Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Shpory_gos_pechat11111.docx
Скачиваний:
5
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
352 Кб
Скачать
☆

13. Значэнне і задачы працы па вывучэнні марфемнага складу слова ў пачатковых класах. Значэнне словаўтваральнай працы ва ўзбагачэнні слоўнікавага запасу малодшых школьнікаў.

Тэма адна з самых галоўных у граматыцы. Тэма мае як тэарэтычнае і практычнае значэнне. Вучні ўсведамляюць марфемную структуру слова, знаёмяцца, што слова складаецца з асобных частак, вучацца аналізаваць, падбіраць аднкаранёвыя словы або формы слоў, узбагачаць свой слоўнікавы запас. Задача настаўніка – падвесці вучняў да разумення прычынна –выніковых сувязей у мове, да асэнсавання таго, што словаўтваральная сістэма – частка агульнай сістэмы мовы, усе элементы якой знаходзяцца ва ўзаемасувязі.

Адукацыйная мэта –фарміраванне неабходных ведаў па марфеміцы і словаўтварэння на аснове якіх выпрацоўваецца словаўтвар-ыя уменні і навыкі.

Вучні павінны ведаць:

  • Ведаць што такое корань, прыстаўка, суфікс, канчатак, завучыць правілы на памяць.

  • Ведаць для чаго яны патрэбныя.

  • Ведаць парадак марфалагічнага разбору слова.

Практычная мэта: фарміраванне словаўтв-ых уменняў і навыкаў.

Павінны ўмець вучні:

  • Выдзяляць значымыя часткі ў слове

  • Адрозніваць форму аднаго слова ад аднакаранёвых

  • Выкарыстоўваць вытворныя словы ў асабістым маўленні.

Развіццёвая мэта – фарміраванне навыкаў аналітыка-сінтэтычнай дзейнасці, узбагачэнне слоўнікавага запасу мовы.

Вывучэнне марфемнага складу патрэбна пачынаць з тэмы роднасныя словы., словы, блізкія па значэнні. Вывучэнне адбываецца практычным шляхам. Найбольш эфектыўны прыём тлумачэння –параўнанне сінанімічных слоў з роднаснымі і супастаўленне апошніх.

Снег, снегавік, снегаход. Холад, мароз, сцюжа.

Не аднакаранёвыя не даюцца.ножка, ножык.

На другім уроку засяродзіць увагу, што словы, якія маюць аднолькавае гукавое аблічча маюць рознае значэнне.

Пасля знаёмства з коранем мэтазгодан растлумачыць паняцце канчатак. Вывучэнне будуецца на аналізе сказаў, словазлучэнняў –на сінтаксічнай аснове. Спачатку высвятляецца прымета зменнасці канчатка. Даецца некалькі сказаў.

На рабіне.

Пад рабінай.

На рабіну.

Для раскрыцця сінтаксічнай функцыі лепш за усё выкарыстовываць ланцужок слоў у пачатковай форме (дэфармаваны сказ), які трэба звязаць у сказ.

Каля, школа, рабіна, расце.

Канчатак звязывае словы ў сказе.

Калі канчатак служыць для ўтварэння формы слова, то ў фарміраванні і афармленні лексічнага значэння, апрача кораня, удзельнічаюць прыстаўка і суфікс. Прыстаўка можа відазмяняць значэнне слова (пісаць -напісаць) або ўтвараць новае слова (пісаць-перапісаць). Словаўтваральную функцыю, не паведамляючы тэрміна, лепш за ўсё паказаць на матэрыяле словазлучэнняў.

Нёс кнігу

Занёс кнігу

Прынёс кнігу.

Лепш за ўсё паказаць на матэрыяле дзеяслоўных словазлучэнняў:

Ішоў па дарозе (перамяшчаўся, робячы крокі)

Зайшоў у хату (увайшоё у памяшканне)

Тлумачым не значэнне прыстаўкі, а лексічнае значэнне аднакаранёвых дзеясловаў.

З прыстаўкай аб’ядноўваецца па функцыі і супрацьпастаўляецца ёй паводле месца ў слове суфікс. Цяжкасць у вызначэнні суфікса заключаецца ў тым, што так як і канчатак можа стаяць у канцы слова. Таму гаворым, што суфікс стаіць паміж коранем і канчаткам.

Лясок

Сфарміраваць аперацыі выдзялення свабодных марфем у слове- справа цяжкая і складаная і патрабуе працяглага сістэматычнага правядзення марфемнага аналізу. Для гэтага падыходзіцт не кожнае слова, а толькі лексічна зразумелае, стуктурна не ўскладненае і ў фанетычных адносінах выразнае.

Для таго, каб вучні ўмелі разбіраць слова па саставу, патрэбна прытрымлівацца ўмоў:

  1. Для аналізу выкарыстоўваць тыя словы, значэнне якіх зразумела вучням.

  2. Не даваць словы, у каранях якіх адбыліся значныя гукавыя змены - Сонца, сонечны – не даваць

  3. Не даваць словы з семантычна не выразным корнем : жыць, абуць, узяць

  4. Не даваць шмат слоў з аманімічнымі каранямі.(вадзяны – вадзіць.)

Патрэбна вучняў пазнаёміць з марфемным і словаўтваральным аналізам:

Марфемны разбор – падзел слова на марфемы.

Словаўтваральны разбор – устанаўлівае вытворнасць або невытворнасць слова.

Засваенне гэтых паняццяў працуе і на развіццё звязнай мовы дзяцей. Настаўнік мае магчымасць паглыбіць веды вучняў пра аднакаранёвыя словы, паказаць ролю прыставак і суфіксаў у перадачы разнастаўных семантычных адценняў і эмацыянальнай афарбоўкі слова. Марфемны і словаўтваральны слоўнік узбагачае і актывізуе слоўнікавы запас вучняў.

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]