- •Ras Seiswavlis pirovnebis fsiqologia
- •Cneba persona–s etimologiuri da semantikuri analizi
- •Persona
- •Pirovnebis fsiqologiis istoria
- •Pirovnebis konstituciuri Teoriebi
- •Leptosomuri (asTenikuri), piknikuri da aTleturi agebuleba kreCmeris mixedviT
- •Sxeulis agebulebis tipebi Seldonis mixedviT
- •Literaturis, Tu fsiqologiis sagania pirovneba? Ggordon olportis mixedviT
- •NomoTeturi vs idiografiuli
- •Pirovnebis fsiqologiis sami dilema
- •Dilema # 2 pirovnebis Sinagani struqtura vs situacia
- •Dilema #3 genetika vs garemo
- •TviToba.1 me-koncefcia. TviTSefaseba
- •TviTSefaseba.
- •Zigmund froidis კლასიკური ფსიქოანალიზი3 Sesavali
- •Froidis pirovnebis Teoria
- •F fsiqikis topografiuli modeli
- •Instinqti, libido da ltolva
- •Pirovnebis struqtura
- •Ego, rogorc pirovnebis mediatori
- •SfoTva (SiSi) da dacvis meqanizmebi
- •Karl rojersis humanisturi Teoria. Sesavali
- •Idealuri me.
- •Ppirovnebis dinamika
- •Gordon olportis pirovnuli niSnis Teoria
- •Funqcionaluri avtonomia
- •Pirovnuli niSnis Teoriebi
- •Raimond ketelis pirovnebis Teoria
- •2.Zogadi niSnebi (bevr adamians axasiaTebs)
- •3. Temperamentis niSnebi
- •Iumoris grZnoba kontaq-turoba altruizmi keTilganwyoba
- •Interess (intensiur survils)
- •Mdgomareoba da roli.
- •Aizenkis Teoria
- •Introversia eqstraversia
- •I. Eqstraversia-introversia
- •IInevrotizmi – stabiloba
- •III fsiqotizmi_ superego (Zlieri me)
- •Pirovnebis xuTfaqtoriani Teoria
Pirovnebis xuTfaqtoriani Teoria
(pirovnuli niSnis didi xuTeuli)
Sesavali
olporti, aizenki da keteli, rogorc vnaxeT, pirovnuli niSnis Teoriis warmomadgenlebi arian, magram TiToeuls Tavisi originaluri Teoria aqvs da mkveTrad gansxvavdebian erTmaneTi sgan pirovnebis struqturis Sesaxeb Tavisi poziciiT da am struqturis ganmsazRvreli bazisuri pirovnuli niSnebis raodenobiT. pervini da joni Tavs xuTfaqtoriani Teoriis Sesaxeb wignSi “Личность” mkiTxvelisTvis iumornarevi pasaJiT iwyeben: “warmoidgineT, rom olporti, aizenki da keteli Tqven gaZleven daxasiaTebas, romelic doqtoranturaSi warsadgenad gWirdebaT. Tqven MmaTgan sam gansxvavebul daxasiaTebass miiRebT: Aaizenki Tqveni pirovnebis aRsawerad Tavis sam superfaqtors daeyrdnoboda, keteli Tavis 16-dan 23-de Tavis konkretul niSnebs gamoiyenebda, xolo olporti Seqmnida Tqvens detalur idiografiul portrets, romelSic Tqvens unikalur Tvisebebs CarTavda. Uudaoa, rom am sam daxasiaTebaSi saerToc bevri aRmoCndeboda, magram konsensuss, anu ramdenime bazisuri niSnis safuZvelze erT saerTo daxasiaTebas arc erTi maTgani ar daTanxmdeboda.”
pirovnuli niSnis Teoretikoisebs Soris aseTi gansxvavveba bunebrivad badebs kiTxvas: Tu pirovnuli niSani aris pirovnebis bazisuri elementi, ratom ver Tanxmdebian fsiqologebi romeli da ramdeni unda CaiTvalos bazisur niSnad.
Ees misia _ epovaT pirovnebis bazisuri niSnebi pirovnuli niSnis Teoriebis reviziis safuZvelze, agreTve, sazogadod, pirovnuli niSnis kvlevis tradiciebisa da gamocdilebis gaTvaliswinebiT, da, ra Tqma unda, originaluri kvlevebis safuZvelze, xuTfaqtoriani Teoriis Semqmnelebma itvirTes.
xuTfaqtoriani Teoriis saTaveebTan
jer kidev 1949 wels fsiqologma Ddonald friskem ganacxada, rom mis mier Segrovil monacemTa uzarmazar raodenobaze Catare buli faqtoruli analizis Sedegad ver miiRo ketelis msgavsi Sedegi- 16 faqtoris nacvlad mis kvlevaSi gamoiyo mxolod xuTi faqtori. friskes am gancxadebas pirvel xanebSi pirovnebis fsiqologTa didi daintereseba ar mohyolia. 1969 wels, axla ukve sxva fsiqologebma-(normanma d smitma) ganacxades, rom maTi kvlevis monacemTa faqtoruli analizis Sedegad aseve, mxolod xuTi faqtori gamoiyo. 1980 wlisTvis ki sxvadasxva avtoris mier ganxorcielebuli gansxvavebuli da mravalferovani meTodebiT pirovnebis kvlevis (maT Soris kroskulturulic) Sedegad sakmao masala dagrovda imisaTvis rom mkvlevarebi am xuTi faqtoris arsebobaze SeTanxmebuliyvnen. Aam mosazrebas isic amagrebda, rom xuTive es faqtori sando, validuri da, SedarebiT, stabiluri iyo mozrdili adamianios cxovrebis manZilze.
1981 wels goldbergma Tavis monacemebTan erTad sxva mkvlevarTa monacemebic gaanaliza da sabolood mivida daskvnamde, rom “individualur gansxvavebaTa nebismieri modeli, rogorc Cans pirovnul niSanTa am did xuTeuls (big five) eyrdnoba. termini “didi xuTeuli” swored goldbergis saxels ukavSirdeba. sityva “didi” miuTiTebs imaze, rom TiToeuli faqtori Zalian bevr konkretul niSans moicavs. sainteresoa, rom xuTfaqtoriani Teoriis warmomadgenlebi (avtorebi) gansxvavdebuli saxelebiT aRniSnaven am xuT faqtors*. DdRes miRebulia am faqtorTa Semdegi dasaxelebebi:
neiroticizmi N (neuroticism vs stabil)
eqstraversia E (extraversion vs intraversion) E
siaxlisadmi gaxsniloba O (open vs. conventional)
damyolianoba A (agreebleness vs. uncooperative)
keTilsindisiereba C (conscientiousness (reliable vs. unreliable)
Tavis mxriv, TiToeuli faqtori Semdeg ganzomilebebs moicavs:
neiroticizmi _ SfoTva, mtruli ganwyoba,, depresia, TviTcnobiereba, impulsuroba, mowyvladoba
eqstraversia _ siTbo, xalxTan yofnis survili,, Seupovroba, aqtiuroba, mwvave STabeWdilebebis siyvaruli, dadebiTi emociebi
siaxlisadmi mzaoba-gaxsniloba -_ warmosaxva, esTetizmi, grZnobebi, moqmedebebi, ideebi, Rirebulebebi
damyoloba _ ndoba, pirdapiroba, altruizmi, daTmobis unari,Tavmdabloba, sirbile
keTilsindisiereba_kompetenturoba, mowesrigebuloba, pasuxis mgeblobis grZnoba, miRwevisken swrafva, TviTdisciplina, windaxeduleba
fundamenturi leqsikuri hipoTeza.
bazisuri elementebis dadgenis erT-erTi gza ketelis mier Catarebuli kvlevis msgavsia. ( gaixseneT olportisa da odbentis mier leqsikonidan amokrefili
------------------------------------------
* magaliTad, am tipis kvlevaTa pionerma friskem faqtorebis aRsaniSnad gamoiyena Semdegi saxelwodebebi gamoiyena: 1)maZiebeli, Znobismoyvare (inquaery) inteleqti, 2) miRwevaze orientacia (neba) 3) socialuri adaptacia4) konformuloba da 5) emociuri kontroli. 1964 wels borgatam Semdegi saxelwodebebi gamoiyena: 1) inteleqti 2) pasuxismgebloba 3)asertiuloba 4)KkeTilganwyoba da 5) emocionaloba.
pirovnuli niSnebis aRmniSvneli sityvebi da Semdgomi procedurebi . .). ZiriTadi meTododlogiuri procedura imaSi mdgomareobda, rom cdis pirebs Tavisi Tavi da sxvebi unda SeefasebinaT swored am leqsikonidan specialurad SerCeuli pirovnuli niSnebis mixedviT. xuTfaqtoriani Teoriis mizani iyo swored is pirovnuli niSnebi moecva, romlebsac adamianebis azriT, yvelaze didi mniSvneloba aqvT maTi cxovrebisTvis. goldbergma es midgoma fundamenturi leqsikuri hipoTezis saxiT Camoayaliba: igi werda: “individualur gansxvavebaTa mravalferovnebas dasasruli ar aqvs. miuxedavad amisa, bevr maTgans araviTari mniSvneloba ar aqvs adamianis yoveldRiur cxovrebaSi erTmaneTTan urTierTobis dros da praqtikulad SeumCneveli rCeba. ser frensis galtoni iyo erT-erTi pirveli mecnieri, romelmac saTave daudo fundamenturi leqsikuri hipoTezis Camoyalibebas, ivarauda ra, rom adamianuri urTierTobebis dros individualur gansxvavebaTa mniSvnelovani raodenoba msoflios yvela enaSi saboloo angariSiT calkeuli terminebSi (sityvebSi) aris kodirebuli.”
Aamrigad, goldbergis varaudiT, adamianebi Tavisi xangrZlivi ganviTarebis manZilze aRmoaCendnen da gamoyofdnen xolme im pirovnul niSnebs, romlebsac gansakuTrebuli mniSvneloba hqondaT maTi socialur garemoSi cxovrebisTvis. erTmaneTTan urTierTob gasaadvileblad isini am niSnebsa specialur sityvebiT aRniSnavdnen. Ppirovnul niSanTa am dasaxelebebSi Cadebulia informacia im individualuri niSnebis Sesaxeb, romlebsac gansakuTrebuli mniSvneloba aqvs Cveni sakuTari keTildreobisTvis an Cveni jgufis Tu klanis keTildReobisTvis. amdenad, isini sasargebloni arian, radgan prognozis da kontrolis SesaZleblobas iZlevian _ gvexmarebian viwinaswarmetyveloT, Tu rogor moqcevian sxvebi da aqedan gamomdinare, mniSvnelovani cxovrebiseuli sakiTxebi kontrols davuqvemdebaroT. Ggoldbergis mixedviT individebi (yvela kulturis warmomdgenlebi) rodesac adamians ecnobian Tavis Tavs xuT kiTxvas usvamen:
stabiluri Tu emociurad susti pirovnebaa igi? N
dominanturi Tu pasiuria? E
ramdenad damyolia A
SemiZlia Tu ara vendo C
ramdenad gonieri-gamWriaxia? O
Mkroskulturuli gamokvlevebi. Tuki arsebobs universaluri sakiTxebi, dakavSirebuli individualur gansxvavebebTan da adamianTa urTierTobebTan, logikuria vivaraudoT, rom msoflios yvela enaSi unda aRmoCndes pirovnebis erTi da igive saxis da raodenobis bazisuri niSnebi. am kiTxvaze pasuxs xuTfaqtoriani Teoriis kroskulturuli gamokvlevebi iZleva. rodesac xuTfaqtoriani Teoriis Sesabamisi kiTxvari gadaTargmnes evropul enebze(germanul, ungrul italiur, Cexur da sxv. enebze), marTlac dadasturda igive xuTi faqtoris arseboba. aseTive Sedegi iqna miRebul koreuli, Turquli da sxva aziuri enebis SemTxvevaSic, Tumca iaponur enaSi mxolo oTxi faqtori gamovlinda (gamoaklda mzaoba siaxlisadmi). Semdgom koreqtivi Seitanes kvlevaSi da nacvlad kiTxvaris Targmanisa, ukve TviT im enaSi Caatares mTeli is procedura, rac Tavis droze inglisur enaze iyo Catarebuli leqsikonidan sityvebis amokrefiT dawyebuli da faqtoruli analiziaT damTavrebuli. Es imisTvis gakeTda, rom kulturis faqtori yofiliyo gaTvaliswinebuli. Aam modificirebuli proceduriT Catarda kvleva Cinelebze, sadac xuTi faqtori ki gamovlinda, magram absoluturi damTxveva inglisur SedegebTan ar yofila (TiToeul faqtorSi bevri niSani, rogorc vnaxeT, sxvadasxva ganzomilebebSi aris gaerTianebuli). Ees Sedegi miuTiTebs, erTis mxriv, fundamenturi leqsikuri hipoTezis universalobaze (xuTive faqtori gamovlinda) , magram meores mxriv TviT kulturis gavlenaze da eTnofsiqologiur Taviseburebebze, rac enaSic aisaxeba.
didi xuTeuli da asakobrivi cvlilebebi
icvleba Tu ara didi xuTeulis niSnebi asakTan erTad? rogorc gamokvlevebis Sedegad dadginda, es niSnebi stabiluri mxolod 30 wlis Semdeg xdeba. am asakamde ki SesaZlebelia garkveuli cvlilebebi, pirovnuli niSnebis raodenobis zrdac ki. A swored amitomac amboben kosta da makkrei, rom pirovnul niSnebs inteleqtisa da fizikuri zrdis msgavsad aqvT Tavisi sruli simwifis wertili. pirovnebis ganviTareba mesame aTwleulamde grZeldeba. mTeli rigi gamokvlevebis mixedviT zrdasrulebTan SedarebiT mozardebTan da 20-25 wlis axalgazrdebTn nevrotizmi da eqstraversia bevrad ufro maRalia, vidre keTilganwyobisa da keTilsindisierebis maCveneblebi. Ees Sedegebi gasagebi gaxdeba, Tu ufrosklaselebisa da kolejis studentebis am Sedegebs maTi mSoblebis monacemebs SevadarebT. saqme isaa, rom mozardebs, saSualod, ufro bevri SfoTvis mizezi da problema aqvT ufrosebTan urTierTobidan da TviTSefasebidan gamomdinare (nevrotizmis maRali done), ufro met dros atareben mobilurze laparakSi da megobrebTan aqtiur urTierTobaSi (eqstraversiis ufro maRali done) , ufro kritikulebi da momTxovnebi arian sazogadoebis Tu misi calkeuli warmomadgenlebis mimarT (naklebia keTilganwyoba) da xSirad ufro naklebad keTilsindiserni da pasuxismgebelni arian, vidre maTgan moelian. amitomac aris gasagebia, rom Semovida cneba “gabrazebuli axalgzrdebi” da ara gabrazebuli “ormocwlianebi” an “gabrazebuli babuebi”. marTlac, siymawvile da mozardoba adamianis cxovrebaSi aris yvelaze meti ukmayofilebis, mousvenrobis, prostesisa da aforiaqebuli vnebebis periodi. Tu ganvazogadebT zemoTqmuls, SeiZleba davaskvnaT, rom am asakSi didi xuTeulis parametrebis mixedviT cvlilebebi ufro 30 wlisTvis pirovnebis srulyofili ganviTarebisken zrdas unda mivaweroT. Mmozrdili adamianis profesiuli saqmianoba Tu mSoblis roli met TviTdajerebas da emociur wonasworobas sZens adamians da mihyavs igi socializaciisa da kompetenturobisken.
rac Seexeba ganviTarebis ufro adrindel periodebs, SeiZleba iTqvas, rom temperamentis iseTi adrindeli maxasiaTeblebidan, rogoricaa kontaqturoba, aqtivoba da emocionaloba, mozrdilis iseTi pirovnuli parametrebi yalibdeba, rogoricaa eqstraversia da nevrotizmi. unda aRiniSnos, rom bavSvobis asakSi pirovnebis struqtura ufro rTuli da nakleb integrirebulia, vidre mozrdilisa. Aamerikis SeerTebul StatebSi da niderlandebSi bavSvebze Catarebul kvlevebSi aRmoaCines ara xuTi, aramed Svidi faqtori. Ees monacemebi amtkiceben, rom pirovnebis organizacia ganviTarebis procesSi SeiZleba icvlebodes da, Tavdapirvelad erTmaneTTan daukavSirebeli parametrebi (Svidi gansxvavebuli niSani bavSvTan) gaerTiandes da ufro didi, integrirebuli parameteri Seqmnas ( mozrdilTan xuTi faqtori). Aase, magaliTad, memkvidreobiT miRebuli temperamentis ori niSani – aqtivoba da kontaqturoba SeiZleba bavSvobaSi cal -calke arsebobdes, xolo Semdeg TandaTanobiTY gaerTiandes da mozrdilTan eqstraversiis faqtorad mogvevlinos.
niSani, rogorc pirovnebis genetikuri maxasiaTebeli
ra meqanizmiT unda aixsnas niSanTa es specifikuri asakobrivi cblilebebi da mozrdili adamianis stabiloba? cnobilia, rom aizenki da keteli xazs usvamdnen niSanTa genetikur ganpirobebu lobas. Bbolo ori aTwleulis manZilze arc ise mcire monacemi dagrovda imis sasargeblod, rom niSans sakmao raodenobis genetikuri komponentebi gaaCnia. Marc Tu ise didi xnis win gaCnda cnoba siaxlisadmi mzaobis genis aRmoCenis Sesaxeb (Menjamin, 1996; Epstein1988). Aam genis moqmedeba vlindeba eqstraversiaSi, impulsurobaSi, siswrafeSi, agznebadobaSi, kvleviT qcevebSi. Bbolo monacemebis mixedviT, pirovnul niSnebSi genetikuri faqtoris wili daaxloebiT 40% Seadgens. sxva sityvebiT, individualur gansxvavebaTa 40 % genetikurad aris gapirobebuli.. amitom popularuli gamonaTqvamebi, rom pirovnuli niSani adamians dabadebidan dayveba” an “ pirovnebebad ibadebian da ara xdebian” ar aris sul mTlad azrs moklebuli, magram sakiTxis arss Zalian amartiveben.
Ddidi xnis manZilze fsiqologebi ar aRiarebdnen, rom niSans genetikuri safuZveli gaaCnia. Mmagram dagrovda sakmao masala imis dasadastureblad, rom genetikuri faqtorebi mniSvnelovan rols TamaSoben, gansakuTrebiT temperamentis niSnebis SemTxvevaS.i niSanSi genetikuri faqtoris wilis dasadgenad fsiqologebi akvirdebodnen da ikvlevdnen msgavsebis xarisxs erT ojaxSi gazrdili monozigoturi tyupebis testur Sefasebebsa da cal-calke gazrdil tyupebis Sefasebebs Soris. miuxedavad imisa, calke Tu erTad izrdebodnen tyupebi, pirovnuli niSnebis mixedviT msgavseba mniSvnelovani aRmoCnda. 1990 wels Catarebuli gamokvlevis mixedviT ( Bouccard et al, 1990 ) “individualuri gansxvavebi, dawyebuli reaqciis droiT da damTavrebuli religiurobiT damokidebulia adamianTa Soris genetikur gansxvavebebze. Aam faqtis WeSmariteba eWvs aRar unda iwvevdes”-, wers avtori.
Aamave dros, am gamokvlevaTa umniSvnelovanesi amocana iyo imis dadgena, Tu garemos ra aspeqtebi TamaSoben did rols pirovnebis ganviTarebaSi. Ppirvel rigSi ikveTeba ojaxis faqtori. Tumca, rogorc gamokvlevebSi gamoCnda, ojaxuri garemo erTnairi ar aris am ojaxSi myofi bavSvebisaTvis. Aaratyupi da-Zma (e.w. “siblingebi”)hgvanan erTmaneTs, magram mxolod saerTo genetikis xarjze, radgan maTi individualuri garemo miuxedavad erT ojaxSi cxovrebisa, mainc gansxvavebulia. Aamitom gansxvavebis mizezi am SemTxvevaSi swored individualuri garemoa _ A TiTeuli maTganis mier saerTo situaciis aRqma da gancdebi gansxvavebulia (Plomin, 1990).
sainteresoa, rom genetika moqmedebs ara mxolod pirovnuli niSnis Camoyalibebaze, aramed garemozec. sxva sityvebiT, genebi ara mxolod biologiuri, pirdapiri gziT moqmedeben pirovnuli niSnis Camoyalibebaze, aramed iribadac. MmagaliTad, wynari, alersiani Cvili bavSvi mSoblebSi sul sxva reaqcias iwvevs, vidre Wirveuli, mtirala da uemocio. Aaseve, mSoblebis, Tanatolebis da maswavleblebis reaqcia agresiuli, hiperaqtiuli bavSvis mimarT gansxvavdeba wynari, pasiuri bavSvis mimarT reaqciisgan. AaseTi bavSvebi arsebobis sxvadasxva pirobebisken TviTonac miiswrafian. agresiuli bavSvi pasiurisgan gansxvavebiT eZebs mastimulirebel, amagznebel, riskis Semcvel garemos.
genetikuri faqtoris mniSvnelobis aRiarebisas ar unda dagvaviwydes, rom:
daskvna genetikuri faqtoris mniSvnelobis Sesaxeb ar niSnavs arc imas, rom pirovnebis ganviTareba mTlianad biologiurad aris gapirobebuli da arc imas, rom aragenetikur faqtorebs ar aqvT mniSvneloba.
Tumca genetikur faqtorebs ojaxur garemoze zemoqmedebis moxdena SeuZliaT, garemo pirobebiT gamowveul adamianTa Soris individualur gansxvavebebze pasuxismgebloba mainc aragenetikur faqtorebs ekisreba.
ojaxuri garemo am ojaxSi myofi da-ZmebisTvis erTnairi ar aris da damokidebulia bavSvis sqesze, dabadebis Tanmimdevrobaze da konkretuli bavSvisTvis (sxvadasxva mizezebiT gamowveul) Seqmnil unikalur garemoze. Aamave dros, ojaxuri gamocdileba uaRresad mniSvnlovania pirovnebis CamoyalibebisTvis maSinac, rodesac igi erTnairi ar aris am ojaxSi gazrdili yvela bavSvisTvis.
mniSvnelovania gvaxsovdes, rom Zlieri genetikuri gavlena jer kidev ar niSnavs imas, rom pirovnuli niSani erTxel da samudamod aris fiqsirebuli da ar Seicvleba garemos gavleniT.
amrigad, xuTfaqtoriani Teoriis warmomadgenlebi winaaRmdegni arian “an-an” poziciis da aRiareben rogorc genetikuri, ise g\aremos rolis mniSvnelobas pirovnuli niSnis CamoyalibebaSi da xazs usvamen yvela SemTxvevaSi individualur midgomis aucileblobas.
didi xuTeulis kiTxvari
didi xuTeulis kiTxvari 1992 wels Seqmnes kostam da makkreim. SemdgomSi is ramdenjerme gadamuSavda da sabolood miiRo saxelwodeba „NEO-pirovnebis gadamuSavebuli kiTxvari“ (NEO- personality Inventory Revised) (NEO - PI– R)
kiTxvaris Tavdapirvel versiaSi mxolod sami faqtori sedioda da izomeboda: neiroticizmi (N), qstraversia (E), da mzaoba siaxlisadmi( O). Semdeg ki daemata ori faqtori -damyoloba da keTilsindisiereba. Ggarda amisa, rogorc adre ukve aRvniSneT, TiToeul faqtorSi gamoiyo 6 aspeqti-parametri, sadac TiToeulSi 8 kiTxva Sedioda. sabolood kiTxvari 240 kiTxvas moicavs.
KkiTxvaris mniSvnelovan Taviseburebas warmodgens is, rom igi gamoiyeneba rogorc TviTSefasebisTvis, ise sxvebis mier nacnob adamianTa SefasebisTvis. ramdenime gamokvlevaSi Sedarebuli iyo cdis pirTa TviTSefasebebi maTi kolegebisa da meuRleebis mier am cdis pirTa SefasebebTan yvela xuTi faqtoris mixedviT. aRmoCnda rom damTxvevis maCvenebeli meuRleebis mier mocemuli Sefasebasa da TviTSefasebas Soris ufro maRalia, vidre kolegebis Sefasebasa da cdis piris TviTSefasebas Soris. es Sedegi SeiZleba aixsnas imiT, rom meuRleebi ukeT icnoben erTmaneTs, vidre kolegebi an ufro xSirad „msjeloben“ erTmaneTis pirovnebis Sesaxeb. am gamokvlevis Sedegebma gviCvena, rom erTi da igive xuTi faqtoiri vlindeba rogorc TviTSefasebis ise sxvaTa Sefasebis masalebSi. faqtobrivad, moxda S da O monacemebis damTxveva, rac damatebiTi sabuTia xuTfaqtoriani kiTxvaris sandoobis sasargeblod.
literatura:
norakiZe vl. - xasiaTi da mxatvruli literatura
i. imedaZe (2004) - XX saukunis fsiqologiis ZiriTadi mimdinareobebi, Tb.,
Asendorf A. (1996) –Psychologie der Persoenlichkeit
Laux L. (2003)- Persoenlichkeitspsychologie, Kohlh ammer Urban
Ellis A. (2008)-Personality, N.Y
McAdams D.P.-The Person. A new introduction to personality psychology (fourth edition)
Фрейджер Р. Фейдеман Дж. (2001)- Личность, М.,
Психология индивидуальных различий - тексты.(1982),МГУ
Бернс Р. –Что такое Я-концепция (2000),Самара
Первин Л. , Джон О. - Психология личности (2000),М.
1 sityva “TviToba” qarTul fsiqologiur LleqsikonSi SedarebiT gvian Semovida. zogierTi avtori mas “me-s” mniSvnelobis paralelurad iyenebs. zogierTis azriT, TviTobis cneba ufRo farToa, “me”-s Sinaarsi ki ufro viwroa da mis aqtiur, cnobier da nebiT aspeqtebs gamokveTs. TviTobaSi ki rogorc cnobieri ise aracnobieri mdgomareoba moiazreba. sainteresoa, rom es ori cneba Tavidanve arsebobda anglosaqsur da kontinentur fsiqologiaSi –Ich da Selbst; I da Self. rusul fsiqologiaSic axali termini „самость” “Я“-s gverdiT Semoitanes am ori mniSvnelobis dasazusteblad da gamosadiferencireblad. me-s gamoyenebisas Zneli gasarCevia viwro Tu farTo mniSvneloba igulismeba masSi.
2 TviTkontrolis erT-erTi pirveli ganmartebis mixedviT (j. seli, 1902, inglisi) TviTkontrolis qveS igulisxmeba pirveladi, ufro dabali ltolvebis daTrgunva da Sekaveba, maTi daqvemdebareba ufro maRali da Rirseuli miznebisadmi. Tanamedrove ganmartebiT: TviTkontroli aris TviTobis funqcia, romelic sxvadasxva doneze vlindeba da yvela fsiqikur processa da mdgomareobaSi monawileobs. misi saSualebiT xdeba sazogadoebaSi miRebuli normebis interiorizacia, kerZod, impulsebis, agresiis Sekaveba, dauyovneblivi dakmayofilebis gadadeba. TviTkontroli gadamowmebis, etalonTan Sedarebis funqcias asrulebs. xolo emociaSi TviTkontroli mis SeCerebasa da daTrgunvaSi vlindeba.
3 termini “fsiqoanalizi” sami sxvadaxva mniSvnelobis matarebelia:1.pirovnebis Teoria; 2pirovnuli aSlilobebis Terapiis meTodi; 3.individis aracnobieri azrebisa da grZnobebis Seswavlis meTodi.
