21.Есту мүшелерінің құрылысын бағалап,синтез жасаңыз.

Есту мүшесі сырткы кұлак құлақ қалқаны мен сыртқы есту өсінен тұрады.Құлақ қалқаны- auricular терімен қапталган серпімді шеміршекті түзілген. Басы кайырылған жиегі құлақ шиыршыгынан helix осыған параллель шиыршак алдынғы томпак кұлак бүртігі antitragus деп аталады. Сырткы есту өтісі meatusasustusticus exsternus екі шеміршекті сүйекте бөлінген бөліктен тұрады. Шеміршектін бүкіл жолы болганда бүкіл сырткы есту өтісі ұзындығының үштен бірін кұрайды. Тұтас есту екісінің құрайтын сүйекті есту өтісі сырткы porus acusticus externus аркылы ашылады. Осы тесіктің жиегімен донгелек сүйекті жулге sulcus tumnranicus отеді. Құлақ калканының жабатын тері сырткы есту осіндісіне созылады. Остің шеміршекті бөлімінде май бездері сары түсі секреторлы бөлетін ерекше бездер коп болады. Дабыл жаргагы- сырткы жане ортангы қулақ шекарасында жатады. Есту өсіндісі іш шетінің кигаш орналасу калпына байланысты жаргак кигаш болып келеді. Дабыл жаргагының фиброзды талшыктары болмайды. Ортангы кулак- дабыл куысы мен есту түтігінен турады. Ол дабыл куысынан жұткыншактың мұрындык бөлігімен жалғасады. Дабыл куысы- cavitas tympanica самай сүйегі перемидасынын негізінде сырткы есту өстісі мен ішкі кулак арасында жалгаскан. Оның дыбыс тербелістерінің дабыл жарғағынан лабиринтке беретін үш кішкене сүйекшеден. Дабыл жарғагы алты алты қатты қисайған дабыл аспабына ұксайды. Дабыл қуысынын алты жарғағын ажыратады.

1 Дабыл куысының латераді кабыргасы- дабыл жарғағы мен сырткы есту жолынын сүйекті табакшасынан тузіледі.

2 Дабыл куысынын жарғагы мидиалді кабыргасынан лабиринтке жалгасып жатады .

3 Дабыл кусынын арткы кабырғасы.

4 Дабыл куысыныың алдынгы кабырғасы ішкі ұйкы артериясы жақын жанасып жаткан.

5 Дабыл куысының жоғарғы кабырғасы.

6 Дабыл куысының төмегі кабарғасы. Дабыл куысының орналаскан үш кішкене дыбыс сүйекшалері өздерінің пішініне карай балғашык тос және үзенгі деп аталады.

Балғашыктын домалақ басы мойын арқылы сабымен жалғасады.

Ішкі кулак немесе лабиринт самай перамидасының кабатында дабыл куысы мен ішкі дыбыс жолын арасында орналасады. Сүйекті лабиринт кабарғалары тығыз сүйектен турады. Керберіс vestiburlum лабиринттің ортангы бөлігін кұрайды.

Суйекті жартылай донгелекті өзектер- өзара перпендикулар жазыктыкка орналаскан үш доға тәрізді сүйек жолдары. Алдынғы жартылай дөңгелек өзек canalis semicircularis laterelis самай сүйек перамидасының бөлігінде. Арткы жартылай дөнгелекті өзек болып табылады. Улу иірімді суйекшелі өзекше ол кіреберістен басталып екі иірім жасайды улу кабаршагына уыксап орналасады.

Жаргакты лабиринт- Сүйекті лабиринттің ішінде орналасады.Онда есту жане гравиньтация анализаторының шекті бөлімдері орналасады. Іші мөлдір

22.Бүйректің құрылысын бағалаңыз және синтез жасаңыз.

Ыдырау өнімдерін шығарудың маңызы. Ағза енді қайта пайдаланбайтын зат алмасудың соңғы өнімдерін ыдырау өнімдері дейміз. Ағзаға сырттан келген бөгде заттар да (улы заттар және т.б.) ыдырау өнімдері болып саналады. Осы заттардың барлығы ыдырау өнімдерін шығару мүшелерінің көмегімен ағзадан сыртқа шығарылады. Ыдырау өнімдерін шығару - ағзаның ішкі ортасының тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Қалдық (қажетсіз) заттардың дер кезінде ағзадан шығарылмауы адам үшін өте қауіпті.

Ыдырау өнімдерін шығаруға қатысатын мүшелерге - бүйрек, өкпе, тері, тер бездері, ішек жатады.

Зәршығару жуйесіне: 2 бүйрек, 2 несепағар, бір куық және бір зәршығару өзегі жатады.

Бүйрек - үрмебұршақ пішінді жұп мүше. Оның жоғары полюсінде эндокрин бездері орналасқан. Бүйрек үсті бездері мен бүйрек сыртынан май капсуласымен жабылған.Адам бүйрегінің массасы 150 грамм. Бүйрек ұлпасы сыртқы қоңырқай түсті қыртысты қабпаттан және ішкі бозғылт түсті ми затынан тұрады. Ыдырау өнімдерін шығарудың негізгі мүшесі - бүйрек. Ағзадан зат алмасу соңғы өнімдерінің 75%-ы бүйрек арқылы шығарады. Бүйрек құрсақ қуысында 1-2- бел омыртқаның екі жағында орналасқан. Ол үрмебұршақ пішінді қызғылт-қоңыр түсті. Оң жақтағы бүйрек сол жақтағы бүйректен сәл төменірек орналасады. Өйткені оң жақ бүйрекке үстіндегі бауырдың салмағы түседі. Бүйректің сыртқы жиегі дөңес, ішкі жиегі ойыс. Ойыс жағы омыртқа жотасына қарай бағытталған. Ойыс жағында бүйрек артерия тамырлары, бүйрек вена тамырлары, жүйке талшықтары мен несепағар жолдары болады. Бүйректің бұл жері бүйрек қақпасы деп аталады.

Әрбір бүйректің салмағы шамамен 150 г. Бүйректің сыртын қалың май қабаты қаптайды. Бүйрек қоңырқай түсті сырты қыртысты және іші бозғылт түсті милы заттан түзілген. Бүйректің ойыс жағында шағын қуысы болады, оны бүйректің астаушасы дейді. Бүйректің құрылысы өте күрделі. Бүйректің құрылымдық және қызметтік бірлігі - нефрон (гр. nefron -бүйрек) деп аталады. Әрбір бүйректе 1 миллионнан астам нефрон болады. Нефронның өзі екі бөлімнен тұрады. Сыртынан қоршап жатқан бөлімі — бүйрек денешігі деп аталады, ол қыртысты затта орналасқан. Екінші бөлімі — нефрон өзекшелер, олар бүйректің иір-иір болып шумақталып, боз затқа орналасады. Нефрон өзекшелері иректеліп әрі өзара қосылып жинағыш түтікшелерді құрайды. Олар тікелей пирамидалармен байланысқан.

Бүйректе артерия қантамырлары 2 рет қылтамырлар шумағын құрайды. Адам денесіндегі басқа мүшелерде ұсақ қантамырлар бір-ақ рет қылтамырлар шумағын құрайды.