- •1 Егіншілік және агрохимия негіздері
- •1.1 Топырақ морфологиясы және оны зерттеу әдістері
- •Көлденеңіңің мөлшері
- •1.1.1 Тапсырма Топырақ кесіндісін сипаттау.
- •1.1.2 Тапсырма Топырақ үлгілерін алу және оларды химиялық талдауға (анализге) дайындау
- •1.1.3 Тапсырма Топырақ монолиттерін алу
- •Монолитті сипаттау
- •Қара топырақтың монолитінің сипаттамасы
- •Қызыл қоңыр топырақтың монолитін сипаттау
- •1.2 Топырақтың гранулометриялық (түйіршік) құрамы және оны зерттеу әдістері
- •1.2.1 Тапсырма Топырақтың гранулометриялық құрамын оның саз бөлшегін сумен шайдыру арқылы анықтау
- •1.2.2 Тапсырма Топырақтың гранулометриялық құрамын
- •1.2.3 Тапсырма Топырақтың гранулометриялық құрамын далалық жағдайда “ылғаудау” арқылы анықтау (н.А.Качинский әдісі)
- •1.2.4 Тапсырма Топырақтың гранулометриялық құрамын анықтау үшін органолептикалық әдісті қолдану
- •1.2.5 Тапсырма Топырақтың гранулометриялық құрамын
- •1.3 Топырақтың структуралық құрамы және структуралық агрегаттардың беріктігі, оларды анықтау
- •1.3.1 Тапсырма Топырақтың структурасын анықтау
- •1.3.2 Тапсырма Топырақтың структуралық агрегаттарының беріктігін н.И. Саввинов әдісі бойынша анықтау
- •1.3.3 Тапсырма Структуралық агрегаттардың беріктігін н.И.Никольский әдісімен анықтау
- •1.4 Топырақтың физикалық қасиеттері және оларды анықтау
- •1.4.1 Тапсырма Топырақтың қатты фазасының тығыздығын аңықтау
- •1.4.2 Тапсырма Топырақтың құрылым тығыздығын (көлемдік массасын) анықтау
- •1.4.3 Тапсырма Топырақтың куыстылығын анықтау
- •1.5 Топырақтың сулық қасиеттері және оларды анықтау
- •1.5.1 Тапсырма Топырақтың гигроскопиялық ылғалдығын анықтау
- •1.5.2 Тапсырма Максимальды гигроскопиялық ылғалдықты және өсімдіктің солу ылғалдығын анықтау
- •1.5.3 Тапсырма Топырақтың далалық ылғалдылығын анықтау
- •1.5.4 Тапсырма Топырақтың су сыйымдылығын анықтау
- •1.5.5 Тапсырма Топырақ ылғалдылығын және топырақтағы су қорын массалық әдіспен анықтау
- •1.5.6 Тапсырма Топырақтың өнімдік ылғалдық қорын (запасын) анықтау
- •1.5.7 Тапсырма Суару нормасын анықтау
- •1.5.8 Тапсырма Топырақтың су өткізгіштігін анықтау
- •1.5.9 Тапсырма Топырақтың су көтергіштік қабілетін (капиллярлылығын) анықтау
- •1.6 Ауыспалы егістер
- •1.6.1 Тапсырма Негізгі далалық дақылдардың алғы дақылдармен танысу және ауыспалы егістердің схемасын құру
- •1.6.1 Тапсырма
- •1.6.2 Тапсырма
- •1.6.3 Тапсырма
- •1.6.4 Тапсырма
- •1.7 Топырақты өңдеу
- •1.7.1 Тапсырма Топырақ өңдеу тәсілдерімен және топырақ өңдейтін машиналар жүйесімен танысу
- •1.7.2 Тапсырма Топырақ өңдеудің сапасының негізгі көрсеткіштері мен оны бағалаудың тәсілдері
- •1.7.3 Тапсырма Әртүрлі дақылдарды өсіруге жер өңдеу тәсілдерін зерттеу және оны қысқаша негіздеу
- •1.8 Егістіктердің арамшөптермен ластануын есепке алу тәсілдері
- •Сандық тәсілдері
- •Егістікте арамшөп қабаттылығын анықтау өлшемі
- •1.8.1 Тапсырма Егістіктің арамшөптермен ластануын сандық – салмақтық әдіспен анықтау
- •Тапсырманы орындау
- •1.8.2Топырақтың арамшөптердің тұқымымен ластануын есепке алу
- •1.9 Топырақтың органикалық заты
- •1.9.1 Тапсырма Топырақтың органикалық затын күйдыру арқылы анықтау
- •1.9.2 Тапсырма Топырақтағы еритін және ерімейтін органикалық заттардың мөлшерін анықтау
- •1.10 Топырақ гумусы
- •1.10.1 Тапсырма Топырақ гумусының әртүрлі формаларын сапалық анықтау
- •1.10.2 Тапсырма и.В.Тюрин әдісі бойынша топырақ гумусын анықтау
- •1.11 Топырақтың химиялық құрамы, қасиеттері және сіңіру қабілеті
- •1.11.1 Тапсырма Топырақтың механиқалық сіңіру қабилетін анықтау
- •1.11.2 Тапсырма Топырақтың физиқалық сіңіру қабілетін анықтау
- •1.11.3 Тапсырма Топырақтың физика-химиялық немесе ауыспалы сіңіру қабілетін анықтау
- •1.11.4 Тапсырма Топырақтың химиялық сіңіру қабілетін анықтау
- •1.12 Өсімдіктердің топырақтағы қөректік заттары
- •1.12.1 Тапсырма Дисульфофенол қышқылың қолдану арқылы нитраттарды анықтау
- •1.12.2 Тапсырма Жеңіл гидролизденетін азотты и.В. Тюрин және м.М. Кононова бойынша анықтау
- •1.12.3 Тапсырма Жылжымалы фосфорды б.П. Мачигин әдісімен анықтау
- •1.12.4 Тапсырма Карбонатты топырақтардағы жылжымалы калийді п.В.Протасов өдісімен анықтау
- •1.12.5 Тапсырма Калийді және натрийді жалынды фотометрде анықтау
- •1.12.6 Тапсырма Калийдің және натрийдің (кальций мен магнийдің) ауыспалы катиондарын Шолленбергер әдісімен анықтау
- •1.12.7 Тапсырма Кальций және магнийдің ауыспалы катиондарын комплексометриялық әдіспен анықтау
- •1.13 Топырақтың сулық ерітіндісін (сығындысын) талдау
- •1.13.1 Тапсырма Сулық сығындыны дайындау
- •1.13.2 Тапсырма Суда еритін заттардың жалпы жиынтығын анықтау (құрғақ қалдық)
- •1.13.3 Тапсырма Суда еритін минералдық заттардың жалпы жиынтығын анықтау (күйдірілген қалдық)
- •1.13.4 Тапсырма Сулық сығындының сілтілігін анықтау
- •1.13.4 Тапсырма Хлор-ионды анықтау
- •1.13.5 Тапсырма Сульфат-ионды анықтау
- •1.13.6 Тапсырма Калий мен натрий иондарын анықтау
- •1.13.7 Тапсырма Кальцийді және магнийді анықтау
- •1.13.8 Сульфаттарды және кальцийді сапалық анықтау
- •1.14 Топырақтың қышқылдығы (топырақ ерітіндісінің реакциясы)
- •1.14.1 Тапсырма Топырақтың актівті және ауыспалы қышқылдығын анықтау
- •1.14.2 Тапсырма Топырақтың гидролитикалық қышқылдығын Каппен әдісімен анықтау
- •1.15 Топырақ карталары және картограммалар
- •2 Өсімдік шаруашылығы
- •2.1 Тұқымтану негіздері
- •2.1.1 Тұқымның қалыптасуы, толысуы, пісуі
- •2.1.2 Тұқымның әртүрлі сапалылығы
- •2.1.3 Тұқым тыныштығы мен тіршілікке қабілеттілігі
- •2.1.4 Тұқымның өнуі және егін көгінің пайда болуы
- •2.1.5 Тұқымның далалық өңгіштігі, оның әртүрлі факторлар мен жағдайларға байланыстылығы.
- •2.1.6 Тұқымның жарақаттануы және оны азайтудың шаралары
- •2.2 Тұқымның себу сапасы және оны анықтау
- •2.2.1 Тапсырма Тұқым тазалығын анықтау
- •2.2.2 Тапсырма Тұқымның өну энергиясын және өнгіштігін анықтау тазалығын анықтау
- •2.2.2 Тапсырма Тұқымның ылғалдылығын анықтау
- •2.2.3 Тапсырма 1000 тұқымның массасын анықтау
- •2.2.4 Тапсырма Тұқымның себуге жарамдылығын анықтау
- •2.2.5 Тапсырма Тұқымның себу мөлшерін есептеу
- •2.3.1 Өнім бағдарлаудың негіздері
- •2.2.6 Тапсырма
- •2.3 Өсімдік өнімдерін бағдарлау
- •2.3.2 Өнім мөлшерін фар кірісімен анықтау
- •2.3.3 Өсімдіктердің өнімділігін ылғал мөлшерімен анықтау
- •2.3.4 Өнімді егістің жапырақ бетінің ауданымен болжау
- •2.3.5 Фотосинтездің таза өнімділігін (фтө) анықтау
- •2.3.7 Ең қолайлы сабақ жиілігін бағдарлау
- •2.4 Өсімдіктау негіздері
- •2.4.1 Тапсырма Астық тұқымдастарды дәні бойынша анықтау (дәннің ерекше сипатты белгілерімен танысу).
- •2.4.3 Тапсырма Астық тұқымдастарды өскініне қарап анықтау
- •2.4.4 Тапсырма Астық тұқымдастарды өсімдік мүшелеріне қарап анықтау (құлақшасы мен тілшігіне қарап)
- •2.4.5 Тапсырма Астық тұқымдастарды гүл шоғырына қарап анықтау
- •2.4.6 Тапсырма Бидай түрлерін анықтау және сипаттау
- •2.4.7 Тапсырма Жұмсақ және қатты бидайдың түрлерін анықтау
- •2.4.8 Тапсырма Арпаның маңызды түрлері мен түр тармақтарын анықтау
- •2.4.9 Тапсырма Сұлының маңызды түрлерін анықтау
- •2) Келесі форманы пайдалана отырып сұлы түрлерін сипаттау
- •2.4.10 Тапсырма Жүгерінің түрлері мен түр тармақтарын анықтау
- •2.4.11 Тапсырма Тарының түрі мен түр тармақтарын анықтау және сипаттау
- •2.4.12 Тапсырма Құмайдың түр тармақтары мен топтарын анықтау және сипаттау
- •2.4.13 Тапсырма Күріштің топтарын сипаттау Oryza sativa l.
- •2.4.14 Тапсырма Қарақұмықтың түр тармақтары мен әртүрлерін анықтау және сипаттау
- •Түр тармақтарының ерекшеліктері
- •2.4.15 Тапсырма Бұршақ тұқымдас дақылдарды дәнібойынша анықтау
- •Дәнді бұршақ дақылдарын тұқымына қарап анықтау кілті
- •2.4.16 Тапсырма Дәнді бұршақ дақылдарын өскіні бойынша анықтау
- •2.4.17 Тапсырма Дәнді бұршақ дақылдарын жапырақтары бойынша анықтау
- •2.4.18 Тапсырма Дәнді бұршақ дақылдарын жемісіне (бұршағына) қарап анықтау
- •2.4.19 Тапсырма Дәнді бұршақ дақылдарының негізгі түрлерін анықтау
2.2.2 Тапсырма Тұқымның өну энергиясын және өнгіштігін анықтау тазалығын анықтау
Жабдықтар мен заттар: тұқым өсіруге арналған ыдыстар (Петри табақшасы т.б), сүзгіш қағаздар, қыздырып тазаланған құм, термостаттар, дәрігерлік дәкелер, пинцеттер, үлкейткіш шыны, тұқымдардың үлгілері.
Тапсырмаға түсніктеме. Тұқымның өнгіштігі деп оның ылғал, жылу мен ауаның әсерінен өніп – көктеуін айтады. Бұл тұқымның ең басты көрсеткіштерінің бірі болып табылады. Тұқымның өнгіштігі қолайлы жағдайда – зертханада анықталады, процентпен көрсетіледі. Сондықтан тұқымның зертханалық өнгіштігі деп аталады. Бұл көрсеткіш 100 процентке жақындаған сайын тұқым сапасы жоғары болып есептеледі. Өнгіштік пен бірге тұқымның өну энергиясы (үш күн ішінде өнген тұқымның проценті). Бұл көрсеткіш тұқымның далалық жағдайда біркелкі және тегіс егін көгін беруін сипаттайды, мұның өзі өсімдіктің тірі қалуының шарты (кепілі) болып есептеледі.
Мемлекеттік стандарттың шарттары бойынша көптеген екпе дақылдардың өнгіштігі кем дегенде бірінші класты тұқымда 95%, екінші класты тұқымда 92%, ал үшінші класс тұқымы үшін 90% болуы керек, мысалы, термостатқа қойған 400 дәннің белгілі мезгілде 360 өніп шықса, тұқымның өнгіштігі 90% болғаны, 360 · 100/400). Кондицияға жеткізілмеген тұқымдарды себуге рұқсат етілмейді, өйткені ондай тұқымдар селдір және тіршілікке қаблеті нашар егін көгін береді.
Тұқымның өнгіштігін және өну энергиясын анықтау үшін белгілі дақыл тұқымының тазалығын анықтағандағы (2.2.1 тапсырма) негізгі толық, бүтін фракциясын пайдаланады.
Тапсырманы орындау
1) таза жақсы араласқан тұқым фракциясынан таңдамай әр қайсысы 100 дәннен тұратын 4 үлгі алады (ірі дәнді дақылдардан, мысалы: жүгері, асбұршақ, атбұршақ – 50 дәннен);
2) әр үлгіні өзінше бөлек фильтрлі қағаз төселген, не қыздырылып тазаланған електен өткізген құм салынған тұқым өсіргіштерге әр дәнді жеке – жеке, арақашықтығын бірдей етіп орналастырып, құм не фильтрлі қағазды барынша су сіңіргіштігіне дейін ылғалдандырады;
3) тұқым өсіргіштердің бетін шыны кесінділерімен жауып термостаттың ішіне орналастырады. Термостаттың ішінде тұқым өнуіне қалыпты жылу болуы тиіс. Бидай, қара бидай, арпа және сұлы тұқымдарының бөртіп өнуіне 200С қалыпты жылылық керек, ал жүгері, құмай, күріш және тары тұқымдарына тәулікаралық өзгермелі жылылық қажет, яғни 6 сағат қадағалап тексеріп отыру қажет;
4) тұқымның өнгіштігін әр дақылдың тұқымына белгіленген мезгілде анықтау қажет. Тұқым тамыршасының ұзындығы тұқым ұзындығының жартысынан асқанда тұқым өнген тұқымдар қатарына жатады;
5) тұқымның өнгіштігін аңықтау үшін тексеруге қойылған 4 үлгідегі дәндердің шығымдылығын жеке-жеке санап, төртеуінің орташа арифметикалық көрсеткішін белгілі дақыл тұқымының өнгіштігі деп қабылдайды. Бірақта, бұл көрсеткіштің дұрыс болып саналуы үшін мына шарттар орындалуы тиіс: тұқымның өнгіштігі 95% және бұдан жоғары болған жағдайда әр үлгідегі өнгіштік көрсеткішінің айырмашылығы 2%, ал 94,9-90,0% дейін 3% артық болмауы керек;
2.2.1. кесте – Дақылдардың тұқымдарының өну энергиясын және өнгіштігін анықтау мерзімдері
Дақылдар |
Анықтайтын мерзім, тәулік |
|
өну энергиясы |
өнгіштігі |
|
Жұмсақ бидай, арпа, жүгері, тары, асбұршақ, жоңышқа, зығыр, кенепшөп |
3 |
7 |
Сұлы |
4 |
7 |
Қарақұмық, қатты бидай, үрмебұршақ |
4 |
8 |
Атбұршақ, беде, бөрібұршақ |
4 |
10 |
Қызылша, сәбіз, эспарцет |
5 |
10 |
6) алынған деректерді күнбе-күн мына төменгі кестеге түсіріп отыру қажет;
Дақылдар |
Үлгінің № |
|
Өну энергиясы,% |
Өнгіштігі, % |
|||||||||
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
10 |
||||
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Төрт үлгінің орташа көрсеткіші |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
7) 2.2.1. және 2.2.2. тапсырмалардағы тұқымның тазалығы және өнгіштігі жайындағы деректерді пайдаланып тұқымның МСТ бойынша қай класқа жататындығын анықтап, төменгі көрсетілген кестені толтыру;
Дақыл |
Негізгі дакылдың тұқымы, % |
Басқа өсімдіктер тұқымының қоспасы, дана/кг |
Өнгіштігі, % |
Класс |
|
барлығы |
оның ішінде арам шөптердің |
||||
|
|
|
|
|
|
8) тұқымдардың сапасы туралы тұжырымдама шығарып, оларды пайдалануға (немесе қайта тазалауға) ұсыныстамалар беріңдер.
