Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Antonowicz Prawo międzynarodowe.doc
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
1 Мб
Скачать
☆

§ 5. Dno I podziemie mórz

Według dawnego prawa międzynarodowego, dno i podziemie mors

kich wód wewnętrznych i morza terytorialnego podlegało całkowici

zwierzchnictwu terytorialnemu państwa nabrzeżnego. Przestrzenny za

kres tego zwierzchnictwa zaczął rozszerzać się po II wojnie światowej

Najpierw niektóre państwa jednostronnie rozciągnęły swoją władzą n,

płytkie obszary dna morskiego i jego podziemie leżące poza granicam

morza terytorialnego. Obszary te to szelf kontynentalny.

" Tamie, s. 63-67.

" DZ.U. z 1969 r. Nr 13, póz. 95 z późn. zm.

139

Problem statusu prawnomiędzynarodowego szelfu kontynentalne-

go uregulowała jedna z konwencji przyjętych w Genewie w 1958 r.

Według niej państwom nadbrzeżnym przysługują prawa suwerenne

w celu badania i eksploatacji zasobów naturalnych szelfu kontynen-

talnego. Prawa te wprawdzie nie obejmowały wód pokrywających

szelf kontynentalny, ale rozciągały się na wszelkie instalacje zbudowa-

ne w związku z ich wykonywaniem przez państwo nadbrzeżne. Ze-

wnętrzną granicę szelfu kontynentalnego konwencja z 1958 r. okreś-

liła w ten sposób, że sięga ona do miejsca, gdzie wody morskie mają

głębokość 200 m albo poza tę granicę aż do punktu, gdzie istnieje

techniczna możliwość eksploatacji zasobów szelfu. Natomiast kon-

wencja prawa morza z 1982 r. przyjęła, że minimalna szerokość szelfu

kontynentalnego, bez względu na ukształtowanie dna morskiego,

wynosi 200 mil od linii podstawowej morza terytorialnego. Zarazem

uznano, że państwa nadbrzeżne mogą rozciągnąć swoją władzę aż do

zewnętrznej krawędzi obrzeża kontynentu, tam gdzie rozciąga się ono

poza 200 mil.

Bałtyk, którego głębokość nie przekracza 200 m, w całości jest

morzem szelfowym, gdyż znajduje się na szelfie. Polska uregulowała

problemy związane z wykonywaniem swoich praw do szelfu kon-

tynentalnego w ustawie z dnia 17 grudnia 1977 r.23, a zarazem

zawarła ze swoimi sąsiadami umowy o rozgraniczeniu wód szel-

fowych.

Zewnętrzna granica szelfu kontynentalnego stanowi granicę wła-

dzy i jurysdykcji państw nadbrzeżnych. Dno i podziemie mórz poza tą

granicą stanowią wspólne dziedzictwo ludzkości. Pojęcie

to zostało sformułowane w konwencji o prawie morza z 1982 r.,

według której eksploatacja zasobów dna morskiego poza granicami

jurysdykcji państw nadbrzeżnych powinna być prowadzona w inte-

resie całej ludzkości. W tym celu przewidziano utworzenie Organizacji

Dna Morskiego, która ma sama prowadzić eksploatację za pośrednic-

twem przedsiębiorstwa międzynarodowego oraz nadzorować eksploa-

tację prowadzoną przez państwa i ich obywateli na podstawie kon-

traktów zawartych z tą Organizacją. Do czasu jej utworzenia funkcje

dotyczące obszaru jej przyszłego działania pełni Komisja Przygotowa-

wcza.

23 Dz.U. z 1977 r. Nr 37, póz. 164.

140

§ 6. Przestrzeń powietrzna

Status prawnomiędzynarodowy przestrzeni powietrznej

jest funkcją statusu obszaru, nad którym znajduje się. Tak więc każde

państwo ma całkowitą i wyłączną suwerenność w przestrzeni powiet-

rznej nad swoim terytorium lądowym i wodnym. W tym drugim

przypadku chodzi nie tylko o przestrzeń powietrzną wznoszącą się

nad wodami śródlądowymi, ale także nad morskimi wodami wewnęt-

rznymi i morzem terytorialnym. Do terytoriów podlegających suwe-

renności państw można pod względem statusu przestrzeni powietrznej

przyporządkować także terytoria zależne, aczkolwiek nie wchodzą

one w skład terytoriów państw, które nimi administrują i są od-

powiedzialne za ich stosunki międzynarodowe.

Jednakże przestrzeń powietrzna nad morzem otwartym, włączając

w to przestrzeń powietrzną nad wodami morskimi stref specjalnych

znajdujących się poza granicami morskimi państw nadbrzeżnych, nie

podlega suwerenności żadnego państwa i wszystkie państwa mają

równe prawa do korzystania z niej. To samo dotyczy przestrzeni

powietrznej nad Antarktydą jako terytorium międzynarodowym, ale

z zastrzeżeniem, że jest ono zdemilitaryzowane.

Rozwój komunikacji lotniczej doprowadził do korzystania z prze-

strzeni powietrznej państw obcych, toteż ukształtowało się prawe

międzynarodowe lotnicze. Głównym źródłem tego prawe

jest współcześnie konwencja o międzynarodowym lotnictwie cywil-

nym podpisana w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r.24, która zastąpiła

konwencję w sprawie żeglugi powietrznej podpisaną w Paryżu dnia l;

października 1919 r.25 Na podstawie konwencji w Chicago utworzone

została Międzynarodowa Organizacja Lotnictwa Cywilnego, które

podejmuje uchwały zawierające międzynarodowe normy techniczni

dotyczące lotnictwa cywilnego. Ponadto, państwa zawarły w sprawi(

komunikacji lotniczej bardzo wiele umów partykularnych, zwłaszcz.

umów dwustronnych.

Podstawową zasadą prawa międzynarodowego lotniczego jest to

że korzystanie z przestrzeni powietrznej obcego państwa wymaga jeg(

zgody. Prawo to nie zna przy tym jakiejś instytucji nieszkodliwego

24 Dz.U. z 1959 r. Nr 35, póz. 212 i 214.

25 B. Winiarski, op. cit., s. 228-237.

141

przelotu, która byłaby analogiczna do przysługującego państwom pra-

wa nieszkodliwego przepływu przez obce morze terytorialne. Zgoda

państwa terytorialnego może być wyrażona w umowie międzynarodo-

wej wielostronnej lub dwustronnej albo też w jego ustawodawstwie.

Każdy statek powietrzny powinien mieć przynależność państwo-

wą, ale tylko jedną. Nabywa ją przez wpisanie do rejestru statków

powietrznych prowadzonego przez kompetentne władze państwowe.

Przynależność państwowa tworzy więź prawną łączącą statek powiet-

rzny z danym państwem. Każdy statek powinien też mieć swój znak

rozpoznawczy.

Z punktu widzenia prawa międzynarodowego ważne jest wyróż-

nienie z jednej strony statków powietrznych cywilnych, z drugiej zaś

statków powietrznych państwowych, a więc przede wszystkim wojs-

kowych, a także celnych i policyjnych. Specjalnym rodzajem statków

powietrznych są statki bez pilota.

Zakres zgody państwa na korzystanie z jego przestrzeni powietrz-

nej innych państw bywa w praktyce międzynarodowej różny. Zgoda

taka może dotyczyć przelotu jednokrotnego, wielokrotnych przelotów

nieregularnych lub też ustanowienia regularnej linii lotniczej.

W międzynarodowej żegludze lotniczej wyróżnia się wolność tech-

niczną i handlową. Wolność techniczna obejmuje: l) prawo przelotu

bez lądowania oraz 2) prawo lądowania tylko w celach technicznych,.

a nie handlowych. Prawo to obejmuje takie czynności, jak uzupeł-

nianie zapasu paliwa, przeprowadzanie przeglądu technicznego czy

dokonywanie wymiany załogi.

Wolność handlowa to: l) prawo przewożenia pasażerów i ładun-

ku z państwa przynależności statku powietrznego, 2) prawo zabiera-

nia pasażerów i ładunku do państwa przynależności statku powietrz-

nego, 3) prawo zabierania pasażerów i ładunku do państw trzecich

oraz prawo przewożenia pasażerów i ładunku z tych państw.

Znajdując się na terytorium własnym oraz na obszarze nie pod-

legającym suwerenności żadnego państwa, statek powietrzny podlega

wyłącznej władzy i jurysdykcji państwa, do którego należy. Upraw-

nienia państwa, do którego statek należy w stosunku do statku

powietrznego określa się mianem zwierzchnictwa samolo-

towego. Z tym związana jest zasada, że działania na pokładzie

statku powietrznego są traktowane tak, jak gdyby miały miejsce na

terytorium państwa.

1142

Sytuacja prawna statków powietrznych znajdujących się w obcej

przestrzeni powietrznej i w obcych portach lotniczych różni się zależ-

nie od tego, czy chodzi o samoloty państwowe czy też o samoloty

cywilne. Samolotem państwowym (wojskowym, policyjnym, celnym),

znajdującym się w obrębie innego państwa za jego zezwoleniem,

przysługują immunitety. Natomiast samoloty cywilne, nie tracąc więzi

z państwem przynależności, podlegają jurysdykcji państwa terytorial-

nego. Państwo to jednak nie ingeruje w ich sprawy wewnętrzne, to jest

sprawy między kapitanem, załogą i pasażerami, chyba że godzą one

swymi skutkami w jego prawo i bezpieczeństwo.

Statki powietrzne każdego rodzaju powinny przestrzegać praw

innych państw, kiedy krzystają z prawa pobytu na ich terytoriach.

Statek, który nie stosuje się do przepisów regulujących żeglugę powie-

trzną, może być zmuszony do lądowania.

Ważne miejsce w prawie międzynarodowym lotniczym zajmują

umowy międzynarodowe w sprawie zwalczania przestępstw na statkach

powietrznych. Są to: konwencja z dnia 14 września 1963 r.26 w sprawie

przestępstw i niektórych innych czynów popełnionych na pokładzie

statków powietrznych, konwencja z dnia 16 grudnia 1970 r.27 o zwal-

czaniu bezprawnego zawładnięcia statkami powietrznymi oraz konwen-

cja z dnia 23 września 1971 r.28 o zwalczaniu bezprawnych czynów

skierowanych przeciwko bezpieczeństwu lotnictwa cywilnego.

Tak więc, według pierwszej z wymienionych konwencji między-

narodowych państwo terytorialne nie może przeszkodzić w kontynuo-

waniu lotu przez statek powietrzny w celu wykonania jurysdykcji

karnej, z wyjątkiem przypadków, gdy:

a) przestępstwo wywarło skutek na terytorium tego państwa;

b) przestępstwo zostało popełnione przez obywatela tego państwa

lub w stosunku do takiego obywatela albo przez osobę mającą stałe

miejsce zamieszkania w tym państwie;

c) przestępstwo narusza bezpieczeństwo tego państwa;

d) przestępstwo stanowi naruszenie jakichkolwiek reguł lub prze-

pisów dotyczących lotu lub manewrowania statkiem powietrznym

obowiązujących w tym państwie;

26 Dz.U. z 1971 r. Nr 15, póz. 147 i 148.

" Dz.U. z 1972 r. Nr 2, póz. 181 i 182.

28 Dz.U. z 1976 r. Nr 8, póz. 37 i 38.

143

e) wykonywanie tej jurysdykcji jest konieczne w celu zapewnienia

poszanowania zobowiązań tego państwa wynikających z wielostron-

nej umowy międzynarodowej.

Prawo międzynarodowe lotnicze nie określa górnej granicy prze-

strzeni podlegającej suwerenności państw. Operuje ono pojęciem prze-

strzeni powietrznej, które nie jest pod tym względem całkowicie

jednoznaczne. Sprawa zaś wymaga uregulowania z uwagi na istotną

odmienność statusu międzynarodowego przestrzeni powietrznej z jed-

nej oraz przestrzeni kosmicznej z drugiej strony. Propozycje na ten

temat wysuwane w pracach ONZ mieszczą się na ogół w granicach od

80 do 100 kilometrów od powierzchni Ziemi.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]