34) Социологиялық зерттеулердің миграцияны зерттеудегі және тиімді жұмыс бастылықты қалыптастырудағы рөлін атап көрсетіңіз

Миграцияның шығу және қалыптасу, даму заңдылықтарын білу әлеуметтік жұмыстың мигранттарды зерттеуіне, олармен жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Әрбір қоғамтану пәндері (демография, экономика, әлеуметтану, мәдениеттану, саясаттану, құқықтану, география, тарих т. б.) тұрғындар миграциясын өз көзқарас тұрғысынан зерттейді. Қоғамтануда бұл мәселені анықтауда жалпы қадам жоқ.

Мигранттармен жүргізілетін әлеуметтік жұмыс өзінің ғылыми және тәжірибелік жүйеленуінің бастапқы сатысында десе болады. Әрекет етуші мектептер мен бағыттар әлеуметтік жұмыс үшін аса пайдалы ғылыми және тәжірибеге негізделген зерттеулер жүргізуде. Әлеуметтік жұмыскердің миграцияға байланысты әдісі, қадамы антропологиялық әлеуметтанушы, мәдениеттанушы, демограф қадамдарына ұқсас болғанымен өзіндік пәндік қатынасты көрсетеді.

Әлеуметтік жұмыс оқу пәні және құрылымдық ғылыми бағыт ретінде көптеген әдістерді қолданғанымен миграцияға қатысты өзіндік көзқарасын қалыптастырып шығаруда. Әлеуметтік жұмыскер тұрғындар миграциясынан мигранттардың жаңа әлеуметтік ортамен қарама-қайшылығына, нормалардан ауытқушылыққа әкелетін (дезадаптация, дезинтеграция, девиация) аспектілерін көреді. “Дезинтеграция- мемлекет аралық экономикалық одақтастардың құрылуына бөгет. Девиация - ауытқу”[2, 12-35б]. Әлеуметтік жұмыскер бұл ауытқушылықтардың орнын толтыруға, түзеуге мүмкіндік беретін мигранттармен және оларды қабылдаушы тұрғындармен әр түрлі жұмыс әдістерін қолдану керек. Дезадаптация - қоршаған ортаға бейімделе алмау.

Мигранттар адаптациялану мен интеграциялануда әлеуметтік көмекті міндетті түрде қажет ететін субьектілер. “Миграцияны бір мезгілде белгілі бір топтың “өзінің” экологиялық, қоғами-мәдени өндірістік құрылым ұқсастықтары мен ажыраушылықтары және жаңа территориядағы “басқа” ұқсастық құрылымдарына ену деп қарастыру керек.”. Сонда тұрғындар миграциясы алғашқы жақындасуда белгілі бір территориялық, мобильділік процесіндегі территориядағы орын ауыстырушылықты ғана емес, жаңа ортамен татуласушылық, табысушылық жағдайын да көрсетеді. Әлеуметтік жұмыскер көзқарасы тұрғысынан миграция қабылдаушы қоршаған ортада белгілі бір топтың қарым-қатынасының өзгеруі мен қалыптасуы тұрғысында қарастырылады. Бұл қатынастар әлеуметтік ортаның атрибуттары (ерекше белгілері) ретіндегі әр түрлі ұқсастықтары мен өзара әрекеттеріне ықпал етеді. Біріншіден, бұл қатынастар ескі және жаңа территорияға енуді, яғни, елдендіру мен антропологиялық құрылымдарды, екіншіден, бұрынғы және жаңа бірлестік мәдениетін, яғни рухани мәдени құрылымдарды қамтиды, (оқу ағарту, конфессионалды, ұлттық мәдени); үшіншіден, белгілі бір мамандандырылған еңбекпен жұмыс істейтін бірлестіктерді, яғни кәсіпкерлікпен, тағы басқамен айналысатын құрылымды қамтиды. Бұдан шығатын бір тұжырым: ресми құжаттар мен әдебиеттердегі миграция анықтамасымен қанағаттануға болмайды. Мысалы: “миграция - әр түрлі себептерге байланысты адамдардың бір территориядан бір территорияға қозғалысы, соның ішінде қандай да әкімшілік территориядан мемлекеттер шекарасынан уақытша және тұрақты мекен-жайды ауыстыру мақсатындағы қозғалыс”. “Мұндай тар мағынадағы анықтама кедендік, шекаралық бақылауға, заңсыз мигранттармен күрес, тағы басқалар үшін тиімді, бұл анықтама жаһандану жағдайында қоғами-мәдени, геомәдени факторларға көңіл бөлмейді.” [6]

Миграцияға анықтама беруде басқа да себептер, қашықтығы мен уақыты жағынан созылуына қарамастан, негізінен, территориялардағы экономикалық айырмашылықтар, тұрғындардың қозғалысы да қарастырылады. Бұл жағдайда миграция ұғымы кеңейеді, миграцияға экономикалық анализ беруде немесе туристік ағымдар үшін аса маңызды территориялық уақыттық көңіл бөлу екінші кезекке ысырылады. Алайда, әлеуметтік жұмыс үшін бұл қадам да аса тиімді емес.