14 Сабақ
ТАҚЫРЫБЫ: Энтеровирустардың қоздырғыштары- полиомелит, Коксаки, ЕСНО. Гепатит вирустары А, В, С, Е, дельта, G ,TTV. Лабораториялық диагностикасы, арнайы алдын алу мен емдеуі.
САБАҚ ӨТУ МЕРЗІМІ: 3 сағ.
ТАҚЫРЫПТЫҢ ӨЗЕКТІЛІГІ: Энтеровирустардың қасиеттерін білу, нәтижесінде емдеу-алдын алун дұрыс өткізіп, лабораториялық зерттеу және диагноз қою қажет. Гепатит вирусымен бірге Оңтүстік Қазақстанда кең таралған және басқа да ішек инфекциясымен бірге өзекті проблема болып табылатындығы туралы білу қажет.
САБАҚТЫҢ МАҚСАТЫ: Вирустық гепатит және энтеровирустық инфекцияның вирусологиялық және серологиялық диагностикасын меңгеру.
СТУДЕНТ БІЛУІ ТИІС:
Энтеровирустық инфекцияның және гепатиттің диагностикалық кестесін.
Осы инфекцияларда қолданатың (ауруларда), емдік-алдын алу препараттарын.
СТУДЕНТ ІСТЕЙ БІЛУІ ТИІС:
Энтеровирустық инфекцияларда, гепатиттерде, вирусолоттялық және серологиялық диагностикасын қолдану.
Емдіу-алдын алу, диагностикалық препараттарды осындай ауруларда қолдану.
ӨЗ БЕТІНШЕ ДАЙЫНДАЛУҒА АРНАЛҒАН СҰРАҚТАР:
БАСТАПҚЫ ДЕҢГЕЙ БОЙЫНША:
Энтеровирустық инфекциялардың химиялық және антигендік құрамы.
Энтеровирустық инфекциялардың инфекцияларының лабораториялық диагностикасы.
САБАҚТЫҢ ТАҚЫРЫБЫ БОЙЫНША БАҚЫЛАУ СҰРАҚТАРЫ:
Энтеровирустарға жалпы сипаттама, классификациясы және таксономиясы.
Энтеровирустардың таралуы бойынша ӨІИ тлобальды себептері.
Ішек инфекциясы вирустарының негізгі өкілдерін атаңыз.
Вирустар туғызған ӨІИ –ң эпидемиологиялық ерекшеліктері.
Поливирустардың морфологиялық және антигендік ерекшеліктері.
Полимиелиттің эпидемиологиясының ерекшеліктері, патогенезі және клининасы.
Полимиелиттегі постинфекциялық және поствакциналық иммунитет. Полиомиелит ауруының барлық елдерде төмендеуі, соның ішінде Қазақстан Республикасында.
Полимиелиттің алдын алу үшін қолданатың вакциналалардың артықшылығы мен кемшілігі.
Коксаки вирустарының жалпы мінездемесі, А және В топтары. Коксаки вирустарының А және В топтарына жалпы сипаттама.
Коксаки вирустары туғызған аурудың клиникалық ерекшеліктері.
Коксаки вирустарының А және В топтары туғызған аурудың клиникалық ерекшеліктері.
ЕСНО вирусының морфологиясы және антигендік ерекшеліктері.
ЕСНО вирусы туғызған аурудың патогенезі және клиникасы.
Энтеровирустардың лабораториялық диагностикасы , полимиелит және басқа аурулалардың өсуі бойынша оларды зерттеу әдістерінің ерекшелігі.
Энтеровирусты аурулалардың индикациясы және серодиагностикасы үшін қ олдыңатың иммунологиялық реакциялар.
Ретовирустар, Норволк вирустары, кальцевирустар, тастровирустар туғызған ауруларға қысқаша сипаттама.
Гепатит А-ң морфологиясы және антигендік ерекшеліктері.
Гепатит А-ң эпидемиологиясының, патогенезінің, клиникасының, иммунитерінің ерекшеліктері.
Гепатит А-ң лабораториялық диагностикасы.
Гепатит А-ң диагностиксындағы иммунологиялық әдістердің артықшылығы мен кемшіліктері.
Гепатит А-ң арнайы алдын алу мен емдеуі.
Гепатит В-вирусының классификациясы, морфологиясы, антигендік ерекшеліктері.
Созылмалы гепатитің және бауырдың қатерлі ісігінің қалыптасуына және вирусты белоктардың синтезін бақылайтың гендердің маңызы.
Гепатит В-ң өткір формасының серологиялық маркері.
Гепатит В-ң резистенттілігінің ерекшелігі, эпидемиологиясы.
Гепатит В-ң патогенезінің клиникасының және постинфекциялық иммунитерігінің ерекшелігі.
Гепатиттің диагностиксындағы лабораториялық зерттеу тәсілі.
Гепатит В-ң емдеуі және арнайы алдын алу, вакциналалардың артықшылығы мен кемшіліктері.
Дельтавирустардың морфологиялық және биологиялық ерекшелігі.
Дельта гепатитінің лабораториялық диагностикасы.
Е және С гепатит вирустарының лабораториялық диагностикасы, эпидемиологиясы, клиникасының жалпы мінездемесі.
Ақпарат-дидактикалық блок
Энтеровирустар
ЖІА туғызған вирустардың этиологиясында энтеровирустар негізгі роль атқарада (Enterovirus) туыстығы, Picornaviridae әулетіне жатады. Энтеровирустардың негізгі белгілері бойынша бір туыстыққа бірікгіретін белгілері:
Өлшемі 22-30 нм
Геномы бір жіпшелі фрагменттелмеген позитивтік РНҚ.
Суперкапсиді жоқ.
Симметриялы-куб тәрізді капсомер саны 60.
Эфирге төзімді (липидтері жоқ).
Mg және Ca иондары қатысқанда термостабилділігі жоғарылайды.
Өтке және қышқылдар мен сілгілерге төзімді.
Белгілі бір жасуша дақылында, көбеюге қабілетті.
Сыртқы ортада тұрақты.
ЖІА өздерінің жиілігіне байланысты ЖРА-дан кейін екінші орынға ие. ЖІА -ң таралуына себепті:
Тұрғындардың өмір сүруінің деңгейінің төмендеуі.
Көп ішек инфекцияларына қарсы вакцинаның жоқтығы.
ЖІА қоздырғышының көп болуы.
Адамдарға өте патогенді полиомиелит вирустары. Коксаки А және В топтары, ЕСНО, энтеровирустар серотипі 68-71 және гепатит А вирусы саналады. Жалпы энтеровирустар бір-біріне, құрылысы мен химиялық құрамы, физикалық және химиялық факторларға төзімділігігі және т.б. қасиеттеріне байланысты ұқсас.
Эпидемиологиялық ерекшеліктері:
Жыл мезгіліне байланысты (жаз-күз).
Фекальды-оральды жол арқылы.
Ішектен, мұрын-жұтқыншақтың, ликвордан және қаннан вирустардың бөлінуі.
Тұрып қалған судан вирустардың анықталуы.
Негізінен 12 жасқа дейінгі балалалардың залалдануы.
Сау адамдардың арасындағы тасымалдаушылалардың көп болуы.
Полиомиелит
Полиовирустың геномы фрагметтелмеген бір жіпшелі РНҚ-дан тұрада. Сфера тәрізді пішінге ие. Симметриялық - куб тәрізді. Вирионның капсиді 4 ақ уызды қабаттантан тұрада. 3 Р1, Р2 және Р3 капсидтің сыртқы қабатында, ал Р4 ішкі қабатың құрайды. Белокты қабықша қожайын жасушасының рецепторын тану қызметін атқарада. Антигендік белгілері бойынша полиомиелит вирусы 3 типке І, ІІ, ІІІ ке бөлінеді.
Инфекция көзі адам болып саналады. Залалдану жолдары фекальды-оральды, ауа-тамшы жолдары арқылы. Кіру қақпасы жұтқыншақ, асқазан және ішек шырышты қабаттары. Эпителиальды жасушаларда көбейгеннен кейін, вирустар аймақтық лимфа түйіндеріне еніп, сонан соң қанға егеді. Гематоэнцефальды барьер арқылы орталық нерв жүйесін зақымдап скелет бұлшық еттерінің салдылығын туғызады. 4 клиникалық формасы болады:
Абортивті (кіші ауру).
Паралитикалық емес(менингиальды). Серозды менингитті туғызады.
Паралитикалық.
Инапарантты-жасырын.
Жасушалық иммундық есте және вирусты нейтралдайтың антиденелер бойынша өмірлік иммунитет сақталады. Вакцина қолданбағанда гуморальды және жергілікті, тұрақты иммунитет қалыптасады. 50-ші жылдары ХХ-ғасырда полиомиелитке 2 вакцина шығарылған.
Дж. Солке-нің формалинмен инактивирленген вакцинасы.
Полиовирустың І, ІІ, ІІІ типтерінің аттенуирленген штамдарының жиналған А. Себин-нің гірі вакцинасы.
Осы 2 вакцинада эффективті болып табылады, бірақ тірі вакцинаны көбірек қолданады. Себебі вакцинді штамдар АІТ (ЖКТ)-ң эпителиальды жасушаларында көбейіп, сыртқы ортаға шығып, поливирустардың жабайы штамдарын ығыстырада. Полиомиелитке қарсы 16 жасқа дейін жасалады.
