6. Першы беларускi звод: гiсторыя стварэння, крынiцы I склад. Слуцкая I маскоўская рэдакцыi.

І беларусско-литовский свод «Летописец великих князей литовских»

• 4 списка: Никифоровский, Академический, Супрасльский, Слуцкий

• Основные части списков:

  • «общерусская»;

  • Смоленская;

  • «Летописец великих князей литовских»

• Основная идея свода – преемственность ВКЛ и русских княжеств

• Источники свода :

  • общерусские летописные своды митрополитов Киприана 1408 г. и Фотия («Полихрон», 1418 г.).

І беларусско-литовский свод. «Общерусская» часть

• период з 854 па 1446 г.

• источники:

  • летописные своды митрополитов Киприана и Фотия

• описание событий второй половины 1420-х гг., сведения за 1446 г. приписаны поздней

• обоснование претензий великих князей литовских на «русские» земли

І беларусско-литовский свод. Часть вторая

• Смоленская начинается «река Днепр течет у море Понешьское»,

• о событиях 1430 – 1445 гг.

• три раздела:

  • Смоленская хроника,

  • похвалы Витовту, одно из первых панегирических произведений,

  • короткие записи за 1432 – 1445 гг.

• В основе – Смоленская летопись

І беларусско-литовский свод. Часть третья («Летописец великих князей литовских»)

• Охватывает период от 70-х гг. XIV в. до 30-х гг. XV в.

• Состоит из:

  • «Летописец великих князей литовских»

    • два этапа: (1382 – 1392 гг.) и 1420-е гг. XV в.

  • «Повесть о Подолье»

    • «Коли господар был на Литовской земли князь Ольгерд»

І беларусско-литовский свод. Схема возникновения

• 1) составлен не позже, чем в 1446 г. и не ранее, чем в 1446 г.;

• 2) на основе предыдущих «общерусских» летописных сводов, Смоленской летописи и повести о борьбе Витовта за власть («Origo regis»);

• 3) возвращение Витовта к «общерусской» политике;

• 4) первые записи в Смоленске;

• 5) смерть Витовта, начало междусобной войны в княжестве и сожжение митрополита Герасима остановили ход летописания

Паводле меркавання В. А. Чамярыцкага, першы беларускi летапiсны звод 1446 г. узнiк у выніку злучэння асобнай рэдакцыi (1446 г.) «Палiхрона» Фоцiя i «Пахвалы Вiтаўта». Характэрная рыса летапiснага зводу – яго «агульнарускi» характар.

З 1458 г. узнiкаюць асобныя мiтраполii: Руская Кiеўская i Руская Маскоўская. У апошняй мiтрапалiт таксама паступова страчвае палiтыч-нае значэнне. «Агульнарускiм» летапiсам усё больш становiцца летапiс велiкакняжацкi. Падпарадкаванне летапiсання палiтычным iнтарэсам дзяржавы ва ўмовах абвастрэння барацьбы памiж княствамi Маскоўскiм i Лiтоўскiм за рускiя землi адбiлася на яго далейшым развiццi. У канцы XV ст. летапiсны звод перапрацоўваецца з мэтай акрэслiць асобную ад Масквы гiсторыю ВКЛ, «агульнаруская» частка скарачаецца i ставiцца на апошняе месца. Так узнiкла Слуцкая рэдакцыя I беларускага зводу. Далейшая гiсторыя беларускага (беларуска-лiтоўскага) летапiсання — гэта гiсторыя ўзнiкнення i развiцця ІІ беларускага зводу.

І беларуска-літоўскі звод («Летапiсец вялiкiх князёў лiтоўскiх»),

Нiкiфараўскi, Акадэмiчны, Супрасльскi, Слуцкi летапiсы. Не ўсе ў поўным складзе (Нiкiфараўскi), з трох частак: 1) «агульнарускай с 854 по 1427 гг»; 2) смаленскай1430 – 1432 гг; 3) «Летапiсца вялiкiх князёў лiтоўскiх» от смерти в 1341г. Гедымина и до Витовта (1430-х гг.).. и записей до 1446 г ў апошнiм (Слуцкiм) парадак адваротны.

(«агульнаруская») з 854 па 1446 г. (смаленская) «река Днепр течет у море Понешьское» пра падзеi 1430 – 1445 гг., «Летапiсец вялiкiх князёў лiтоўскiх ад 70-х гг. XIV ст. да 30-х гг. XV ст.

першая з 854 па 1446 г крынiцамi летапiсныя зводы, пры ўдзеле агульнарускiх мiтрапалiтаў Кiпрыяна (1408) i Палiхрон» (1418), Фоцiя. « заканчваецца апiсаннем падзей за другую палову 1420-х гг., звестка ж за 1446 г. мае характар пазнейшай прыпiскi. абгрунтаваннем прэтэнзій вялікіх князёў літоўскіх на «рускія» землі і адначасова акрэсліла гісторыю дзяржавы да часоў Гедыміна.

другая з трох асобных раздзелаў: Смаленскай хронiкi, пахвалы Вiтаўту(першы панегірык) i кароткiх запiсаў за 1432 – 1445 гг. У аснове – Смаленскi летапiс, ў канцы XIV ст., у 1430 – 1440 гг. быў перапынены, а з 1440 г. – адноўлены (запiсаны падзеi за 1432 – 1440 гг. i звесткi за 1441 – 1445 гг.).

трэцяя («Летапiсец 1370г-1430-х гг.), з асобных апавяданняў (уласна «Летапiсца...» i «Аповесцi пра Падолле»). Першае з iх стваралася ў два этапы: першапачаткова (1382 – 1392 гг.) блiзкiм да Вiтаўта.

Пасля духоўнай асобай у 1420-я гг.

«Аповесць пра Падолле» са слоў: «Коли господар был на Литовской земли князь Ольгерд», –правы княства на гэтую частку сучаснай Украiны падчас захопу яе палякамi.

1) складзены не пазней як у 1446 г. (бо тут нiчога не гаворыцца пра каранацыю Казiмiра ў 1447 г.) i не раней як у 1446 г. (паколькi ёсць адпаведны запiс за гэты год);

2) узнiк на падставе папярэднiх «агульнарускiх» (царкоўных) летапiсных зводаў, Смаленскага летапiсу i апавядання аб перыпетыях барацьбы Вiтаўта за ўладу («Origo regis»);

3) падставай стала вяртанне Вiтаўта да «агульнарускай» палiтыкi (незадавальненне тлумачэннем асобных падзей у «Палiхроне» Фоцiя 1418 г. i маючая адбыцца каранацыя);

4) першыя запiсы былi зроблены ў Смаленску (смаленская епiскапская кафедра – ?) i, можна меркаваць, не без ведама мiтрапалiта Герасiма;

5) смерць Вiтаўта, пачатак мiжусобнай вайны ў княстве i, урэшце, спаленне Герасiма Свiдрыгайлам перапынiлi ход летапiсання. Аднак у Смаленску(?) апошняе было адноўлена, дададзена «Аповесць пра Падолле» i зроблены апошнi запiс агульнарускiх падзей за 1446 г.

Паводле В. А. Чамярыцкага, першы беларускi летапiсны звод 1446 г. узнiк у выніку злучэння асобнай рэдакцыi (1446 г.) «Палiхрона» Фоцiя i «Пахвалы Вiтаўта». Характэрная рыса летапiснага зводу – яго «агульнарускi» характар.