Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Б ЕГІНШІЛІК, АГРОХИМИЯ ЖӘНЕ ӨСІМДІК ШАРУАШЫЛЫҒЫ...doc
Скачиваний:
3
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
5 Мб
Скачать
☆

2.2.2 Тапсырма Тұқымның өну энергиясын және өнгіштігін анықтау тазалығын анықтау

Жабдықтар мен заттар: тұқым өсіруге арналған ыдыстар (Петри табақшасы т.б), сүзгіш қағаздар, қыздырып тазаланған құм, термостаттар, дәрігерлік дәкелер, пинцеттер, үлкейткіш шыны, тұқымдардың үлгілері.

Тапсырмаға түсніктеме. Тұқымның өнгіштігі деп оның ылғал, жылу мен ауаның әсерінен өніп – көктеуін айтады. Бұл тұқымның ең басты көрсеткіштерінің бірі болып табылады. Тұқымның өнгіштігі қолайлы жағдайда – зертханада анықталады, процентпен көрсетіледі. Сондықтан тұқымның зертханалық өнгіштігі деп аталады. Бұл көрсеткіш 100 процентке жақындаған сайын тұқым сапасы жоғары болып есептеледі. Өнгіштік пен бірге тұқымның өну энергиясы (үш күн ішінде өнген тұқымның проценті). Бұл көрсеткіш тұқымның далалық жағдайда біркелкі және тегіс егін көгін беруін сипаттайды, мұның өзі өсімдіктің тірі қалуының шарты (кепілі) болып есептеледі.

Мемлекеттік стандарттың шарттары бойынша көптеген екпе дақылдардың өнгіштігі кем дегенде бірінші класты тұқымда 95%, екінші класты тұқымда 92%, ал үшінші класс тұқымы үшін 90% болуы керек, мысалы, термостатқа қойған 400 дәннің белгілі мезгілде 360 өніп шықса, тұқымның өнгіштігі 90% болғаны, 360 · 100/400). Кондицияға жеткізілмеген тұқымдарды себуге рұқсат етілмейді, өйткені ондай тұқымдар селдір және тіршілікке қаблеті нашар егін көгін береді.

Тұқымның өнгіштігін және өну энергиясын анықтау үшін белгілі дақыл тұқымының тазалығын анықтағандағы (2.2.1 тапсырма) негізгі толық, бүтін фракциясын пайдаланады.

Тапсырманы орындау

1) таза жақсы араласқан тұқым фракциясынан таңдамай әр қайсысы 100 дәннен тұратын 4 үлгі алады (ірі дәнді дақылдардан, мысалы: жүгері, асбұршақ, атбұршақ – 50 дәннен);

2) әр үлгіні өзінше бөлек фильтрлі қағаз төселген, не қыздырылып тазаланған електен өткізген құм салынған тұқым өсіргіштерге әр дәнді жеке – жеке, арақашықтығын бірдей етіп орналастырып, құм не фильтрлі қағазды барынша су сіңіргіштігіне дейін ылғалдандырады;

3) тұқым өсіргіштердің бетін шыны кесінділерімен жауып термостаттың ішіне орналастырады. Термостаттың ішінде тұқым өнуіне қалыпты жылу болуы тиіс. Бидай, қара бидай, арпа және сұлы тұқымдарының бөртіп өнуіне 200С қалыпты жылылық керек, ал жүгері, құмай, күріш және тары тұқымдарына тәулікаралық өзгермелі жылылық қажет, яғни 6 сағат қадағалап тексеріп отыру қажет;

4) тұқымның өнгіштігін әр дақылдың тұқымына белгіленген мезгілде анықтау қажет. Тұқым тамыршасының ұзындығы тұқым ұзындығының жартысынан асқанда тұқым өнген тұқымдар қатарына жатады;

5) тұқымның өнгіштігін аңықтау үшін тексеруге қойылған 4 үлгідегі дәндердің шығымдылығын жеке-жеке санап, төртеуінің орташа арифметикалық көрсеткішін белгілі дақыл тұқымының өнгіштігі деп қабылдайды. Бірақта, бұл көрсеткіштің дұрыс болып саналуы үшін мына шарттар орындалуы тиіс: тұқымның өнгіштігі 95% және бұдан жоғары болған жағдайда әр үлгідегі өнгіштік көрсеткішінің айырмашылығы 2%, ал 94,9-90,0% дейін 3% артық болмауы керек;

2.2.1. кесте – Дақылдардың тұқымдарының өну энергиясын және өнгіштігін анықтау мерзімдері

Дақылдар

Анықтайтын мерзім, тәулік

өну энергиясы

өнгіштігі

Жұмсақ бидай, арпа, жүгері, тары, асбұршақ, жоңышқа, зығыр, кенепшөп

3

7

Сұлы

4

7

Қарақұмық, қатты бидай, үрмебұршақ

4

8

Атбұршақ, беде, бөрібұршақ

4

10

Қызылша, сәбіз, эспарцет

5

10

6) алынған деректерді күнбе-күн мына төменгі кестеге түсіріп отыру қажет;

Дақылдар

Үлгінің №

Өну энергиясы,%

Өнгіштігі, %

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

1

2

3

4

Төрт үлгінің орташа көрсеткіші

7) 2.2.1. және 2.2.2. тапсырмалардағы тұқымның тазалығы және өнгіштігі жайындағы деректерді пайдаланып тұқымның МСТ бойынша қай класқа жататындығын анықтап, төменгі көрсетілген кестені толтыру;

Дақыл

Негізгі дакылдың тұқымы, %

Басқа өсімдіктер тұқымының қоспасы, дана/кг

Өнгіштігі, %

Класс

барлығы

оның ішінде арам шөптердің

8) тұқымдардың сапасы туралы тұжырымдама шығарып, оларды пайдалануға (немесе қайта тазалауға) ұсыныстамалар беріңдер.