35. Падцэнзурныя выданні і іх спецыфіка. Партыйны, савецкі, прафсаюзны друк. Раённыя выданні, іх роля ў прапагандзе афіцыйнай палітыкі.

Перыяд партыйнай манаполіі на друк, які можна падзяліць на 2 этапы:

1) 1917 (1918) – першая палова 1950-х гг. Гэта этап усталявання і ўмацавання бальшавіцкай манаполіі на друк. Працэс манапалізацыі друку адбываўся на Беларусі паступова. Па-першае, у 1920-я гг. новая эканамічная палітыка садзейнічала пэўнай лібералізацыі і ў галіне друку. Па-другое, заходняя частка Беларусі да 1939 г. амаль не зведала, што сабой уяўляе Савецкая ўлада. У Заходняй Беларусі ў 1921 – 1939 гг. выдаваліся газеты і часопісы розных партый і рухаў («Беларускія ведамасці», «Беларуская справа» і інш.). У перыяд Вялікай Айчыннай вайны з'явіліся калабарацыйныя выданні (у тым ліку пад назвамі, што выходзілі раней у Заходняй Беларусі – «Беларускі каляндар» і інш.). Таму можна лічыць, што працэс усталявання бальшавіцкага кантролю над прэсай завяршыўся ў першыя пасляваенныя гады, калі была пабудавана дакладная піраміда перыядычнага друку (раённыя выданні, абласныя, рэспубліканскія, саюзныя), поўнасцю адпаведная структуры партыйна-савецкіх органаў і поўнасцю падкантрольная ім. І гэта яскрава засведчылі партыйныя пастановы аб друку 1946 – 1947 гг. (аб часопісах «Звезда», «Ленинград», «Беларусь» і інш.). Без вывучэння азначаных пастаноў, шэрагу іншых рашэнняў не толькі цэнтральных, але і мясцовых улад нельга аналізаваць матэрыялы друку гэтага часу. На жаль, значная частка рашэнняў (па прыкладу, пададзенаму Сталіным) прымалася без абмеркавання і дакументальнага афармлення – па так званым тэлефонным праве. Менавіта таму з перыёдыкі зніклі цэлыя праблемы: міжнацыя-нальныя, рэлігійнае жыццё, негатыўныя падзеі ў сілавых структурах, а таксама астралогія, магія, аварыі і г. д. Разам з тым забаранялася друкаваць матэрыялы без папярэдняй праверкі, адсутнічала пагоня за сенсацыйнасцю. Перакананне партыйных кіраўнікоў у тым, што іх рашэнні настолькі правільныя, што няма патрэбы нават даказваць гэта, часам робіць вельмі шчырымі матэрыялы для сучаснага чытача і, безумоўна, для даследчыка.

2) Другая палова 1950-х – 1980-я гг. характарызуецца не толькі паступовым пацяпленнем грамадскага клімату. У дачыненні да прэсы ніякіх паслабленняў не адбылося. Па-ранейшаму газеты імкнуліся паказаць жыццё не такім, якое яно ёсць, а такім, якім яно павінна быць, – адпаведна афіцыйна прынятай схеме развіцця грамадства. Гэта абумоўлівала аднастайнасць зместу перыёдыкі. Даследчыку няма патрэбы аналізаваць вялікую колькасць выданняў: усе яны пісалі аб дазволеным толькі на падставе дазволенага. Папулярнасць выданняў абумоўлівалася часам наяўнасцю красвордаў і паведамленняў аб спорце (і не толькі «Советский спорт» з цікавымі рэпартажамі, але і «Физкультурник Белоруссии» становяцца самымі чытальнымі).

Асаблівасць гэтага перыяду не ў меншай, а ў большай ступені вызначае з'яўленне канкурэнта прэсы – тэлебачання. Ужо ў сярэдзіне 1950 – пачатку 1960-х гг. радыёфікацыя кватэр гарадоў і нават глухіх вёсак (разгортваецца меліярацыя на Беларусі) прывяла да таго, што значная частка насельніцтва газет не чытала, а абмяжоўвалася праслухоўваннем радыё. Распаўсюджанне тэлебачання ў 1970 – пачатку 1980-х гг. нанесла канчатковы ўдар па тых выданнях, якія асноўнай мэтай мелі інфармаванне насельніцтва. У выніку павялічылася колькасць аналітычных матэрыялаў, пачаў расці і аб'ём выданняў. Павялічваецца ўдзельная вага часопісаў.

Периодическая печать новейшего времени

• Период партийной монополии на печать

• 1917 (1918) – п.п.1950-х гг.

• Вт. п. 1950-х – 1980-я гг.

Периодическая печать в Республике Беларусь

• Период партийной монополии на печать.

1917 (1918) – п.п.1950-х гг.

• 1917, "Известия Минского совета рабочих депутатов" 3 р. в неделю на рус.языке, ред. М.Фрунзе;

• 1917, 2 р.в неделю «Крестьянская газета», ред. М.Фрунзе;

• 1917, "Звезда", ежедневн., тир.3 тыс., ред.М. Фрунзе и М. Мясников;

• 1920, Смоленск, "Советская Беларусь", орган ЦВК и СНК БССР, ред.Червяков, Кнорин и др.

• 1920, Всего 27 газет, 15 журналов и других периодических изданий.

• 1921, "Беларуская вёска (с 1962 г. →"Сельская газета") и "Красная смена" (с 1926 г. →"Чырвоная змена") органы партии и комсомола Беларуси.

• 1927, «Рабочий», с 1937 →"Советская Белоруссия«, ЦК ПБ.

• 1921 – 1939 гг.,«Белорусские ведомости», «Белорусское дело»

• Газ. КПЗБ "Чырвоны сцяг", "Бальшавік", газ.БСРГ "Жыццё беларуса ", "Беларуская ніва“, "Беларуская справа“;

• С 1936 г. по 1939 гг. в Вильне на бел. языке газета «Белорусский фронт», 2 р. в мес., рук. В.Годлевский, Л Дубейковский, В. Пануцевич, М. Шкяленок ;

• 1938, "Сталинская молодежь", в 1956 → в "Знамя юности" — орган ЦК ЛКСМБ.

• 1941:

• "Звезда", Могилев, Гомель.

• "Чырвоная змена ", на Любанщине

• "Советская Белоруссия ", Гомель, Орел, Казань, Москва,

• В период войны более 160 газет

• С 1944 г. журнал "Беларусь",

• с 1945 — "Полымя" и альманах "Отчизна " (в 1960 г. → в журнал "Неман ")

• «Беларускі каляндар» коллаборационное издание

• В 1945 году в республике издавалось 195 газет, 9 журналов

  • Период партийной монополии на печать.

Вт.п. 1950-х–1980-е гг.

• о разрешенном только на основе разрешенного

• Сер. 1950 – нач. 1960-х гг. радиофикация

• в 1970 – нач. 1980-х гг. телевидение

• В 1980 190 газет: 11 республиканских:

  • Звезда, Советская Беларусь, Сельская газета,

  • Чырвоная змена, Знамя юности, Настаўніцкая газета, Літаратура і мастацтва, 103 журнала

  • Цензура

• В 1923 г. была сформирована система органов Главлита (Главного управления по делам литературы и издательства)

• институт политических редактаров