Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Antonowicz Prawo międzynarodowe.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

§2. Ludność

Stała JudnojicJest naturalnym składnikiem każdego państwa. Na

wet państwo watykańskie, które ma charakter zupełnie wyjątkowy

ma swoją ludność w liczbie S3.0_psób (1980 r.).

Państwa bardzo różnią się między sobą pod względem liczb;

ludności. Różnice wahają się od kilku tysięcy mieszkańców (Naun

- 9350 osób według danych z 1989 r.) do ponad miliarda (Chin:

- l 158230000 osób - pomijając ludność Tajwanu, liczącą ponad 2i

milionów według danych z 1991 r.)

Państwo jako suweren danego terytorium sprawuje zwierzchnie!

wo nadJudzmi znajdującymi się ńTTym terytorruin"'Zwrerźćhnictwi

temu w pełnym zakresie podlegają-wszystkie osoby przebywające n,

terytorium państwa, z wyjątkiem osób sprawujących funkcje organó\

innych państw lub też organizacji międzynarodowych. Osobom tyn

18 Yearbook ofthe United Nations 1975, s. 871-873.

103

- na podstawie prawa międzynarodowego - przysługują przywileje

i immunitety, co oznacza, że są one wprawdzie zobowiązane do

poszanowania prawa państwa przyjmującego, ale wielu normom tego

prawa nie podlegają, zwłaszcza tym, które mają zastosowanie w razie

bezprawnego postępowania. Z tego względu nie traktuje się ich jako

części składowej ludności państwa przyjmującego.

Z pynktu_widzęnia prawa międzynarodowego ludnośe-pąństwa

dzieli się na dwie kategorie - obywateli -tego państwa oraz

c u d z p z i e m c ów;

Obywatele stanowią główny substrat ludności państwa w sensie

jakościowym i ilościowym. Zupełnie wyjątkowe i przejściowe są przy-

padki, kiedy w państwie przebywa więcej cudzoziemców niż własnych

obywateli. Tak więc w Kuwejcie obywatele stanowili w .1983 r. 42,6%

ogółu ludności tego państwa, aczkolwiek rząd kuwejcki postanowił

przedsięwzięć środki zmierzające do zmiany tego stanu rzeczy.

Cała ludność państwa - zarówno obywatele, jak i cudzoziemcy

- podlega prawu tego państwa. Regulowanie sytuacji prawnej osób

podlegających jurysdykcji państwa należy do jego kompetencji we-

wnętrznej. Niektóre kwestie z tej dziedziny mają zarazem związek

z prawem międzynarodowym. Ponadto, państwa zawierają między

sobą umowy w sprawach dotyczących nie tylko cudzoziemców, ale

i swoich obywateli. Praktyka ta jednak nie czyni z nich podmiotów

prawa międzynarodowego.

Obywatelstwo - określane jeszcze w niektórych państwach mia-

nem poddaństwa - jest instytucją łączącą trwale pod względem pra-

wnym jednostkę ludzką z państwem. Więź ta nie ulega zerwaniu

wskutek wyjazdu za granicę, toteż zwierzchnictwo osobowe państwa

może przekraczać granice jego zwierzchnictwa terytorialnego. Obywa-

telstwo jest wprawdzie instytucją prawa państwowego, ale z funkc-

jonowaniem tej instytucji wiąże się kwestia rozgraniczenia zwierzch-

nictwa osobowego poszczególnych państw, co należy już do dziedziny

prawa międzynarodowego.

Wśród, cudzpzięmców można wyróżnić dwie kategorie-ludzi. Pier-

wszą i zazwyczaj o wiele liczniejszą kategorię stanowią ludzie będący

obywatela m'i innego lub ewentualnie innych państw.

Drugą kategorię stanowią ludzie nie będący obywatelami żadnego

państwa; określa się ich mianem bezpaństwowość ó w,- lub

apatrydów. - ..-.._..-.-'

104

Sprawy obywatelstwa państwa regulują w drodze swego ustawo-

dawstwa. Prawo państwowe jednak powinno brać pod uwagę wyma-

gania prawa międzynarodowego w tym zakresie. Tak więc konwencja

z dnia 12 kwietnia 1930 r. w sprawie niektórych zagadnień dotyczą-

cych końffiktu-Tistaw—w zakresie obywatelstwa stanowi, że każde

państwo jest władne określić w swym ustawodawstwie, kto jest jego

obywatelem, ale powinno to być zgodne z umowami międzynarodo-

wymi i zasadami prawnymi ogólnie uznanymi w przedmiocie obywa-

telstwa (art. l)19.

Ze względu na bardzo duże znaczenie instytucji obywatelstwa

zarówno dla państw, jak i dla jednostek państwa powinny starać się

uczynić zadość postulatowi, aby każdy człowiek był obywatelem

jakiegoś państwa, ale tylko jednego. Powszechna deklaracja praw

człowieka z dnia 10 grudnia 1948 r. głosi, że każdy człowiek ma

prawo do posiadania obywatelstwa20.

Stanem niepożądanym jest przede wszystkim bezpaństwowość,

która stawia jednostkę w sytuacji osoby pozbawionej macierzystego

państwa i jego opieki. Niekorzystne konsekwencje może mieć także

dwupaństwowość (podwójne obywatelstwo), a tym bardziej wielopań-

stwowość (wielorakie obywatelstwo) prowadzące do konfliktu między

obowiązkami względem różnych państw.

Państwa zawierają między sobą umowy międzynarodowe mające

na celu zapobieganie lub likwidowanie bezpaństwowości i wielopańst-

wowości, ale dotychczas zjawisk tych nie udało się wyeliminować

całkowicie ze stosunków międzynarodowych. Ich przyczyną są roz-

bieżności w ustawodawstwie poszczególnych państw dotyczącym

n a b y c-La. L u traty obywatelstwa.

Nabycie obywatelstwa może nastąpić przede wszystkim przez

urodzenie, ale także przez takie zdarzenia, jak zamążpójście czy

adopcja_ Czymś innym jest nadanie obywatelstwa cudzoziemcowi,

a więc obywatelowi innego państwa, względnie bezpaństwowcowi. Od

indywidualnego nadania obywatelstwa, czyli tak zwanej naturalizacji,

trzeba odróżniać uznanie za obywateli mniejszych czy większych grup

ludności w związku ze zmianami terytorialnymi.

568.

19 Dz. U. z 1934 r. Nr 27, póz. 217 i z 1937 r. Nr 47, póz. 361 i 362 i Nr 77, póz.

20 K. Kocot, K. Wolfke, op. <•»•(., s. 99.

105

Jeśli chodzi o nabycie obywatelstwa przez urodzenie, to państwa

stosują wobec tego zdarzenia albo zasadę Krwi (jus_sanguinis)

albo zasadę ziemi (ius soli), albo też przyznają priorytet jed-

nej z tych zasad względem drugiej. Rozbieżności ustawowe państw

w tym zakresie mogą prowadzić zarówno do podwójnego obywatel-

stwa, jak i do bezpaństwowości. Pierwszy przypadek zdarzy się,

gdy dziecko rodziców mających obywatelstwo państwa, które stosu-

je prawo krwi, urodzi się na terytorium państwa, które stosuje

prawo ziemi. Drugi przypadek zdarzy się natomiast wtedy, gdy

dziecko rodziców mających obywatelstwo państwa, które stosuje

prawo ziemi, urodzi się na terytorium państwa, które stosuje prawo

krwi.

Polska ustawa o obywatelstwie z dnia 15 lutego 1962 r. oparta jest

na zasadzie krwi, w rezultacie czego dziecko nabywa obywatelstwo

polskie przez urodzenie, jeżeli oboje rodzice są obywatelami polskimi

oraz jeżeli jedno z rodziców jest obywatelem polskim, a drugie jest

nieznane, bądź jego obywatelstwo jest nieokreślone lub nie ma żad-

nego obywatelstwa (art. 4)21. Zasada ziemi stosowana jest pomoc-

niczo wobec dziecka urodzonego lub znalezionego w Polsce, gdy

oboje rodzice nie są znani bądź nie jest określone ich obywatelstwo

lub nie mają żadnego obywatelstwa.

Oprócz urodzenia także zamążpójście jest zdarzeniem, które może

spowodować przeciwstawne skutki w świetle prawa o obywatelstwie

różnych państw. Zagadnienie obywatelstwa kobiet zamężnych daw-

niej regulowano przeważnie w myśl maksymy, że „żona idzie za

mężem". Według zaś konwencji z dnia 20 lutego 1957 r. ani zawarcie

małżeństwa, ani jego rozwiązanie pomiędzy obywatelami dwóch

państw nie wpływa samo przez się na obywatelstwo kobiety22. Nie

wszystkie państwa są jednak stronami tej konwencji.

Zarówno w związku z zamążpójściem, jak i przy wszelkich innych

okolicznościach zmiany obywatelstwa, szczególnie ważne jest shar-

monizowanie nabycia nowego obywatelstwa z utratą dawnego obywa-

telstwa. Sposobem uniknięcia podwójnego obywatelstwa—jest przy-

znanie takim ludziom prawa "o-p c j i, .czyli prawa wyboru jednego

z dwu posiadanych obywatelstw. ——•"•"

21 Dz. U. z 1962 r. Nr 10, póz. 49 z póżn. zm.

22 Dz. U. z 1959 r. Nr 56, póz. 334 i 335.

106

Utrata obywatelstwa może nastąpić w formie zwolnienie

z obywatelstwa lub pozbawienia obywatelstwa. Zwolnienie

z obywatelstwa łączy się na ogół z nabyciem obywatelstwa innegc

państwa^ natomiast pozbawienie obywatelstwa jest aktem zupełnie

wyjątkowym. Tak więc, według ustawy z dnia 15 lutego 1962 r

o obywatelstwie, obywatel polski, który przebywa za granicą może

być pozbawiony obywatelstwa polskiego, jeżeli naruszył obowiązek

wierności lub działał na szkodę żywotnych interesów Polski, jeżeli

nielegalnie opuścił terytorium Polski po dniu 9 maja 1945 r. lut

odmawia powrotu do Polski, jeżeli uchyla się od wykonywania obo-

wiązku wojskowego lub został za granicą skazany za przestępstwo

stanowiące zbrodnie pospolitą (art. 15). Przepis ten wymaga dalekc

idącej zmiany.

Problem z mi a n y. obywatelstwa może powstać w razie zmian

terytorialnych, zwłaszcza w razie cesji terytorialnej. Zmiana obywatel-

stwa nie następuje, jeżeli umowa o cesji terytorialnej przewiduje

przesiedlenie całej ludności na pozostałą część terytorium państ-

wa-cedenta. Następuje to natomiast wtedy, gdy umowa cesyjna prze-

widuje zmianę obywatelstwa całej ludności cedowanego terytorium.

co dawniej było regułą w stosunkach międzynarodowych.

Rozwiązanie pośrednie polega na tym, że umowa o cesji terytorial-

nej przyznaje całej lub części ludności prawo wyboru między obywate-

lstwem państa-cedenta a obywatelstwem państwa-cesjonariusza. Tak

więc na podstawie umów pólsko-radzieckich z jesieni 1944 r. osoby

narodowości polskiej i żydowskiej, które zamieszkiwały przedwojenną

wschodnią część terytorium państwa polskiego i które do dnia 17

września 1939 r. miały obywatelstwo polskie, mogły wybrać obywatel-

stwo polskie lub radzieckie, przy czym z wyborem obywatelstwa

polskiego wiązało się przesiedlenie. Inna rzecz, że można kwestiono-

wać legalność tej akcji, gdyż dotyczyła ona ziem, które w owym czasie

stanowiły jeszcze de iure część terytorium państwowego Polski.

Realizacja prawa państwa do określania, kto jest jego obywatelem

nie jest obojętna dla innych państw. Z jednej bowiem strony obowiąz-

kiem międzynarodowym państwa jest przyjęcie na swoje terytorium

każdego swego obywatela. Z drugiej zaś strony państwo sprawuje

w pewnym zakresie jurysdykcję osobową nad swoimi obywatelami

także wtedy, gdy znajdują się oni na terytorium innych państw oraz

na terytoriach nie podlegających jurysdykcji żadnego państwa. Koń-

107

sekwencją tego jest instytucja opieki dyplomatycznej, która

polega na tym, że państwo może występować wobec'mnycfr państw

i organizacji międzynarodowych w imieniu swoich obywateli, a jego

obywatele mogą korzystać z opieki swego państwa podczas pobytu na

terytoriach innych państw.

W związku z tym pozostaje koncepcja, według której między-

narodowa skuteczność obywatelstwa, wyrażająca się w prawie opieki

dyplomatycznej zależy od rzeczywistego, a nie tylko formalnego

związku jednostki z państwem. Koncepcja taka znalazła swój wyraz

w wyroku Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie

Friedricha Notteboma, który - badać obywatelem Niemiec i prowa-

dząc interesy majątkowe w Gwatemali - nabył jesienią 1939 r. obywa-

telstwo Lichtensteinu bez nawiązania rzeczywistej więzi z tym państ-

wem.

Cudzoziemcem w jakimś państwie jest każda osoba nie będąca

obywatelem tego państwa. W świetle prawa polskiego natomiast nie

jest cudzoziemcem osoba będąca obywatelem innego państwa, jeśli

zarazem ma ona obywatelstwo polskie.

Wjazd cudzoziemca na terytorium państwa normalnie dochodzi do

skutku w wyniku współdziałania dwóch państw, to znaczy państwa

macierzystego oraz państwa obcego. Klasyczną formą indywidualnej

zgody na międzynarodowy ruch osobowy jest ze strony państwa

macierzystego paszport, a ze strony państwa obcego wiza. Pasz-

port może wyrażać zgodę na wyjazd do jednego państwa, grupy państw

lub do wszystkich państw świata. Z kolei wizy także mogą być różnego

rodzaju, a więc są wizy tranzytowe, pobytowe lub imigracyjne.

Zarówno wydanie paszportu swojemu obywatelowi, jak i udzielenie

wizy cudzoziemcowi jest suwerennym aktem państwa. W praktyce nie

ma państwa, które zamknęłoby całkowicie swoje granice przed wyjaz-

dami swoich obywateli czy też wjazdami cudzoziemców. Taka postawa

byłaby nawet sprzeczna z wynikającym z Karty Narodów Zjednoczo-

nych nakazem utrzymywania przyjaznych stosunków między państ-

wami. Niemniej jednak regulacja międzynarodowego ruchu osobowego

należy do kompetencji wewnętrznej państw, które dokonują tego mię-

dzy innymi w drodze wydawania specjalnych aktów prawnych.

W celu ułatwienia międzynarodowego ruchu turystycznego państwa

zawierają umowy, w wyniku których procedura przekraczania granic

państwowych zostaje mniej lub bardziej uproszczona. Dotyczy to

108

zarówno obowiązku posiadania paszportu, jak i obowiązku uzyskania

wizy. Tego rodzaju ułatwienia mają miejsce na zasadzie wzajemności,

chyba że państwa dobrowolnie zrezygnują z tego warunku. Tak więc

niektóre państwa zachodnio-europejskie jednostronnie zniosły obowią-

zek uzyskiwania ich wiz przez obywateli Stanów Zjednoczonych.

Znoszenie obowiązku posiadania paszportu, jak i znoszenie obo-

wiązku uzyskiwania wizy następuje w praktyce w stosunkach między

państwami zaprzyjaźnionymi, zwłaszcza między państwami jednorod-

nymi pod względem polityczno-ustrojowym. Tak więc państwa człon-

kowskie Rady Europy podpisały dnia 13 grudnia 1957 r. układ

uprawniający ich obywateli do przekraczania granic każdego z nich

na podstawie^ dowodów tożsamości, ale z zastrzeżeniem, że chodzi

o pobyty trwające nie dłużej niż 3 miesiące. Polska zawarła już

porozumienia o zniesieniu obowiązku uzyskiwania wiz w stosunkach

z kilkudziesięcioma państwami europejskimi i innymi.

Nadzwyczajną formą znalezienia się na terytorium innego państ-

wa jest uzyskanie jego azylu. Treścią instytucji azylu jest prawo

państwa do udzielenia schronienia cudzoziemcowi prześladowanemu

ze względów politycznych przez jego państwo macierzyste lub inne

państwo. Określenie politycznego charakteru przekonań czy działal-

ności osób, które mogą ubiegać się o azyl w państwach obcych, należy

do kompetencji tych państw. Taki charakter jest zazwyczaj przypisy-

wany także przekonaniom i działalności religijnej i naukowej.

Konstytucja polska z dnia 22 lipca 1952 r. w wersji pierwotnej

zawierała przepis przewidujący udzielanie azylu obywatelom państw

obcych prześladowanym za obronę interesów mas pracujących, walkę

o postęp społeczny, działalność w obronie pokoju, walkę narodowo-

wyzwoleńczą lub działalność naukową. W wersji zmienionej i pozo-

stawionej w mocy ustawą konstytucyjną z dnia 17 października 1992

r. przepis ten ogranicza się do stwierdzenia, że obywatele innych

państw i bezpaństwowcy mogą korzystać z prawa azylu na zasadach

określonych ustawą23. Rozszerzenie o bezpaństwowców kręgu osób,

które mogą ubiegać się o azyl, jest uzasadnione merytorycznie i zgod-

ne z prawem międzynarodowym.

Deklaracja w sprawie azylu terytorialnego uchwalona przez Zgro-

madzenie Ogólne ONZ z dnia 14 grudnia 1967-F—stanowi, że udziele-

23 Dz. U. z 1991 r. Nr 119, póz. 514.

109

nie azylu jest aktem pokojowym i humanitarnym^ Azyludzielony

przez państwo powinien być respektowany przez inne państwa. Prawo

azylu nie przysługuje osobom winnym zbrodni przeciwko pokojowi,

zbrodni wojennych oraz zbrodni przeciwko ludzkości24.

Od azylu terytorialnego, polegającego na udzieleniu zgody

na wjazd i osiedlenie się na terytorium państwa przyznającego azyl

należy odróżnić tak zwany azyl dyplomatyczny, który polega na

udzieleniu schronienia w pomieszczeniach przedstawicielstwa dyplo-

matycznego w obcym państwie. Taką możliwość przewidują niektóre

umowy między państwami Ameryki Łacińskiej, natomiast powszech-

ne prawo międzynarodowe nie zna tej instytucji.

Prawo polskie - oprócz udzielania azylu - przywiduje też moż-

liwość nadania cudzoziemcowi statusu uchodźcy w rozumieniu kon-

wencji z dnia 28 lipca 1951 r. oraz protokołu z dnia ,3-1 .stycznia

196725. Według tych aktów, uchodźcą jest osoba, która na skutek

uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy,

religii, narodowości i przynależności do określonej grupy_społecznej

lub z powodu przekonań politycznych przebywa poza granicami

państwa, którego jest obywatelem i nie może lub nie chce z powodu

tych obaw korzystać z ochrony tego państwa, a także osoba; Która nie

ma żadnego obywatelstwa i znajduje się, na skutek podobnej sytuacji,

poza państwem swojego zamieszkania, nie może lub nie chce z powo-

du tych obaw powrócić do tego państwa. ""

Każdy cudzoziemiec bez względu na sposób, w jaki znalazł się na

terytorium państwa obcego, podlega jurysdykcji tego państwa. Do

kompetencji każdego państwa należy określenie reżimu prawnego dla

cudzoziemców. Niekiedy państwa wydają specjalne akty prawne w tej

sprawie. W Polsce obowiązuje ustawa z dnia 29 marca 1963 r.

o cudzoziemcach26. ——

Regulując status prawny cudzoziemców, państwo powinno

uwzględnić zawarte przez siebie dwustronne umowy międzynarodowe,

a także wielostronne umowy dotyczące praw człowieka. Państwo nie

jest zobowiązane do całkowitego równouprawnienia cudzoziemców~ze

s. 97.

24 Human Rights. A Compilation of International Instruments, New York 1978,

25 Dz. U. z 1991 r. Nr 119, póz. 515 i 517.

26 Dz. U. z 1963 r. Nr 15, póz. 77 z późn. zm.

110

swoimi obywatelami, chyba że zobowiąże się do tego w umowie

międzynarodowej. Konwencja z dnia 7 marca.1966 r7o zlikwidowaniu

wszelkich form dyskryminacji rasowej specjalnie zastrzega, że jej

postanowienia nie dotyczą różnic w traktowaniu swoich obywateli

i cudzoziemców27.

W praktyce całkowite zrównanie w prawach cudzoziemców ze

swoimi obywatelami zdarza się bardzo rzadko. Najczęściej stosowany

jest system równouprawnienia częściowego, w którym równoupraw-

nienie obejmuje zasadnicze dziedziny życia, przy jednoczesnych ogra-

niczeniach w .zakresie praw politycznych, wykonywania niektórych

zawodów czy niektórych praw majątkowych. Nieraz stosuje się klau-

zule największego uprzywilejowania przyznającą obywatelom innego

państwa takie same prawa, z jakich korzystają obywatele jakiegokol-

wiek państwa trzeciego, najbardziej uprzywilejowanego pod tym

względem. Zarazem występuje zastrzeżenie, że korzystanie z praw

przewidzianych dla cudzoziemców uwarunkowane jest wzajemnością.

Opuszczenie terytorium państwa przez cudzoziemca zazwyczaj

odbywa się w drodze wyjazdu mieszczącego się w ramach zezwolenia

na przejazd lub pobyt w tym państwie. Szczególnymi formami opusz-

czenia terytorium państwa są ekstradycja oraz wydalenie.

Ek^tjfJidycj a polega na wydaniu państwu obcemu osoby ści-

ganej przez nie za popełnienie przestępstwa. Ekstradycji dokonuje

państwo, na terytorium którego taka osoba znajduje się. Z wnioskiem

o ekstradycję występuje natomiast państwo, któremu przysługuje

jurysdykcja„karna wynikająca z faktu, że na jego terytorium zostało

popełnione lub rozciągają się skutki popełnionego przestępstwa albo

też dlatego, że sprawca przestępstwa jest jego obywatelem. Rozpat-

rując ekstradycję przestępców ze stanowiska prawa międzynarodowe-

go, trzeba odróżnić sytuację, kiedy jest ona niedopuszczalna, od

sytuacji, kiedy jest ona obowiązkowa.

Ekstradycja jest niedopuszczalna w stosunku do osób, które dopu-

ściły się lub _są_ podejrzane o popełnienie tak zwanych przestępstw

P olU_ycznjLcJl^ Państwo moźe~me przyznać InTazylu^olitycznego,

^e v^zadnYm_razie nie powinno ich wydawać państwom, z których

strony istnieje_^roźba-ścigania. Wyjątkiem od tej zasady jest tak

^ana klauzula zamachowa przewidująca ekstradycję osób, które

27 K. Kocot, K. Wolfke, op. cit., s. 466-^80.

111

motywowane względami politycznymi dopuściły się zabójstwa osób

zajmujących kierownicze stanowiska państwowe. Trzeba przy tym

zaznaczyć, że ocena charakteru przestępstwa należy do państwa wy-

dającego.

Powszechne prawo międzynarodowe nie nakazuje wydawania in-

nym państwom sprawców przestępstw pospolitych. Prawnomię-

dzynarodowy obowiązek wydawania przestępców tej kategorii po-

wstaje tylko w stosunkach między państwami, które zawarły umowę

ekstradycyjną. W praktyce są to najczęściej umowy dwustronne.

Podstawową przesłanką wydania osoby innemu państwu jest po-

pełnienie przez nią tak zwanego przestępstwa ekstradycyjnego, a więc

czynu karalnego przewidzianego w umowie ekstradycyjnej. Przestęps-

twa te mogą być określane w dwojaki sposób. Metoda enumeracji

polega na wymienieniu przestępstw będących podstawą ekstradycji,

natomiast metoda eliminacji przyjmuje ogólną regułę, od której za-

strzega się wyjątki. Tak więc umowa między Polską ą Królestwem

Serbów, Chorwatów i Słoweńców z dnia 4 maja 1923 r. przewidywała,

że wydanie jest niedopuszczalne między innymi z powodu wykroczeń

przeciwko ustawom celnym, podatkowym lub innym ustawom skar-'

bowym28.

Umowy ekstradycyjne z reguły zawierają zasadę, że podstawą

wydania może być tylko czyn, który jest karalny zarówno w państwie

proszącym, jak i w państwie wydającym. Uznają one też zazwyczaj

tzw. zasadę specjalności, według której osobę wydaną można ukarać

tylko za przestępstwo, które było podstawą ekstradycji.

Często, aczkolwiek nie powszechnie, państwa wykluczają wydawa-

nie swoich obywateli. Według polskiego kodeksu postępowania kar-

nego z dnia 19 kwietnia 1969 r. wydania należy odmówić, jeżeli

osoba, której dotyczy wniosek o wydanie jest obywatelem polskim

albo korzysta w Polsce z prawa azylu. Wydania zaś można odmówić

między innymi z tego powodu, że przestępstwo zostało popełnione na

terytorium państwa polskiego albo na polskim statku wodnym lub

powietrznym (art. 534 k.p.k.)29. ~~~—~

Niezależnie od jakiejkolwiek umowy międzynarodowej państwa^

powinny wydawać sprawców zbrodni przeciwko pokojowi^zorodnf'

28 Dz. U. z 1929 r. Nr 2, póz. 16.

29 Dz. U. z 1969 r. Nr 13, póz. 96 z późn. z

112

wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości. Do tej kategorii prze-

stępstw należy także zaliczyć piractwo morskie i powietrzne oraz

terroryzm.

Wydalenie polega na usunięciu jakiejś osoby przez państwo ze

swego terytorium. Może to dotyczyć wyłącznie cudzoziemców, a nie

swoich obywateli. Tak zwana banicja nie jest instytucją prawa mię-

dzynarodowego, a ewntualnie jej stosowanie byłoby obecnie sprzeczne

z prawami człowieka.

Wydalenie może mieć formę skutecznego nakazu opusz-

czenia terytorium państwa lub też formę deportacji, czyli

przymusowego odstawienia do granicy. Stosowanie wydalenia cudzo-

ziemców powinno być ograniczone do przypadków naruszania przez

nich prawa państwa pobytu i nie powinno mieć charakteru dys-

kryminacyjnego w stosunku do różnych państw.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]