4. Периодическая печать начала хх века

-1912-13, Петербург, "Загляне сонца і ў наше аконца“, журнал "Молодая Беларусь“

-1914, журнал для молодежи "Лучынка"

-1916, ежедневные газеты на бел. языке "Дзянніца" (ред. Зм. Жилунович - Т.Гартный) и "Swietač" (латиница) "Светоч«(ред. Эдв. Будько)

статья "Аб Беларускім універсітэце“; об открытии гимназий, событиях на фронте, лит.отдел — Т.Гартный, А.Павлович, К.Буйло

-с марта 1918 года в Петрограде советская газета на бел.языке "Дзянніца"

Азначаны перыяд характарызуецца таксама вялікай колькасцю выданняў, якія арыентаваліся на мясцовага чытача («Мінскі голас», «Минское эхо» і інш.). Рэвалюцыйныя падзеі дазволілі выйсці ў свет выданням сацыял-дэмакратычнага напрамку, такім, напрыклад, як «Минский летучий листок» (1906). З'явіліся выданні ў многіх павятовых цэнтрах («Лидское слово», «Бобруйская жизнь» і г. д.).

29. Перыядычны друк і цэнзура. Цэнзурныя статуты і ўстановы, іх развіцце на працягу XIX – пачатку XX стст.

Па адносінах да цэнзуры (падцэнзурныя, легальныя, за мяжой). Гісторык павінен дакладна ўяўляць сабе канкрэтныя сацыяльна-палітычныя і культурна-бытавыя ўмовы таго часу, калі вывучаемыя выданні выходзілі ў свет. Умовы існавання перыёдыкі вызначаліся заканадаўствам аб друку, цэнзурнымі правіламі і статутамі, распараджэннямі аб друкарнях, урэшце ўсёй сукупнасцю мерапрыемстваў практычнай рэалізацыі ўнутранай і знешняй палітыкі ўрада. Вядома, што на цэнзурныя статуты ў перыяд Расійскай імперыі, на нарматыўныя дакументы аб друку ў савецкі час аказвалі ўплыў і погляды кіраўнікоў дзяржавы на перыёдыку. Лібералізм Аляксандра І у гэтым пытанні змяніў «Устаў» Мікалая І 1826 г., які сучаснікі назвалі «чугунным».

У савецкі час, вядома, цэнзура не знікла. Да 1923 г. цэнзуру друкаваных выданняў і кантроль за відовішчнымі мерапрыемствамі ажыццяўлялі розныя ведамствы: палітупраўленне Заходняга фронту, ЧК, рэпертуарная камісія Галоўпалітпрасвету. У 1923 г. была сфарміравана сістэма органаў Галоўліта (Галоўнага ўпраўлення па справах літаратуры і выдавецтва), у абавязак якога ўваходзіла ажыццяўленне рэпрэсіўнага кантролю за друкаванай прадукцыяй. Галоўліт даваў ацэнку выдання, на падставе якой прымалася рашэнне аб магчымасці яго надрукавання і ўстанавліваўся тыраж. Пры Галоўліце быў створаны інстытут палітычных рэдактараў, якія кантралявалі змест матэрыялаў, прызначаных для друку, непасрэдна ў рэдакцыях газет і часопісаў.

Помимо тотальной зависимости печати от местных партийно-советских органов на пути свободы слова стояла еще и цензу-ра. Ее в СССР осуществлял Главлит, само упоминание о котором в

печати было под запретом. Критика допускалась, но в отдельных случаях, без обобщений. На деле замалчивались многие проблемы. Вот только перечень тех, о которых писать и говорить было категорически запре-щено: межнациональная рознь, привилегии власть имущих, религиозная жизнь, деятельность КГБ, неуставные отношения и преступления в армии, секс и эротика, проституция, гомосексуализм, наркомания, положение в психиатрических больницах, положе-ние в местах лишения свободы, неопознанные летающие объекты, астрология и магия, аварии советских космических кораблей и самолетов.

Цензура

• взаимосвязь периодики с публицистикой, которая появляется в XIX веке.

• периодический выход изданий, их распространение по подписке, финансовая зависимость от розничной продажи = зависимость периодической печати от цензуры.

• кумулятивный эффект периодических изданий

• Кумуляция — увеличение, скопление, когда несколько изданий касаются темы понемногу, но в одном направлении.

• 1804 г., Первый общий «Устав о цензуре»

• 1811 г., особый комитет при министерстве полиции

• системы цензуры: общая, светская, гражданская, духовная, иностранная, военная, театральная.

• 1817 г. децентрализация цензуры, «множественная цензура»

• 1826 г. «Устав о цензуре», «чугунный»

• 1828 г. третий «Устав о цензуре»

• Особые постановления

• 1848 г. Бутурлинский комитет

• 1865 г., реформа цензуры, новые временные правила о цензуре и печати, направления влияния властей:

• традиионное ограничение возможности публиковать определенные материалы

• увеличение материальных убытков издателя в случае конфликта с цензурным ведомством.

• 1882 г., новые временные правила о цензуре и печати

• эзопов язык запрещать издания мог Сенат, совещание министров внутренних дел, юстиции, народного просвещения и обер-прокурора Синода. С 1897 года стало невозможным передавать разрешённое издание от одного издателя к другому без согласования с властям

• В 1923 г. была сформирована система органов Главлита (Главного управления по делам литературы и издательства)

институт политических редактаров