку ХХ ст. Германія – буйнейшая імперыялістычная дзяржава з высокаразвітай прамысловасцю і навукай. Аднак наступствы Першай сусветнай вайны і сусветны эканамічны крызіс прывялі да зацяжных крызісных з’яў 1920–1930-х гг. У пачатку ХХ ст. у Германіі узнікае шэраг новых выдавецтваў, якія імкнуліся спалучаць камерцыйны інтарэс з адраджэннем мастацтва кнігі. Сярод такіх выдаўцоў – выдавецтва “Інзэль-Фэрлаг” (заснава ў 1899 г. у Мюнхене),якое займалася выпускам бібліяфільскіх выданняў, ілюстраваных і факсімільных, як 42-радковая Біблія І. Гутэнберга. У1912 г. заснавана серыя “Бібліятэка Інзэль”, кожная кніга якой была паліграфічным шэдэўрам. Выдавецтва “С. Фішэр”, заснаванае ў Белрліне ў 1886 г. спецыялізавалася на выпуску сучасных аўтараў, афармляючы свае выданні ў стылі мадэрну. У 1908 г. засноўвае серыю “Бібліятэка сучаснага рамана”. Выпускала таксама літаратуразнаўчыя працы, кнігі па гісторыі і палітыцы. Выдавецтва Карла Роберта Лангевіша, заснаванае ў 1902 г. у Дзюсельдорфе, вызначылася серыямі “Блакітныя кнігі”, “Жалезны молат”, якія мелі даволі шырокі тэматычны ахоп. Танныя і дабраякасна аформленыя кнігі былі прызначаны для шырокіх мас, мелі мільённыя тыражы. Выдавецтва “Тэмпель-Фэрлаг” (заснавана ў 1909 г.) займалася выпускам класічнай літаратуры. Выдавецтва было сямейным. Складаныя палітычныя абставіны, ваенныя і рэвалюцыйныя падзеі адбіліся на змесце і тэматыцы кніжнай прадукцыі першай паловы ХХ ст. У пачатку ХХ ст. выходзіць значная колькасць літаратуры па філасофіі, сацыялогіі, гісторыі і эканоміцы; навуковая літаратура (працы А. Энштэйна). У гады Першай сусветнай вайны выдаецца падпольная антываенная літаратура. З пачаткам фашызацыі дзяржавы атрымліваюць распаўсюджанне творы ідэолагаў фашызма, нацыяналізма і расізма (“Майн Канпф” А. Гітлера). У пачатку Другой сусветнай вайны распаўсюджваецца антыфашысцкая літаратура. У Парыжы была заснавана антыфашысцкая група “Немцы для немцаў”, якая выпускала нямецку нелегальную літаратуру. Італія. Як і іншыя еўрапейскія краіны Італія не пазбегла шэрагу палітычных і эканамічных крызісаў. Негатыўнае ўздзеянне на культуру мела следаванне палітыцы фашызму. У 1926 г. былі ўведзены “Надзвычайныя законы”, якія забаранялі дзейнасць дэмакратычных арганізацый і партый, іх друк. Заснаваны “Асобы трыбунал па абароне бяспекі дзяржавы” і ўведзена смяротная кара супраць тых, хто парушаў гэту “бяспеку”. У падполле вымушана была пайсці газета цэнтральнага органа камуністычнай партыі Італіі “Уніта” (заснавана ў 1924 г. у Мілане). У канцы 1930-х гг. у Італіі налічвалася 620 друкарскіх фірм. Пасля завяршэння Другой сусветнай вайны Італія паступова ўзнавіла свае даўнія традыцыі кнігавыдання ў галіне працягу дзейнасці як універсальных, так і спецыялізаваных выдавецтваў.

Галандыя. У першыя дзесяцігоддзі ХХ ст. і пасля Пешай сусветнай вайны ў Галандыі ўзмацняецца рэвалюцыйны рух, які як і сусветны эканамічны крызіс 1920–1930-х гг. мелі значны ўплыў на кніжную справу. У 1940 г. тэрыторыя Галандыі апынулася пад акупацыяй. Адпаведна акупацыйныя ўлады забараняюць дэмакратычны друк і гандаль, уводзяць над імі жорсткі кантроль. У гады вайны ў Галандыі існавалі падпольныя выдавецтвы, асноўнае з якіх – “Працалюбівая пчала”, большая частка выданняў была выпушчана ў 1943–1944 гг. (72 назвы). У гады вайны адпаведна выпуск кніг рэзка знізіўся. Пераважалі выданні ў перакладзе з нямецкай мовы. У 1940–1945 гг. было надрукавана не менш 1019 нелегальных белетрыстычных выданняў, якія выпускалі не менш, чым 450 нелегальных выдавецтваў. Францыя. У пачатку ХХ ст. у Францыі ўзнікаюць буйныя прамыслова-фінансавыя канцэрны, якія сталі аказваць значны ўплыў на палітычнае жыццё краіны, кніжную справу. У 1914–1918 гг. асноўны від выданняў у Францыі – гэта газеты і часопісы. Паступова кніжная справа Францыі пераўтвараецца ў індустрыю, развіваюцца выдавецкія і кнігагандлёвыя манаполіі: універсальныя выдавецкія кампаніі – “Таландзье”, Эрнэста Фламарыёна’. Засноўваюцца спецыялізаваныя выдавецтвы па выпуску навуковай літаратуры па філасофіі, тэхніцы і інш. Другая сусветная вайна прывяла да застою ў кніжнай справе. Афіцыйна дазволенай была шавіністычная і рэлігійная літаратура. У падполлі (у прадмесці Парыжа) дзейнічала камуністычная партыя і выдавалася газета “Юманітэ”, лістоўкі. У гады акупацыі ў Францыі былі створаны 2 падпольныя выдавецтвы – “Апоўнач” і “Французская бібліятэка”.