5.Хх ғасыр басындағы қазақ қоғамдық саяси ойдың дамуын сипаттаңыз.

XX ғ. Қазақстан тарихы оқиғалы материалдың көптігі, ең бастысы, идеологиялық күштеушілік және одан босану әрекеттерінің салмақтылығы жөнінен Отандық тарихымыз шежіресінің негізгі бөлімдерінің бірі болып саналады. Тарихи тұрғыдан алғанда бұл ең алдымен адамзат табиғатына жасалған көз көріп, құлақ естімеген ұзаққа созылған экспериментті баяндау, сонымен қатар осы жағдайдан ұлттық-мемлекеттік деңгейде шығудың Оптималды Қазақстандық моделі. Екінші жағынан, отандық тарихнама (Кеңес кезіндегі) Кеңестік-маркстік схемамен қатаң негізделгендіктен ғылыми даму деңгейінде дүниеге көзқарастың барабар адекватты көрінісін бере алмайтын еді. Өйткені оның өзі тоталитарлық мемлекеттік системамен біте қайнасқан, соның идеялық-саяси қажетіне қарай қызмет етуге бейімделген еді. Мұның өзі алдымен кейінгі онжылдықтарда. Кеңестендіру және модернизациялау кезеңдеріне баға беруге түрліше әдіснамалық тұрғыда қарауда байланысты пайда болған тарихисофиялық, «информациялық» (Л.Тофлер) «Технотромдық» (З.Бжезинский), «Ғылыми рационалистік» (Ю.Хабермас), «техникалық-информациялық» (Дж. Мартин, Т.Сувер), "өркениеттілік-шиеленістілік» (С.Хангиктон) т.б. бағыттардан еді.

Бүтіндей алғанда КСРО-ның 70 жылдық даму тарихында оның халықтары тоталитарлық тәжірибеден трагедиялық білім алды. Осыған байланысты Ресейге де, басқа республикаларға да большевизмнің менің ғана емес, таптық езгінің терең тамырларын түсіну де маңызды, мұның өзі қазір димып келе жатқан елдердің нағыз демократиялық жолға түсуіне кепілдік береді

ХХ ғасырдың басында Қазақстанның әлеуметтік –экономикалық және саяси дамуында болған өзгерістер қазақ халқының рухани өміріне терең әсер етті.Саяси,экономикалық экспансиямен қоса,құлдыққа салушылардың мәдениеті күштеп таңылды.

Патша өкіметінің кертартпа саясаты халыққа білім беру саласынан мейлінше айқын аңғарылады.Отаршыл билік қазақ халқының мүдделері мен құқықтарын елемей,оның рухани дамуын тежеді.

Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық және саяси өмірінде қарастырылып отырған кезеңде орын алған соны құбылыстар қазақ қоғамының қоғамдық санасындағы елеулі өзгерістерге әкеп соқты.Мұндай елеулі өзгерістер ұлттық сана-сезімді оятуға жағдай жасады,қазақ қоғамында жаңа идеялардың , ой-пікірлер мен көзқарастардың қалыптасуын анықтап берді.Мәдениет тұрғысынан алғанда,дәуірдің жаңалықтары ең алдымен еуропалық өркениетті,жаңа құндылықтарды бастапқы әлеуметік үстем топ өкілдерінің,адамдардың шағын тобының меңгеруі орын алғанынан көрінеді.

ХХ ғасырдың басындағы саясат ,дәлірек айтқанда,отаршылдық басқау жүйесі кезіндегі қазақ халқының жағдайы кейінгі кезеңдегі әдебиет дамуында өзекті проблема болып қала берді.Сол кезеңдегі әдебиетке келген М.Жұмабаев,С.Сейфуллин,Б.Майлин,С.Мұқанов және басқалары сияқты жас таланттар демократиялық –ағартушылық дәстүрлерді жалғастырып, оны бостандық идеяларымен байытып ,өздерінің алғашқы туындыларын жариялай бастады .

Сонымен, ХХ ғасырдың басындағы қазақ халқының қоғамдық санасы- тарихтың жол айрығына душар келген қоғамның өзі сияқты күрделі құбылыс.Біз қарастырып отырған кезеңде шовинистік отаршылдық идеология мен бостандық , тәуелсіздік идеологиясы арасында ымырасыз күрес жүріп жатты.Қазақ даласында қалыптасып келе жатқан жас қазақ зиялылары белсене таратқан саяси идеялар қазақ қоғамының оянуына жәрдемдесіп, бұл халықтың құқықтық эстетикалық санасы мен өнегелі ой –өрісіне зор ықпал жасады.