- •Пачатак летапiсання. "Аповесць мiнулых гадоў". Крынiцы I значэнне аповесцi для вывучэння гiсторыi Беларусi.
- •Узнiкненне мясцовых летапiсных цэнтраў. Полацкi летапiс. Методыка аналiзу летапiсных помнiкаў. А.Шахматаў.
- •Лацінамоўныя хронікі. Нямецкiя I польскiя хронiкi XI – XV стст. Сагі як гістарычная крыніца.
- •"Хронiка" Мацея Стрыйкоўскага. Крынiцы I значэнне хронiкi для вывучэння гiсторыi Беларусi.
- •25 Книг
- •Беларуска-літоўскае летапiсанне XV–XVI стст. Класiфiкацыя летапiсаў. Методыка аналiзу легендарных частак летапiсаў.
- •Першы беларускi звод: гiсторыя стварэння, крынiцы I склад. Слуцкая I маскоўская рэдакцыi.
- •Другi беларускi звод ("Хронiкi Лiтоўская I Жамойцкая"), яго рэдакцыi.
- •Складанне III беларускага зводу ("Хронiкi Быхаўца").
- •Асаблiвасцi летапiсання XVII–XVIII стст. На Беларусi. Баркалабаўскi летапiс.
- •Асаблiвасцi летапiсання XVII–XVIII стст. На Беларусi Гарадскiя летапiсы (хронiкi).
- •Гiсторыка-мемуарная лiтаратура XVI–XVII стст. "Дзеннiкi" я.Збароўскага, л.Дзялынскага, ф.Еўлашоўскага I і.Будзiлы. Успаміны Цадроўскага. "Дыярыушы" Самуiла I Багуслава Маскевiчаў I iнш.
- •Асаблiвасцi I асноўныя вiды мемуараў XVIII ст. Мемуары Турчыноўскага, Пільштынавай.
- •Мемуарная лiтаратура XIX ст. I асаблiвасцi яе вывучэння. (Агінскі, Чартарыйскі, Патоцкі і інш.)
- •Мемуары навейшага часу. Характарыстыка асноўных этапаў I вiдаў.
- •Успамiны удзельнiкаў грамадзянскай вайны, калектывiзацыi I другой сусветнай вайны, дзеячоў беларускай эмiграцыi.
- •Успамiны савецкiх I партыйных кiраўнiкоў, дзеячоў культуры. Вусныя ўспамiны, прынцыпы iх збору, улiку I вывучэння.
- •Запiскi замежных дыпламатаў I падарожнiкаў XVI –XVIII ст.Ст. Як крынiца па гiсторыi Беларусi (Герберштэйн, Гваньіні, Пасевіна і інш)
- •Запiскi расiйскiх падарожнiкаў аб Беларусi. (Карабейнікаў, Таўстой, Куракін і інш.)
- •Эпісталярныя крыніцы. XVI-XVIII вв. (ф.Кміта-Чарнобыльскі, Курбскі і інш)
- •Паняцце эпісталярнага комплекса. Буйнейшыя эпісталярныя комплексы новага і навейшага часу. Праблемы атрыбуцыі і публікацыі эпісталярных крыніц.
- •1917 – Первая половина 1980-х гг.
- •Вызначэнне паняцця “літаратурны твор”. Асаблiвасцi вывучэння помнiкаў лiтаратуры як гiстарычных крынiц.
- •Асноўныя рысы лiтаратурных твораў XI–XIII ст.Ст. "Слова аб палку Iгаравым". Публiцыстычны I палемiчны жанры, іх станаўленне. "Павучэнне" Манамаха.
- •Жыційная літаратура. Мартырыі (“страсці”). Жыція Ефрасінні Полацкай, Кірылы Тураўскага і інш. Вывучэнне жыційнай літаратуры. В.В.Ключэўскі.
- •Літаратурныя і публіцыстычныя творы XVI–XVIII стст. Паэтычныя творы XVI – пачатку XVII стст.
- •Прадмовы і пасляслоўі ф.Скарыны, с.Буднага, в.Цяпінскага.
- •Царкоўна-палемічныя творы канца XVI – першай паловы XVII стст.
- •Царкоўна-палемічныя творы канца XVI – першай паловы XVII стст.
- •Асаблівасці вывучэння літаратурных твораў новага і навейшага часу. Адлюстраванне рэчаіснасці, светапогляду, індывідуальнасці ў мастацкіх творах розных эстэтычных накірункаў.
- •Публікацыі мастацкай літаратуры. Часопісныя публікацыі мастацкіх твораў. Самвыдат. Улік формы публікацыі пры крыніцазнаўчым вывучэнні.
- •Публіцыстычныя творы новага і навейшага часу.
- •Этапы развіцця перыядычнага друку. Першыя перыядычныя выданні на тэрыторыі Беларусі.
- •Афіцыйны друк. “Губернскія” і “Епархіяльныя” “ведамасці”. Першыя неафіцыйныя выданні. “Мінскі лісток”.
- •3. Появление и распространение неофициальной печати
- •7 Номеров
- •1884, Петербург, а. Марченко и х. Ратнер, на русск. Языке
- •20 Отделов: Местная хроника, Политический обзор, Зарубежные новости, Общая хроника и т.Д.
- •Спецыялізацыя і палітызацыя перыядычнага руху. Легальны і нелегальны друк. Нацыянальныя выданні. “Наша Доля”, “Наша Ніва”.
- •Периодическая печать начала хх века
- •Перыядычны друк і цэнзура. Цэнзурныя статуты і ўстановы, іх развіцце на працягу XIX – пачатку XX стст.
- •Падцэнзурныя выданні і іх спецыфіка. Партыйны, савецкі, прафсаюзны друк. Раённыя выданні, іх роля ў прапагандзе афіцыйнай палітыкі.
- •Нелегальны друк у навейшы час. Апазіцыйныя выданні ў Заходняй Беларусі і на савецкай тэрыторыі. Самвыдат 60–90–х гг., характэрныя рысы газетна-часопісных выданняў самвыдату.
- •Асаблівасці вывучэння перыядычнага друку 1990–х гг. “Незалежныя” выданні.
- •Этапы развіцця і асаблівасці корпуса гістарычных крыніц. Змены ў корпусе гістарычных крыніц пры пераходзе ад сярэдніх вякоў да новага часу.
- •Змены ў корпусе гістарычных крыніц хіх–ххі вв.
- •Асаблівасці вывучэння кінафотафонадакументаў.
- •Праблемы віртуальных публікацый гістарычных крыніц.
Успамiны удзельнiкаў грамадзянскай вайны, калектывiзацыi I другой сусветнай вайны, дзеячоў беларускай эмiграцыi.
1. 1917 –1927 гг. В этот период преобладают мемуары участников революционного движения и гражданской войны, которые печатали свои воспоминания в газетах, журналах, на страницах сборника, посвященного 10-летию Октябрьской революции. Подбор и подача материала были тенденциозными, выражающими большевистскую точку зрения. Автор мемуаров оставался в тени, стараясь описать события и людей (чаще в позитивном плане коммунистов). В этот период появились первые мемуары деятелей белорусского национального движения. К годовщине смерти И. Луцкевича в 1920 г. в Вильно был издан сборник воспоминаний о нем.
2. Конец 1920-х – 1930-е гг. В БССР начались репрессии. Поэтому мемуары становятся более идеологизированными, подчиненными линии партии. Авторы писали в первую очередь о событиях, меньше о других людях (чтобы исключить позитивные упоминания о возможных «врагах народа»), еще меньше о себе. Резко уменьшается количество дневников, которые могли послужить материалами для обвинения. В Западной Беларуси ситуация была чуть более демократичной. Издавались мемуары деятелей белорусского национального движения. Например, в Вильно в 1928 г. вышли мемуары А.И. Луцкевича «За 25 гадоў», в которых рассказывалось о зарождении и деятельности Белорусской Социалистической (революционной) громады, о ее лидерах (в первую очередь об умершем в 1919 г. брате И. Луцкевиче). В середине 1930-х гг. вначале на иностранных языках, а в 1937 г. на белорусском вышли воспоминания белорусского драматурга Франтишка Алехновича «В кiпцюрах ГПУ», в которых впервые рассказывалось о сталинских репрессиях на территории Беларуси.
3. Период Великой Отечественной войны (1941 – 1945 гг.) и первое послевоенное десятилетие (до 1956 г.). В период войны события, происходившие на территории Беларуси, описывали в мемуарах с различных точек зрения. Например, немецкий генерал Гальдер в своем дневнике уделял большое внимание продвижению группы армий «Центр» по территории Беларуси, действиям вермахта и сопротивлению войск Красной Армии. Белорусские коллаборанты издавали на страницах своих газет мемуары Ф. Алехновича, Е. Калубовича о сталинских репрессиях и лагерях, о деятельности подпольного белорусского движения в БССР в 30-е гг. Партизаны вели дневники, которые походили на журналы боевых действий или отчеты. Характер отчета о проделанной работе в тылу врага носили и мемуары первого секретаря КПБ, начальника Центрального штаба партизанского движения П.К. Пономаренко «Партызанскi рух у Вялiкай Айчынай вайне», изданные в 1943 г. в Москве. В послевоенное десятилетие издавлись мемуары, посвященные военной тематике. Например, мемуарный характер носила изданная в двух томах книга руководителя органов НКВД БССР в период войны Л. Цанавы, посвященная «всенародной» борьбе против немцев. Цанава опирался в мемуарах на документы. Многие источники мемуарного характера не были изданы, а сохранились в архивах. Например, «Опросные листы для возвратившихся на Родину из германской неволи", 8,5 тыс. анкет которых, заполнявшихся в 1945 – 1946 гг., попали в Национальный архив Республики Беларусь. Они посвящены вывозу белорусского населения в Германию и последующего возвращения его на Родину. (Курков И.И. Анкета как исторический источник (На материалах "опросных листов для возвратившихся на Родину из германской неволи") // Гістарычныя крыніцы: праблемы класіфікацыі, вывучэння і выкладання. Мінск, 23-24 красавіка 1998 г. Матэрыялы да Міжнароднай навук.-практ. канфер. Мн., БДУ, 1998.)
В 1950-е – 1980-е гг. партызанскай літаратуры па БССР у 1970-я – пачатку 1980-х гг. да 300 кніг і зборнікаў успамінаў падпольнага і партызанскага руху). П.З. Калинин «Партизанская республика» Мн., 1973), командиры партизанских бригад и соединений, диверсионных групп, подпольных обкомов и горкомов партии и комсомола. (В Принёманских лесах. Воспоминания партизан и подпольщиков. Мн., 1975. Лещеня С.К. С паролем горкома. Мн., 1991, Ромма Ф. Мужала молодость в боях. Записки секретаря подпольного обкома комсомола. Мн., 1974. Мазуров К.Т. Незабываемое: О деятельности подпольных комсомольских организаций в годы ВОВ. Мн., 1984). К 40-летию победы вышли два больших сборника воспоминаний (Партийное подполье Белоруссии. 1941-1944. Минская область и Минск. Страницы воспоминаний. Мн., 1984.; Партийное подполье Белоруссии. 1941-1945. Страницы воспоминаний. Витебская, Могилевская, Гомельская, Полесская области. Мн., 1985). В 1960-е – 1980-е гг. вышли мемуары военачальников (Баграмян И.Х. Так начиналась война. М., 1971. Буг в огне. Мн., 1970. Жуков Г.К. Воспоминания и размышления. М., 1974. Руссиянов И.Н. В боях рожденная. М., 1982).У 1970 – 1980-я гг. з'яўляюцца ўспаміны, у якіх адлюстроўваліся мерапрыемствы Савецкай улады ў Заходняй Беларусі, дзейнасць Кампартыі Заходняй Беларусі. Пры гэтым асобныя з аўтараў выкарыстоўваюць розныя архіўныя дакументы, друк, перапіскуі г. д. У выніку такія мемуарныя творы набываюць рысы навуковых даследчыцкіх прац.деятелей белорусской эмиграции. В 1957 г. в Нью-Йорке «Успаміны» бывшего посла и сенатора польского сейма в 20-е – 30-е гг. Василя Рагули, В 1993 г. мемуары В. Рагули были переизданы в Минске. В 1976 г. в Торонто мемуары Язепа Малецкого «Пад знакам пагоні. Успаміны», по присоединению Западной Беларуси в 1939 г. и деятельность бел нац движения в годы ВОВ. массовые депортации, НКВД. характеристики Р. Островскому, Ф. Акинчицу, И. Ермаченко.
5. Середина 1980-х – 2000 гг. Характеризуется падением государственной цензуры. мемуары Л. Гениуш «Споведзь» (название дал издатель М. Чернявский). Переиздаются мемуары белорусских эмигрантов Е. Калубовича, В. Рагули. новые редакции ранее мемуаров П.К. Пономаренко, А. Карпюка «Прощание с иллюзиями» (оба - Неман, 1992, № 3-4). мемуары о деятельности белорусских национальных организаций в послевоенные годы. Например, сборника "Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў" (Глыбокае, Паставы. 1945-1947) 1997.
В.Ф.Кебич «Спакуса уладай», Мн., 2008
В 1950-е – 1980-е гг. активно издавались мемуары деятелей белорусской эмиграции. В 1957 г. в Нью-Йорке были изданы «Успаміны» бывшего посла и сенатора польского сейма в 20-е – 30-е гг. Василя Рагули, который подробно описал деятельность белорусских послов в сейме Речи Посполитой (подготовку и финансирование избирательных компаний, личные характеристики послов). В 1993 г. мемуары В. Рагули были переизданы в Минске.
В 1976 г. в Торонто вышли мемуары Язепа Малецкого «Пад знакам пагоні. Успаміны», в которых описываются события по присоединению Западной Беларуси в 1939 г. и деятельность белорусского национального движения в годы Великой Отечественной войны. Находясь в 1939 г. в Вильно, Я. Малецкий описал массовые депортации, проводимые органами НКВД. В годы войны Малецкий входил в среднее звено руководителей коллаборантского движения. В мемуарах он дает интересные характеристики Р. Островскому, Ф. Акинчицу, И. Ермаченко. Малецкий негативно относился к советской власти. Партизаны для него — «бандиты», солдаты Красной Армии «азиатского происхождения».
Вельмі цікавыя ўспаміны аб дзейнасці беларускіх нацыянальных арганізацый у першыя пасляваенныя гады. зборнік «Гарт. З успамінаў пра Саюз Беларускіх Патрыётаў» (Глыбокае, Паставы. 1945 – 1947).
