- •Мазмұны
- •Қазақстандағы биологиялық алуантүрлілік жағдайын қысқаша талдау
- •Өсімдіктер әлемінің биоресурстары
- •1 Өндірістік өсімдіктер ресурсы
- •2 Ауыл шаруашылық өсімдіктер ресурсы
- •3 Көгалдандыру, астық және фитомелиоративтік ресурстар
- •XV Балды өсімдіктер
- •Қазақстанда өсімдіктер ресурстарын тиімді пайдалану және бұл саладағы ғылыми-зерттеу жұмыстарының бағыттары, этаптары
- •Қазақстандағы әртүрлі пайдалы өсімдіктерді зерттеу және меңгеру тарихы
- •Қазақстан өсімдіктері ресурстарын зерттеудің негізін қалаған ғалымдар және ресурстанулық зерттеу жұмыстарынын болашағы
- •Дәрілік өсімдіктер және оларды денсаулық сақтау практикасына енгізу
- •Қазақстанда жыл сайынғы дәрілік шикізат дайындау мөлшері
- •Дәрілік өсімдіктердің химиялық құрамы
- •Құрамында алкалойдтары бар дәрілік өсімдіктер
- •2.Пиролидинді және пирролизидинді алкалойдтар.
- •3. Пиридинді және пиперидинді алкалойдтар.
- •4. Конденсацияланған пирролидинді және пиперидинді сақиналы алкалойдтар.
- •5. Хинолизидинді алкалойдтар.
- •6. Хинолинді алкалойдтар.
- •7. Изохинолинді алкалойдтар.
- •8. Индольді алкалойдтар.
- •Қастауыштың эргоалкалойдтарының негізгі топтары
- •9. Хиназолинді алкалойдтар.
- •11. Дитерпен алкалойдтары.
- •Шыны майлы өсімдіктер және эфир майлы өсімдіктер және олардың шаруашылықтағы маңызы
- •1. Seseli buchtormense (Бұқтырма либанотусы - порезник бухтарминский).
- •2. Ferula akitscҺkensis (ақышкен сасыр - ферула акичкенская).
- •3. Heracleum dissectum - (тілік балдырған - борщевик рассеченный).
- •1. Nepeta sibirica (Сібір көкжалбызы - котовник Сибирский).
- •Salvia sclarea (мускат шалфейі - шалфей мускатный).
- •3. Hyssopus macranthus - (ірігулді сайсағыз - иссоп крупноцветный)
- •4. Thymus marchallianus - (Маршалл жебірі - тимьян маршаллиевский).
- •5. Mentha arvensis (дала жалбызы - мята полевая).
- •1. Achillea millefolium (кәдімгі мыңжапырақ - тысячелистник обыкновенный).
- •2. Chamonillа recutita (дәрілік ромашка - ромашка обыкновенная).
- •3. Tanacetum vulgare (кәдімгі түймешөп - пижма обыкновенная).
- •4. Ajania fastigiata (калқан аяния - аяния щитковая).
- •5. Artemisia santolinifolia (Сантолин жапырақ жусан - полынь сантолиолистая).
- •Балды өсімдіктер
- •Әртүрлі өсімдіктер тозаңындағы витаминдер мөлшері
- •Кейбір өсімдіктердің тозаңдарының аминқышқылдарыны құрамы
- •Қайыңның тозаңымен пергасының құрамы (%)
- •Қазақстандағы ресурстанулық аудандастыру және Қазақстандағы зерттеу жұмыстарының болашағы
- •5. Шығыс Қазақстан.
- •Қазақстан жануар әлемі және олардыҢ ресурстары.
- •Аңшылық жасаудың ресми нормасы (2006 жылы)
- •I. Насекомжегіштер отряды (Insectivora bowdicth, 1821).
- •II. Қолқанаттылар немесе жарқанаттылар отряды (Chiroptera blumenbach, 1779).
- •III.Кеміргіштер отряды (Rodentia bowditch, 1821).
- •Кәмшат (черный бобр) – Castor fiber Linneus
- •IV. Қоянтәрәзділер отряды (Lagomorpha Brandt, 1855).
- •V. Жыртқыштар отряды (Carnivora bowdich, 1821).
- •Иттер тұқымдасы (Canidae Carаy,1821).
- •Аюлар тұқымдасы (Ursidae Ceray, 1826).
- •Аюлар тұқымдасы (Ursus linnalus6 1758). Қоңыр аю (бурой медведь) (Ursus arctos Linnalus, 1758).
- •3. Жанаттар тұқымдасы (Procyonidae Banaparte, 1850).
- •Жанат - еноты (Procyon Storr, 1780).
- •4. Сусарлар тұқымдасы (Mustelidaе Fischer, 1817).
- •Сусарлар -куница (Mustelidai Fischer)
- •5. Мысықтар тұқымдасы.
- •1. Мысықтар туысынан терісі бағалы және сол үшін пайдалы аңдарға жататындары:
- •2) Қамыс мысығы (камышовый кот) – Felis chaus Guldenstaedt, 1776.
- •3) Сілеусін (рысь) - Felis Lynx Linnalus, 1758
- •2. Барыстар туысы (Uncia Gray, 1854).
- •3. Қабыландар туысы (Acinonyx Brooks, 1828).
- •VI. Жұптұяқтылар отряды.
- •1) Қуысмүйізділер тұқымдасы (полорогие) (Bovidae, Gray, 1821).
- •Арқар (баран) - Ovies ammon Linnacus, 1758.
- •Жабайы дала қойы немесе Үстірт арқары (муфлон) – Ovis orientalis Gmelin, 1774.
- •Бұғылар тұқымдасы (олени) – Cervidae Gray, 1821.
- •2) Құдырлар тұқымдасы (кобырчовые) – Moschidae Grаy, 1821.
- •3) Жабайы шошқалар (қабандар) тұқымдасы (свиньи) – Suidae Gray, 1821.
- •VII.Тақтұяқтылар отряды.
- •Ескекаяқтылар отряды – Pinni – Pedia Jlliger, 1811.
- •Қазақстанның негізі кәсіптік ауланатын және сирек кездесетін жануарларын есепке алу қажеттілігі туралы және оның тәсілдері
- •Ителгілерді маршруттық есепке алу нәтижелері (Березовиков,2003)
- •Ителгілерді автомобильмен есепке алу нәтижесі (Березовиков, 2003)
- •1996 Жылы 10 – 11 мамырдағы Маңғыстау облысындағы ителгілерді авиация көмегімен жүргізілген есептеудің нәтижелері (Березовников 2003)
- •2. Қазақстанның қазіргі ихтиофаунасының қалыптасуы.
- •Қазақстанның құстар әлемі
- •Биологиялық алуантүрлілік тепе-теңдікте сақтап пайдалану туралы
- •Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Achillea millefolium (кәдімгі мыңжапырақ - тысячелистник обыкновенный).
Көпжылдық, биіктігі 20-60 см, тамырсабағы жіңішке жылжымалы. Сабақтары онша көп емес, кейде дара. Қазақстанның орманды, орманды дала және дала аймақтарында және таулардың шалғынды баурайларында көбірек таралған, жалпы алғанда Кавказда, Батыс және Шығыс Сібірде, Орта Азияда, Орталық Европада, Жерорта аймағында, Балқанда, Кіші Азияда, Иранда, Батыс Қытайда, Монғолияда кездеседі.
Өсімдіктегі эфир майының мөлшері өсімдіктің фазасына және тіршілік ететін ортасына байланысты өзгереді 0,25-0,46 % және эфир майының құрамында 8-10% цинеол, 30% проазулен, 10-13% борнилацетат, камфор, тунон және тағы басқа қосымша заттар болатындығы анықталған (Горяев, 1952, Гурова, 1974).
Кәдімгі мыңжапырақ ғылыми және халықтық медицинада пайдаланылады. Бұл өсімдіктің эфир майлары бактерияларды өлтіретін қасиеттері бар. Косметикада бастың терісінің саңырауқұлақ жұқтырған ауруын емдеуге, күйікті емдеуге пайдаланылады.
Сабақтың гүлдеп тұрған жоғарғы бөлігі сүт және арақ-шарап өндірісінде пайдаланылады.
2. Chamonillа recutita (дәрілік ромашка - ромашка обыкновенная).
Біржылдық биіктігі - 10-35см. Сабағы түбінен бастап бұтақтанған, тамыр мойнындағы жапырақтары ұзынша, қауырсын немесе екі рет қауырсынды сағақсыз.
Үйлердің айналасында, бау-бақшаларда, қоқыс тастарда жерлерде өседі. Бұл өсімдіктегі эфир майының мөлшері 0,5 -0,660мк шамасында (І00 гр құрғақ шикізатта).
3. Tanacetum vulgare (кәдімгі түймешөп - пижма обыкновенная).
Көпжылдық, биіктігі - 30-150см, түктенген. Сабақтары дара немесе көп, жоғарғы үш жағында тармақталған тамыр мойнындағы жапырақтары тез өліп қалады, сабақтың төменгі жағындағылары ұзын сағақты, ал жоғарғы жапырақтары сағақсыз. Орман және дала аймақтарында, өзендердің жағасында, алқабында өседі.
Бұл өсімдіктің бүкіл жер бетіндегі мүшелері эфир майлы 0,34-0,70% шамасында. Эфир майының құрамында: камфора, борнеол, туион, изотуион, кадинин, фелогдрен, азулендер, кариофиллен, изоболен болады.
Кәдімгі түймешөп эфир майлары медицинада орта ғасырлардан бері пайдаланылады. Өйткені бұл өсімдіктің микробтарды өлтіретін қасиеті бар.
Бұл өсімдік тамақ және химиялық фармацевтика өндірісінде пайдаланылады. Өсімдіктің жапырақтары ет өнімдерін консервілегенде және кулинарияда тағамдарды хош иістендіру үшін пайдаланылады.
4. Ajania fastigiata (калқан аяния - аяния щитковая).
Көпжылдық, биіктігі - 30-90см, қалың түктенгенген содан түсі бозғылт. Сабақтары түптерінде сүректенбейді, қалың жапырақты, ортаңғы және жоғарғы жапырақтары қанатты сағақты.
Тасты баурайларда және далаларда, бұталар арасында өседі.
Алматы облысы Түрген шатқалында өскен қалқан аянияда эфир майының мөлшері 0,55-0,71мл шамасында болған.
5. Artemisia santolinifolia (Сантолин жапырақ жусан - полынь сантолиолистая).
Жартылай бұта биіктігі – 7-45см, тамыры жуан. Сүректенген, төменгі бөлігінде күшті бұтақтанған.
Жапырақтары жұмыртқа тәрізді, қысқа сағақты. Қазақстанда таулардың субальпі белдеуінің тасты, майда тасты тау баурайларында, шалғындық-дала баурайларында өседі. Жалпы таралуы - Оңтүстік Орал, Орта Азия, Батыс және Шығыс Сібір, Монғолия, Қытай, Тибет.
Сантолин жапырақ жусаннан алғаш рет эфир майын алған О.А.Прохорова және И.М.Лебедев (1932) жаңа ылғал өсімдіктен 1%, ал құрғағынан 0,46%. Бұл өсімдіктің эфир майының құрамында фенолдар - 16%, альдегидтер - 14%, спирт - 20%, борнеол - 2,3%, крезол - 9%, органикалық қышқылдар - 8% болады.
БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ:
Өсімдіктер құрамындағы эфир майлар
Эфир майларының шаруашылық маңызы
Аромотерапия – ежелгі емдік тәсілі ретінде
Қазақстандағы эфир майлы өсімдіктердің түрлік құрамы
Эфир майларының емдік қасиеті
Қылқанжапырақтылар – эфир майлы өсімдіктердің негізгі өкілдері
Орта Азия флорасындағы эфир майлы өсімдіктер
Қазақстанда жусанды мәдениелендіру проблемалары
Эфир майлары бар медициналық препараттар түрлері
Бұрыш жалбыздың емдік қасиеттері
Өсімдік майларының типтері
Климат факторлардың майдың түзілуіне әсері
Майлардың химиялық қасиеті
Сұйық майлар туралы түсінік
Қатты майларды түзетін өсімдік түрлері
Зәйтүн майлардың сипаттамасы
Күнбағыс майының шикізаттық маңызы
Мақта майының адам өміріндегі рөлі
Кастор майының емдік қасиеті
Арахис майының тағамдық маңызы