- •1 Егіншілік және агрохимия негіздері
- •1.1 Топырақ морфологиясы және оны зерттеу әдістері
- •Көлденеңіңің мөлшері
- •1.1.1 Тапсырма Топырақ кесіндісін сипаттау.
- •1.1.2 Тапсырма Топырақ үлгілерін алу және оларды химиялық талдауға (анализге) дайындау
- •1.1.3 Тапсырма Топырақ монолиттерін алу
- •Монолитті сипаттау
- •Қара топырақтың монолитінің сипаттамасы
- •Қызыл қоңыр топырақтың монолитін сипаттау
- •1.2 Топырақтың гранулометриялық (түйіршік) құрамы және оны зерттеу әдістері
- •1.2.1 Тапсырма Топырақтың гранулометриялық құрамын оның саз бөлшегін сумен шайдыру арқылы анықтау
- •1.2.2 Тапсырма Топырақтың гранулометриялық құрамын
- •1.2.3 Тапсырма Топырақтың гранулометриялық құрамын далалық жағдайда “ылғаудау” арқылы анықтау (н.А.Качинский әдісі)
- •1.2.4 Тапсырма Топырақтың гранулометриялық құрамын анықтау үшін органолептикалық әдісті қолдану
- •1.2.5 Тапсырма Топырақтың гранулометриялық құрамын
- •1.3 Топырақтың структуралық құрамы және структуралық агрегаттардың беріктігі, оларды анықтау
- •1.3.1 Тапсырма Топырақтың структурасын анықтау
- •1.3.2 Тапсырма Топырақтың структуралық агрегаттарының беріктігін н.И. Саввинов әдісі бойынша анықтау
- •1.3.3 Тапсырма Структуралық агрегаттардың беріктігін н.И.Никольский әдісімен анықтау
- •1.4 Топырақтың физикалық қасиеттері және оларды анықтау
- •1.4.1 Тапсырма Топырақтың қатты фазасының тығыздығын аңықтау
- •1.4.2 Тапсырма Топырақтың құрылым тығыздығын (көлемдік массасын) анықтау
- •1.4.3 Тапсырма Топырақтың куыстылығын анықтау
- •1.5 Топырақтың сулық қасиеттері және оларды анықтау
- •1.5.1 Тапсырма Топырақтың гигроскопиялық ылғалдығын анықтау
- •1.5.2 Тапсырма Максимальды гигроскопиялық ылғалдықты және өсімдіктің солу ылғалдығын анықтау
- •1.5.3 Тапсырма Топырақтың далалық ылғалдылығын анықтау
- •1.5.4 Тапсырма Топырақтың су сыйымдылығын анықтау
- •1.5.5 Тапсырма Топырақ ылғалдылығын және топырақтағы су қорын массалық әдіспен анықтау
- •1.5.6 Тапсырма Топырақтың өнімдік ылғалдық қорын (запасын) анықтау
- •1.5.7 Тапсырма Суару нормасын анықтау
- •1.5.8 Тапсырма Топырақтың су өткізгіштігін анықтау
- •1.5.9 Тапсырма Топырақтың су көтергіштік қабілетін (капиллярлылығын) анықтау
- •1.6 Ауыспалы егістер
- •1.6.1 Тапсырма Негізгі далалық дақылдардың алғы дақылдармен танысу және ауыспалы егістердің схемасын құру
- •1.6.1 Тапсырма
- •1.6.2 Тапсырма
- •1.6.3 Тапсырма
- •1.6.4 Тапсырма
- •1.7 Топырақты өңдеу
- •1.7.1 Тапсырма Топырақ өңдеу тәсілдерімен және топырақ өңдейтін машиналар жүйесімен танысу
- •1.7.2 Тапсырма Топырақ өңдеудің сапасының негізгі көрсеткіштері мен оны бағалаудың тәсілдері
- •1.7.3 Тапсырма Әртүрлі дақылдарды өсіруге жер өңдеу тәсілдерін зерттеу және оны қысқаша негіздеу
- •1.8 Егістіктердің арамшөптермен ластануын есепке алу тәсілдері
- •Сандық тәсілдері
- •Егістікте арамшөп қабаттылығын анықтау өлшемі
- •1.8.1 Тапсырма Егістіктің арамшөптермен ластануын сандық – салмақтық әдіспен анықтау
- •Тапсырманы орындау
- •1.8.2Топырақтың арамшөптердің тұқымымен ластануын есепке алу
- •1.9 Топырақтың органикалық заты
- •1.9.1 Тапсырма Топырақтың органикалық затын күйдыру арқылы анықтау
- •1.9.2 Тапсырма Топырақтағы еритін және ерімейтін органикалық заттардың мөлшерін анықтау
- •1.10 Топырақ гумусы
- •1.10.1 Тапсырма Топырақ гумусының әртүрлі формаларын сапалық анықтау
- •1.10.2 Тапсырма и.В.Тюрин әдісі бойынша топырақ гумусын анықтау
- •1.11 Топырақтың химиялық құрамы, қасиеттері және сіңіру қабілеті
- •1.11.1 Тапсырма Топырақтың механиқалық сіңіру қабилетін анықтау
- •1.11.2 Тапсырма Топырақтың физиқалық сіңіру қабілетін анықтау
- •1.11.3 Тапсырма Топырақтың физика-химиялық немесе ауыспалы сіңіру қабілетін анықтау
- •1.11.4 Тапсырма Топырақтың химиялық сіңіру қабілетін анықтау
- •1.12 Өсімдіктердің топырақтағы қөректік заттары
- •1.12.1 Тапсырма Дисульфофенол қышқылың қолдану арқылы нитраттарды анықтау
- •1.12.2 Тапсырма Жеңіл гидролизденетін азотты и.В. Тюрин және м.М. Кононова бойынша анықтау
- •1.12.3 Тапсырма Жылжымалы фосфорды б.П. Мачигин әдісімен анықтау
- •1.12.4 Тапсырма Карбонатты топырақтардағы жылжымалы калийді п.В.Протасов өдісімен анықтау
- •1.12.5 Тапсырма Калийді және натрийді жалынды фотометрде анықтау
- •1.12.6 Тапсырма Калийдің және натрийдің (кальций мен магнийдің) ауыспалы катиондарын Шолленбергер әдісімен анықтау
- •1.12.7 Тапсырма Кальций және магнийдің ауыспалы катиондарын комплексометриялық әдіспен анықтау
- •1.13 Топырақтың сулық ерітіндісін (сығындысын) талдау
- •1.13.1 Тапсырма Сулық сығындыны дайындау
- •1.13.2 Тапсырма Суда еритін заттардың жалпы жиынтығын анықтау (құрғақ қалдық)
- •1.13.3 Тапсырма Суда еритін минералдық заттардың жалпы жиынтығын анықтау (күйдірілген қалдық)
- •1.13.4 Тапсырма Сулық сығындының сілтілігін анықтау
- •1.13.4 Тапсырма Хлор-ионды анықтау
- •1.13.5 Тапсырма Сульфат-ионды анықтау
- •1.13.6 Тапсырма Калий мен натрий иондарын анықтау
- •1.13.7 Тапсырма Кальцийді және магнийді анықтау
- •1.13.8 Сульфаттарды және кальцийді сапалық анықтау
- •1.14 Топырақтың қышқылдығы (топырақ ерітіндісінің реакциясы)
- •1.14.1 Тапсырма Топырақтың актівті және ауыспалы қышқылдығын анықтау
- •1.14.2 Тапсырма Топырақтың гидролитикалық қышқылдығын Каппен әдісімен анықтау
- •1.15 Топырақ карталары және картограммалар
- •2 Өсімдік шаруашылығы
- •2.1 Тұқымтану негіздері
- •2.1.1 Тұқымның қалыптасуы, толысуы, пісуі
- •2.1.2 Тұқымның әртүрлі сапалылығы
- •2.1.3 Тұқым тыныштығы мен тіршілікке қабілеттілігі
- •2.1.4 Тұқымның өнуі және егін көгінің пайда болуы
- •2.1.5 Тұқымның далалық өңгіштігі, оның әртүрлі факторлар мен жағдайларға байланыстылығы.
- •2.1.6 Тұқымның жарақаттануы және оны азайтудың шаралары
- •2.2 Тұқымның себу сапасы және оны анықтау
- •2.2.1 Тапсырма Тұқым тазалығын анықтау
- •2.2.2 Тапсырма Тұқымның өну энергиясын және өнгіштігін анықтау тазалығын анықтау
- •2.2.2 Тапсырма Тұқымның ылғалдылығын анықтау
- •2.2.3 Тапсырма 1000 тұқымның массасын анықтау
- •2.2.4 Тапсырма Тұқымның себуге жарамдылығын анықтау
- •2.2.5 Тапсырма Тұқымның себу мөлшерін есептеу
- •2.3.1 Өнім бағдарлаудың негіздері
- •2.2.6 Тапсырма
- •2.3 Өсімдік өнімдерін бағдарлау
- •2.3.2 Өнім мөлшерін фар кірісімен анықтау
- •2.3.3 Өсімдіктердің өнімділігін ылғал мөлшерімен анықтау
- •2.3.4 Өнімді егістің жапырақ бетінің ауданымен болжау
- •2.3.5 Фотосинтездің таза өнімділігін (фтө) анықтау
- •2.3.7 Ең қолайлы сабақ жиілігін бағдарлау
- •2.4 Өсімдіктау негіздері
- •2.4.1 Тапсырма Астық тұқымдастарды дәні бойынша анықтау (дәннің ерекше сипатты белгілерімен танысу).
- •2.4.3 Тапсырма Астық тұқымдастарды өскініне қарап анықтау
- •2.4.4 Тапсырма Астық тұқымдастарды өсімдік мүшелеріне қарап анықтау (құлақшасы мен тілшігіне қарап)
- •2.4.5 Тапсырма Астық тұқымдастарды гүл шоғырына қарап анықтау
- •2.4.6 Тапсырма Бидай түрлерін анықтау және сипаттау
- •2.4.7 Тапсырма Жұмсақ және қатты бидайдың түрлерін анықтау
- •2.4.8 Тапсырма Арпаның маңызды түрлері мен түр тармақтарын анықтау
- •2.4.9 Тапсырма Сұлының маңызды түрлерін анықтау
- •2) Келесі форманы пайдалана отырып сұлы түрлерін сипаттау
- •2.4.10 Тапсырма Жүгерінің түрлері мен түр тармақтарын анықтау
- •2.4.11 Тапсырма Тарының түрі мен түр тармақтарын анықтау және сипаттау
- •2.4.12 Тапсырма Құмайдың түр тармақтары мен топтарын анықтау және сипаттау
- •2.4.13 Тапсырма Күріштің топтарын сипаттау Oryza sativa l.
- •2.4.14 Тапсырма Қарақұмықтың түр тармақтары мен әртүрлерін анықтау және сипаттау
- •Түр тармақтарының ерекшеліктері
- •2.4.15 Тапсырма Бұршақ тұқымдас дақылдарды дәнібойынша анықтау
- •Дәнді бұршақ дақылдарын тұқымына қарап анықтау кілті
- •2.4.16 Тапсырма Дәнді бұршақ дақылдарын өскіні бойынша анықтау
- •2.4.17 Тапсырма Дәнді бұршақ дақылдарын жапырақтары бойынша анықтау
- •2.4.18 Тапсырма Дәнді бұршақ дақылдарын жемісіне (бұршағына) қарап анықтау
- •2.4.19 Тапсырма Дәнді бұршақ дақылдарының негізгі түрлерін анықтау
1.14.1 Тапсырма Топырақтың актівті және ауыспалы қышқылдығын анықтау
Топырақтың қышқылдығын көбінесе потенциометриялық және колориметриялық немесе түстік әдіспен Н.И. Алямовский шкаласы бойынша анықтайды. Колориметриялық әдіс кейбір органикалық бояушы заттардың (индикаторлардың) сутегі иондарының концентрациясына байланысты өз бояуын өзгерту қасиетіне негізделген. Бояудың өзгеруі индикатордың диссоциацияланбаған молекулаларының және тұздың диссоциацияланған аниондарының түстерінің басқанша болуына байланысты.
Жабдықтар мен заттар: топырақ үлгілері, технохимиялық таразы (гирлерімен), Н.И. Алямовский аспабы.
Реактивтер
1 М КСІ ерітіндісі 74,56 г тұзды 400-500 мл дистилденген суда ерітіп, көлемін 1 л-ге жеткізеді. РН 5,6-6,0 болуы керек. Егер кем болса, 10 проценттік НСІ не КОН ерітіндісін тамшылатып қосып, көрсетілген шамаға жеткізеді.
Тапсырманы орындау
1) араластырылған үлгіден 20 г топырақ өлшеп алып, сыйымдылығы 100 мл конус колбаға салу;
2) колбадағы топыраққа 50мл 1 М КСІ ерітіндісін (ауыспалы қышқылдықты анықтағанда) немесе 50 мл дистилденген су (активті қышқылдықты анықтағанда) құю, колбаны таза тығынмен жауып, 5 минут бойы жақсы шайқау;
3) сұйықты жақсы тұндыру үшін 18-24 сағатқа қалдыру (сүзуге болмайды, себебі сүзгі сығындының реакциясы өзгертуі мүмкін);
4) мөлдір сығындыдан таза пробирқаға пипеткамен 5 мл құю, үстіне 5-6 тамшы (0,3 мл) комбинациялы индикатор қосу және жақсы шайқау;
5) сығындының түсін ерітінді – эталондары стандартты шкаласы түсімен салыстыру, түсі тең келген эталон – ерітіндінің рН – ын, егер тең келмесе, түсі жақын екі стандартты шкалының арифметикалық орташа шамасын жазу.
1.14.2 Тапсырма Топырақтың гидролитикалық қышқылдығын Каппен әдісімен анықтау
Топыраққа бейтарап тұздардың ерітіндісімен әсер еткенде сутегі және алюминийдің сіңген барлық иондары ығыстырылмайды. Бұларды ығыстыру үшін топырақты гидролитикалық сілті тұздардың ерітіндісімен, мысалы, натрий ацетаты ерітіндісімен өңдеу керек. CH3COONa ерітіндісі сілті реакциялы (рН 8,2) калий хлориді ерітіндісінен гөрі топырақтың сіңіру кешенінен иондарды көп ығыстырады. Сондықтан, гидролитикалық қышқылдықтың шамасы, көптеген жағдайларда, қышқылдықтың барлық формаларының жиынтығын көрсетеді.
Жабдықтар мен заттар: топырақ үлгілері, саңылауы 1 мм елеуіш, технохимиялық таразылар, 250 мл-лік колбалар, өлшемді цилиндрлер, пипеткалар, бюреткалар, воронкалар, сүзгілер, қағаздар, араластыру ротаторы.
Реактивтер
1) 1 М натрий ацетатының ерітіндісі 136,6 CH3COONa · 3Н2О тұзын 500мл дистилденген суда ерітіп, көлемін 1 литрге жеткізеді. Араластырып рН – ты анықтайды. Ол үшін 20-25 мл ерітінді алып, фенолфталеиннің 1 тамшысын қосады. Егер ерітінді солғын қызғылт түске боялса, рН 8,2 тең, мұнымен жұмысты жүргізуге болады. Ал индикаторды қосқаннан кейін ерітінді түссіз болып қалса, 1М NaОН ерітіндісін солғын қызғылт түске боялғанша тамшылатып қосады. Егер ерітінді қою қызғылт түске боялса, сірке қышқылының 10 проценттік ерітіндісін қосады (ерітінді нашар сақталатындықтан, оны пайдаланар кезде ғана дайындайды):
2) 1 проценттік фенолфталеин ерітіндісі. 1 г реактивті 100 мл 96 проценттік этиль спиртінде ерітеді;
3) 0,1 М сілті ерітіндісі.4,001 г х.т NaОН – ты 400-500 мл дистилденген суда ерітіп , сонан соң 1 литрге жеткізеді.
Тапсырманы орындау
1) саңылауы 1 мм елеуіштен өткізілген ауа-құрғақ топырақтан технохимиялық таразыда 40 г өлшеп алып, сыйымдылығы 200 мл колбаға салу, үстіне 100 мл 1 М CH3COONa ерітіндісін құйып, каучук тығынмен жауып, ротаторда 1 сағат бойы шайқау;
2) колбадағы сұйықты сүзгі үстіне көбірек топырақ түсетіндей етіп, қолмен жақсы шайқап, құрғақ қатпарлы сүзгімен сүзу. Сүзіндінің бірінші лай порцияларын сүзгіге қайта құю;
3) пипеткамен 50 мл мөлдір сүзінді алып сыйымдылығы 200 мл колбаға құю. Үстіне 2-3 тамшы фенолфталеин қосу және 0,1 М NaОН ерітіндісімен 1 минут бойы тарамайтын солғын қызғылт түске боялғанша титрлеу. Бюретка сызығы бойынша титрлеуге кеткен сілтінің көлемін (мл) анықтау;
4) гидролитикалық қышқылдықтың шамасын мына формуламен есептеу
Х = |
а М 2 100 с |
, (45) |
Мұндағы а – титрлеуге кеткен 0,1 М NaОН ерітіндісінің көлемі, мл;
М – NaОН ерітіндісінің молярлық концентрациясы;
с – топырақ өлшемі, г;
2 – титрленуші үлгінің барлық көлеміне ауыстыру коэффициенті (100/50=2). Егер топырақты өндеуге және титрлеуге ерітіндінің басқа мөлшері алынса, онда коэффициентті де өзгерту керек;
100-100 г топыраққа есептеу коэффициентті;
5) толық гидролитикалық қышқылдықты (ығыстырудың толық еместігіне түзетуді есептей отырып) анықтау. Ол үшін миллимольмен берілген гидролитикалық қышқылдықтың шамасын 1,75 коэффициентіне (топырақты CH3COONa ерітіндісімен 1 рет өндеу гидролитикалық қышқылдықты жасайтын сутегі иондарының барлығын ысырып шығара алмайтындықтан) көбейтеді.